孟子
孟子
** 12 《告子下》
12.1任人有問屋廬子曰:
「禮與食孰重?」
曰:
「禮重。」
「色與禮孰重?」
曰:
「禮重。」
# src: MENG 6B01:02; tr. D. C. Lau 2. 243
# dating: 8110
曰:
「以禮食,則飢而死;
不以禮食,則得食,
必以禮乎?
親迎,則不得妻;
不親迎,則得妻,
必親迎乎?」
屋廬子不能對,
# src: MENG 6B01:03; tr. D. C. Lau 2. 243
# dating: 8110
明日之鄒
以告孟子。
孟子曰:
「於荅是也何有?
不揣其本,
而齊其末,
方寸之木可使高於岑樓。
# src: MENG 6B01:04; tr. D. C. Lau 2. 243
# dating: 8110
金重於羽者,
豈謂一鉤金
與一輿羽之謂哉?
取食之重者
與禮之輕者而比之,
奚翅食重?
取色之重者
與禮之輕者而比之,
奚翅色重?
# src: MENG 6B01:05; tr. D. C. Lau 2. 243
# dating: 8110
往應之曰:
『紾兄之臂而奪之食,
則得食;
不紾,
則不得食,
則將紾之乎?
踰東家牆而摟其處子,
則得妻;
不摟,
則不得妻;
則將摟之乎?』」
# src: MENG 6B02:01; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
12.2曹交問曰:
「人皆可以為堯舜,
有諸?」
孟子曰:
「然。」
「交聞文王十尺,
湯九尺,
今交九尺四寸以長,
食粟而已,
如何則可?」
# src: MENG 6B02:02; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「奚有於是?
亦為之而已矣。
有人於此,
力不能勝一匹雛,
則為無力人矣;
今曰舉百鈞,
則為有力人矣。
然則舉烏獲之任,
是亦為烏獲而已矣。
# src: MENG 6B02:03; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
夫人豈以不勝為患哉?
弗為耳。
徐行後長者
謂之弟,
疾行先長者
謂之不弟。
# src: MENG 6B02:04; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
夫徐行者、
豈人所不能哉?
所不為也。
堯舜之道,
孝悌而已矣。
子服堯之服,
誦堯之言,
行堯之行,
是堯而已矣。
# src: MENG 6B02:05; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
子服桀之服,
誦桀之言,
行桀之行,
是桀而已矣。」
# src: MENG 6B02:06; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「交得見於鄒君,
可以假館,
願留而受業於門。」
曰:
「夫道若大路然,
豈難知哉?
人病不求耳。
子歸而求之,
有餘師。」
# src: MENG 6B03:01; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
12.3公孫丑問曰:
「高子曰:
《小弁》、
小人之詩也。」
孟子曰:
「何以言之?」
曰:
「怨。」
# src: MENG 6B03:02; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「固哉,
高叟之為詩也!
有人於此,
越人關弓而射之,
則己談笑而道之;
無他,
疏之也。
# src: MENG 6B03:03; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
其兄關弓而射之,
則己垂涕泣而道之;
無他,
戚之也。
《小弁》之怨,
親親也。
親親、
仁也。
固矣夫
高叟之為詩也!」
# src: MENG 6B03:04; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「《凱風》何以不怨?」
曰:
「《凱風》、
親之過小者也;
《小弁》、
親之過大者也。
親之過大而不怨,
是愈疏也;
親之過小而怨,
是不可磯也。
# src: MENG 6B03:05; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
愈疏、
不孝也;
不可磯、
亦不孝也。
孔子曰:
『舜其至孝矣,
五十而慕。』」
# src: MENG 6B04:01; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
12.4宋牼將之楚,
孟子遇於石丘,
曰:
「先生將何之?」
# src: MENG 6B04:02; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「吾聞秦楚搆兵,
我將見楚王
說而罷之。
楚王不悅,
我將見秦王
說而罷之。
二王我將有所遇焉。」
# src: MENG 6B04:03; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「軻也請無問其詳,
願聞其指。
說之將何如?」
曰:
「我將言其不利也。」
# src: MENG 6B04:04; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「先生之志則大矣,
先生之號則不可。
先生以利說秦楚之王,
秦楚之王悅於利
以罷三軍之師,
是三軍之士樂罷
而悅於利也。
# src: MENG 6B04:05; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
為人臣者
懷利以事其君,
為人子者
懷利以事其父,
為人弟者
懷利以事其兄,
是君臣、
父子、兄弟終去仁義,
懷利以相接,
然而不亡者,
未之有也。
# src: MENG 6B04:06; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
先生以仁義說秦楚之王,
秦楚之王悅於仁義
以罷三軍之師,
是三軍之士樂罷
而悅於仁義也。
# src: MENG 6B04:07; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
為人臣者
懷仁義以事其君,
為人子者
懷仁義以事其父,
為人弟者
懷仁義以事其兄,
# src: MENG 6B04:08; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
是君臣、
父子、
兄弟去利、
懷仁義以相接也,
然而不王者,
未之有也。
何必曰利?」
# src: MENG 6B05:01; tr. D. C. Lau 2.249
# dating: 8110
12.5孟子居鄒,
季任為任處守,
以幣交,
受之而不報。
處於平陸,
儲子為相,
以幣交,
受之而不報。
# src: MENG 6B05:02; tr. D. C. Lau 2.249
# dating: 8110
他日,由鄒之任,
見季子;
由平陸之齊,
不見儲子。
屋廬子喜曰:
「連得間矣。」
問曰:
「夫子之任,見季子;
之齊,不見儲子,
為其為相與?」
# src: MENG 6B05:03; tr. D. C. Lau 2.249
# dating: 8110
曰:
「非也;
《書》曰:
『享多儀,
儀不及物
曰不享,
惟不役志于享。』
為其不成享也。」
# src: MENG 6B05:04; tr. D. C. Lau 2.249
# dating: 8110
屋廬子悅。
或問之。
屋廬子曰:
「季子不得之鄒,
儲子得之平陸。」
# src: MENG 6B06:01; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
12.6淳于髡曰:
「先名實者,
為人也;
後名實者,
自為也。
夫子在三卿之中,
名實未加
於上下而去之,
仁者固如此乎?」
# src: MENG 6B06:02; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
孟子曰:
「居下位,
不以賢事不肖者,
伯夷也;
五就湯、
五就桀者,
伊尹也;
不惡汙君、
不辭小官者,
柳下惠也。
# src: MENG 6B06:03; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
三子者不同道,
其趨一也。
一者何也?
曰:
仁也。
君子亦仁而已矣。
何必同?」
# src: MENG 6B06:04; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「魯繆公之時,
公儀子為政,
子柳、子思為臣,
魯之削也滋甚;
若是乎,賢者之無益於國也!」
# src: MENG 6B06:05; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「虞不用百里奚而亡,
秦繆公用之而霸。
不用賢則亡,
削何可得歟?」
# src: MENG 6B06:06; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「昔者
王豹處於淇,
而河西善謳;
緜駒處於高唐,
而齊右善歌;
華周杞梁之妻
善哭其夫
而變國俗。
# src: MENG 6B06:07; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
有諸內,
必形諸外。
為其事
而無其功者,
髡未嘗覩之也。
是故無賢者也;
有則髡必識之。」
# src: MENG 6B06:08; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
曰:
「孔子為魯司寇,
不用,
從而祭,
燔肉不至,
不稅冕而行。
不知者以為為肉也,
其知者以為為無禮也。
# src: MENG 6B06:09; tr. D. C. Lau 2.24
# dating: 8110
乃孔子則欲以微罪行,
不欲為苟去。
君子之所為,
眾人固不識也。」
# src: MENG 6B07:01; tr. D. C. Lau 2.252
# dating: 8110
12.7孟子曰:
「五霸者,
三王之罪人也;
今之諸侯,
五霸之罪人也;
今之大夫,
今之諸侯之罪人也。
# src: MENG 6B07:02; tr. D. C. Lau 2.252
# dating: 8110
天子適諸侯曰巡狩,
諸侯朝於天子曰述職。
春省耕而補不足,
秋省斂而助不給。
# src: MENG 6B07:03; tr. D. C. Lau 2.252
# dating: 8110
入其疆,
土地辟,
田野治,
養老尊賢,
俊傑在位,
則有慶;
慶以地。
# src: MENG 6B07:04; tr. D. C. Lau 2.252
# dating: 8110
入其疆,
土地荒蕪,
遺老失賢,
掊克在位,
則有讓。
一不朝,
則貶其爵;
再不朝,
則削其地;
三不朝,
則六師移之。
# src: MENG 6B07:05; tr. D. C. Lau 2.252
# dating: 8110
是故天子討而不伐,
諸侯伐而不討。
五霸者、
摟諸侯以伐諸侯者也,
故曰:
『五霸者、
三王之罪人也。
# src: MENG 6B07:06; tr. D. C. Lau 2.252
# dating: 8110
五霸、
桓公為盛。
葵丘之會,
諸侯束牲載書而不歃血。
初命曰:
『誅不孝,
無易樹子,
無以妾為妻。
# src: MENG 6B07:07; tr. D. C. Lau 2.253
# dating: 8110
再命曰:
『尊賢育才,
以彰有德。』
三命曰:
『敬老慈幼,
無忘賓旅。』
四命曰:
『士無世官,
官事無攝,
取士必得,
無專殺大夫。』
# src: MENG 6B07:08; tr. D. C. Lau 2.253
# dating: 8110
五命曰:
『無曲防,
無遏糴,
無有封而不告。』
曰:
『凡我同盟之人,
既盟之後,
言歸于好。』
# src: MENG 6B07:09; tr. D. C. Lau 2.253
# dating: 8110
今之諸侯
皆犯此五禁,
故曰:
『今之諸侯,
五霸之罪人也。』
# src: MENG 6B07:10, tr. D. C. Lau 2.253
# dating: 8110
長君之惡
其罪小,
逢君之惡
其罪大。
今之大夫皆逢君之惡,
故曰:
『今之大夫,
今之諸侯之罪人也。』
# src: MENG 6B08:01; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
12.8魯欲使慎子為將軍。
孟子曰:
「不教民而用之
謂之殃民。
殃民者,
不容於堯舜之世。
一戰勝齊,
遂有南陽,
然且不可。」
# src: MENG 6B08:02; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
慎子勃然不悅曰:
「此則滑釐所不識也。」
曰:
「吾明告子。
天子之地方千里;
不千里,
不足以待諸侯。
# src: MENG 6B08:03; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
諸侯之地方百里;
不百里,
不足以守宗廟之典籍。
周公之封於魯,
為方百里也;
地非不足,
而儉於百里。
# src: MENG 6B08:04; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
太公之封於齊也,
亦為方百里也;
地非不足也,
而儉於百里。
# src: MENG 6B08:05; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
今魯方百里者五,
子以為有王者作,
則魯在所損乎,
在所益乎?
徒取諸彼以與此,
然且仁者不為,
況於殺人以求之乎?
# src: MENG 6B08:06; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
君子之事君也,
務引其君以當道,
志於仁而已。」
# src: MENG 6B09:01; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
12.9孟子曰:
「今之事君者
皆曰,
『我能為君辟土地、
充府庫。』
今之所謂良臣,
古之所謂民賊也。
# src: MENG 6B09:02; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
君不鄉道,
不志於仁,
而求富之,
是富桀也。
『我能為君約與國,
戰必克。』
# src: MENG 6B09:03; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
今之所謂良臣,
古之所謂民賊也。
君不鄉道,
不志於仁,
而求為之強戰,
是輔桀也。
由今之道,
無變今之俗,
雖與之天下,
不能一朝居也。」
# src: MENG 6B10:01; tr. D. C. Lau 2.257
# dating: 8110
12.10白圭曰:
「吾欲二十而取一,
何如?」
孟子曰:
「子之道,
貉道也。
萬室之國,
一人陶,則可乎?」
曰:
「不可,
器不足用也。」
# src: MENG 6B10:02; tr. D. C. Lau 2.257
# dating: 8110
曰:
「夫貉、
五穀不生,
惟黍生之;
無城郭、
宮室、
宗廟、
祭祀之禮,
無諸侯幣帛饔飧,
無百官有司,
故二十取一而足也。
# src: MENG 6B10:03; tr. D. C. Lau 2.257
# dating: 8110
今居中國,
去人倫,
無君子,
如之何其可也?
陶以寡,
且不可以為國,
況無君子乎?
# src: MENG 6B10:04; tr. D. C. Lau 2.257
# dating: 8110
欲輕之於堯舜之道者,
大貉小貉也;
欲重之於堯舜之道者,
大桀小桀也。」
# src: MENG 6B11:01; tr. D. C. Lau 2.259
# dating: 8110
12.11白圭曰:
「丹之治水也愈於禹。」
孟子曰:
「子過矣。
禹之治水,
水之道也,
是故禹以四海為壑,
今吾子以鄰國為壑。
# src: MENG 6B11:02; tr. D. C. Lau 2.259
# dating: 8110
水逆行
謂之洚水,
洚水者、
洪水也,
仁人之所惡也。
吾子過矣。」
# src: MENG 6B12:01; tr. D. C. Lau 2.259
# dating: 8110
12.12孟子曰:
「君子不亮,
惡乎執?」
# src: MENG 6B13:01; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
12.13魯欲使樂正子為政。
孟子曰:
「吾聞之,
喜而不寐。」
公孫丑曰:
「樂正子強乎?」
曰:
「否。」
「有知慮乎?」
曰:
「否。」
# src: MENG 6B13:02; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
「多聞識乎?」
曰:
「否。」
「然則奚為喜而不寐?」
曰:
「其為人也好善。」
「好善足乎?」
# src: MENG 6B13:03; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
曰:
「好善優於天下,
而況魯國乎?
夫苟好善,
則四海之內
皆將輕千里
而來告之以善;
夫苟不好善,
則人將曰:𧦧𧦧,
『予既已知之矣。』𧦧𧦧
# src: MENG 6B13:04; tr. D. C. Lau 2.25
# dating: 8110
之聲音顏色
距人於千里之外。
士止於千里之外,
則讒諂面諛之人至矣。
與讒諂面諛之人居,
國欲治,
可得乎?」
# src: MENG 6B14:01; tr. D. C. Lau 2. 261
# dating: 8110
12.14陳子曰:
「古之君子
何如則仕?」
孟子曰:
「所就三,
所去三。
# src: MENG 6B14:02; tr. D. C. Lau 2. 261
# dating: 8110
迎之致敬以有禮;
言,將行其言也,
則就之。
禮貌未衰,
言弗行也,
則去之。
# src: MENG 6B14:03; tr. D. C. Lau 2. 261
# dating: 8110
其次,
雖未行其言也,
迎之致敬以有禮,
則就之。
禮貌衰,
則去之。
# src: MENG 6B14:04; tr. D. C. Lau 2. 261
# dating: 8110
其下,
朝不食,
夕不食,
飢餓不能出門戶,
君聞之,
曰:
『吾大者不能行其道,
又不能從其言也,
使飢餓於我土地,
吾恥之。』
# src: MENG 6B14:05; tr. D. C. Lau 2. 261
# dating: 8110
周之,
亦可受也,
免死而已矣。」
# src: MENG 6B15:01; tr. D. C. Lau 2.26
# dating: 8110
12.15孟子曰:
「舜發於畎畝之中,
傅說舉於版築之間,
膠鬲舉於魚鹽之中,
管夷吾舉於士,
孫叔敖舉於海,
百里奚舉於市。
# src: MENG 6B15:02; tr. D. C. Lau 2.26
# dating: 8110
故天將降大任於是人也,
必先苦其心志,
勞其筋骨,
餓其體膚,
空乏其身,
行拂亂其所為,
所以動心忍性,
曾益其所不能。
# src: MENG 6B15:03; tr. D. C. Lau 2.26
# dating: 8110
人恆過,
然後能改;
困於心,
衡於慮,
而後作;
徵於色,
發於聲,
而後喻。
# src: MENG 6B15:04; tr. D. C. Lau 2.26
# dating: 8110
入則無法家拂士,
出則無敵國外患者,
國恆亡。
然後知生於憂患
而死於安樂也。」
# src: MENG 6B16:01; tr. D. C. Lau 2.263
# dating: 8110
12.16孟子曰:
「教亦多術矣,
予不屑之教誨也者,
是亦教誨之而已矣。」