孟子
孟子
** 14 《盡心下》
14.1孟子曰:
「不仁哉
梁惠王也!
仁者
以其所愛及其所不愛,
不仁者
以其所不愛及其所愛。」
公孫丑問曰:
「何謂也?」
# src: MENG 7B01:02; tr. D. C. Lau 2.287
# dating: 8110
「梁惠王以土地之故,
糜爛其民而戰之,
大敗,
將復之,
恐不能勝,
故驅其所愛子弟以殉之,
是之謂
以其所不愛及其所愛也。
# src: MENG 7B02:01; tr. D. C. Lau 2.287
# dating: 8110
14.2孟子曰:
「春秋無義戰。
彼善於此,
則有之矣。
征者,
上伐下也,
敵國不相征也。」
# src: MENG 7B03:01 tr. D. C. Lau 2.287
# dating: 8110
14.3孟子曰:
「盡信《書》,
則不如無《書》。
吾於《武成》,
取二三策而已矣。
仁人無敵於天下,
以至仁伐至不仁,
而何其血之流杵也?」
# src: MENG 7B04:01; tr. D. C. Lau 2.28
# dating: 8110
14.4孟子曰:
「有人曰:
『我善為陳,
我善為戰。』
大罪也。
國君好仁,
天下無敵焉。
南面而征,北狄怨;
東面而征,西夷怨,
曰:
『奚為後我?』
# src: MENG 7B04:02; tr. D. C. Lau 2.28
# dating: 8110
武王之伐殷也,
革車三百兩,
虎賁三千人。
王曰:
『無畏!
寧爾也,
非敵百姓也。』
# src: MENG 7B04:03; tr. D. C. Lau 2.28
# dating: 8110
若崩厥角稽首。
征之為言正也,
各欲正己也,
焉用戰?」
# src: MENG 7B05:01; tr. D. C. Lau 2.289
# dating: 8110
14.5孟子曰:
「梓匠輪輿
能與人規矩,
不能使人巧。」
# src: MENG 7B06:01; tr. D. C. Lau 2.289
# dating: 8110
14.6孟子曰:
「舜之飯糗茹草也,
若將終身焉;
及其為天子也,
被袗衣,
鼓琴,
二女
果,若固有之。」
# src: MENG 7B07:01; tr. D. C. Lau 2.289
# dating: 8110
14.7孟子曰:
「吾今而後知
殺人親之重也:
殺人之父,
人亦殺其父;
殺人之兄,
人亦殺其兄。
然則非自殺之也,
一間耳。」
# src: MENG 7B08:01; tr. D. C. Lau 2.289
# dating: 8110
14.8孟子曰:
「古之為關也,
將以禦暴;
今之為關也,
將以為暴。」
# src: MENG 7B09:01; tr. D. C. Lau 2.289
# dating: 8110
14.9孟子曰:
「身不行道,
不行於妻子;
使人不以道,
不能行於妻子。」
# src: MENG 7B10:01; tr. D. C. Lau 2.289
# dating: 8110
14.10孟子曰:
「周于利者
凶年不能殺,
周于德者
邪世不能亂。」
# src: MENG 7B11:01; tr. D. C. Lau 2.291
# dating: 8110
14.11孟子曰:
「好名之人
能讓千乘之國,
苟非其人,
簞食豆羹見於色。」
# src: MENG 7B12:01; tr. D. C. Lau 2.291
# dating: 8110
14.12孟子曰:
「不信仁賢,
則國空虛;
無禮義,
則上下亂;
無政事,
則財用不足。」
# src: MENG 7B13:01; tr. D. C. Lau 2.291
# dating: 8110
14.13孟子曰:
「不仁而得國者,
有之矣;
不仁而得天下者,
未之有也。」
# src: MENG 7B14:01; tr. D. C. Lau 2.291
# dating: 8110
14.14孟子曰:
「民為貴,
社稷次之,
君為輕。
是故得乎丘民而為天子,
得乎天子為諸侯,
得乎諸侯為大夫。
# src: MENG 7B14:02; tr. D. C. Lau 2.291
# dating: 8110
諸侯危社稷,
則變置。
犧牲既成,
粢盛既絜,
祭祀以時,
然而旱乾水溢,
則變置社稷。」
# src: MENG 7B15:01; tr. D. C. Lau 2.291
# dating: 8110
14.15孟子曰:
「聖人、
百世之師也,
伯夷、柳下惠是也。
故聞伯夷之風者,
頑夫廉,
懦夫有立志;
# src: MENG 7B15:02; tr. D. C. Lau 2.291
# dating: 8110
聞柳下惠之風者,
薄夫敦,
鄙夫寬。
奮乎百世之上,
百世之下聞者莫不興起也。
非聖人而能若是乎?
而況於親炙之者乎?」
# src: MENG 7B16:01; tr. D. C. Lau 2.293
# dating: 8110
14.16孟子曰:
「仁也者、
人也。
合而言之,
道也。」
# src: MENG 7B17:01; tr. D. C. Lau 2.293
# dating: 8110
14.17孟子曰:
「孔子之去魯,
曰:
『遲遲吾行也,
去父母國之道也。』
去齊,
接淅而行,
去他國之道也。」
# src: MENG 7B18:01; tr. D. C. Lau 2.293; revised tr. CH
# dating: 8110
14.18孟子曰:
「君子之戹於陳蔡之間,
無上下之交也。」
# src: MENG 7B19:01; tr. D. C. Lau 2.293
# dating: 8110
14.19貉稽曰:
「稽大不理於口。」
孟子曰:
「無傷也。
士憎茲多口。
# src: MENG 7B19:02; tr. D. C. Lau 2.293
# dating: 8110
《詩》云:
『憂心悄悄,
慍于群小。』
孔子也。
『肆不殄厥慍,
亦不殞厥問。』
文王也。」
# src: MENG 7B20:01; tr. D. C. Lau V2.293
# dating: 8110
14.20孟子曰:
「賢者以其昭昭
使人昭昭,
今以其昏昏
使人昭昭。」
# src: MENG 7B21:01; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
14.21孟子謂高子曰:
「山徑之蹊,間
介然用之而成路;
為間不用,
則茅塞之矣。
今茅塞子之心矣。」
# src: MENG 7B22; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
14.22高子曰:
「禹之聲
尚文王之聲。」
孟子曰:
「何以言之?」
曰:
「以追蠡。」
曰:
「是奚足哉?
城門之軌,
兩馬之力與?」
# src: MENG 7B23:01; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
14.23齊饑。
陳臻曰:
「國人皆以夫子
將復為發棠,
殆不可復。」
# src: MENG 7B23:02; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
孟子曰:
「是為馮婦也。
晉人有馮婦者,
善搏虎,
卒為善士。
則之野,
有眾逐虎。
虎負嵎,
莫之敢攖。
# src: MENG 7B23:03; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
望見馮婦,
趨而迎之。
馮婦攘臂下車。
眾皆悅之,
其為士者笑之。」
# src: MENG 7B24:01; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
14.24孟子曰:
「口之於味也,
目之於色也,
耳之於聲也,
鼻之於臭也,
四肢之於安佚也,
性也,
有命焉,
君子不謂性也。
# src: MENG 7B24:02; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
仁之於父子也,
義之於君臣也,
禮之於賓主也,
知之於賢者也,
聖人之於天道也,
命也,
有性焉,
君子不謂命也。」
# src: MENG 7B25:01; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
14.25浩生不害問曰:
「樂正子
何人也?」
孟子曰:
「善人也,
信人也。」
「何謂善?
何謂信?」
# src: MENG 7B25:02; tr. D. C. Lau 2.295
# dating: 8110
曰:
「可欲之謂善,
有諸己之謂信,
充實之謂美,
充實而有光輝之謂大,
大而化之之謂聖,
聖而不可知之之謂神。
樂正子,
二之中、
四之下也。」
# src: MENG 7B27:01; tr. D. C. Lau 2.297
# dating: 8110
14.26孟子曰:
「逃墨必歸於楊,
逃楊必歸於儒。
歸,
斯受之而已矣。
今之與楊、墨辯者,
如追放豚,
既入其苙,
又從而招之。」
# src: MENG 7B27:01; tr. D. C. Lau 2.297
# dating: 8110
14.27孟子曰:
「有布縷之征,
粟米之征,
力役之征。
君子用其一,
緩其二。
用其二
而民有殍,
用其三
而父子離。」
# src: MENG 7B28:01; tr. D. C. Lau 2.297
# dating: 8110
14.28孟子曰:
「諸侯之寶三:
土地、人民、政事。
寶珠玉者,
殃必及身。」
# src: MENG 7B29:01; tr. D. C. Lau 2.297
# dating: 8110
14.29盆成括仕於齊,
孟子曰:
「死矣盆成括!」
盆成括見殺,
門人問曰:
「夫子何以知其將見殺?」
曰:
「其為人也
小有才,
未聞君子之大道也,
則足以殺其軀而已矣。」
# src: MENG 7B30:01; tr. D. C. Lau 2.297
# dating: 8110
14.30孟子之滕,
館於上宮。
有業屨於牖上,
館人求之弗得。
或問之曰:
「若是乎從者之廀也?」
# src: MENG 7B30:02; tr. D. C. Lau 2.297
# dating: 8110
曰:
「子以是為竊屨來與?」
曰:
「殆非也。」
「夫予之設科也,
往者不追,
來者不拒。
苟以是心至,
斯受之而已矣。」
# src: MENG 7B31:01; tr. D. C. Lau 2.299
# dating: 8110
14.31孟子曰:
「人皆有所不忍,
達之於其所忍。
仁也;
人皆有所不為,
達之於其所為,
義也。
人能充無欲害人之心,
而仁不可勝用也;
# src: MENG 7B31:02 tr. D. C. Lau 2.299
# dating: 8110
人能充無穿踰之心,
而義不可勝用也;
人能充無受爾汝之實,
無所往而不為義也。
士未可以言而言,
是以言餂之也;
可以言而不言,
是以不言餂之也,
是皆穿踰之類也。」
# src: MENG 7B32:01; tr. D. C. Lau 2.299
# dating: 8110
14.32孟子曰:
「言近而指遠者,
善言也;
守約而施博者,
善道也。
君子之言也,
不下帶
而道存焉;
君子之守,
脩其身
而天下平。
# src: MENG 7B32:02; tr. D. C. Lau 2.299
# dating: 8110
人病舍其田
而芸人之田,
所求於人者重,
而所以自任者輕。」
# src: MENG 7B33:01; tr. D. C. Lau 2.301
# dating: 8110
14.33孟子曰:
「堯舜,
性者也;
湯武,
反之也。
# src: MENG 7B33:02; tr. D. C. Lau 2.301
# dating: 8110
動容周旋中禮者,
盛德之至也。
哭死而哀,
非為生者也。
經德不回,
非以干祿也。
言語必信,
非以正行也。
君子行法,
以俟命而已矣。」
# src: MENG 7B34:01; tr. D. C. Lau 2.301
# dating: 8110
14.34孟子曰:
「說大人,
則藐之,
勿視其巍巍然。
堂高數仞,
榱題數尺,
我得志,弗為也。
食前方丈,
侍妾數百人,
我得志,弗為也。
# src: MENG 7B34:02; tr. D. C. Lau 2.301
# dating: 8110
般樂飲酒,
驅騁田獵,
後車千乘,
我得志,弗為也。
在彼者,
皆我所不為也;
在我者,
皆古之制也,
吾何畏彼哉?」
# src: MENG 7B35:01; tr. D. C. Lau 2.301
# dating: 8110
14.35孟子曰:
「養心莫善於寡欲。
其為人也寡欲,
雖有不存焉者,
寡矣;
其為人也多欲,
雖有存焉者,
寡矣。」
# src: MENG 7B36:01; tr. D. C. Lau 2.301
# dating: 8110
14.36曾晳嗜羊棗,
而曾子不忍食羊棗。
公孫丑問曰:
「膾炙與羊棗孰美?」
孟子曰:
「膾炙哉!」
# src: MENG 7B36:02; tr. D. C. Lau 2.301
# dating: 8110
公孫丑曰:
「然則曾子何為食膾炙
而不食羊棗?」
曰:
「膾炙、所同也,
羊棗、所獨也。
諱名不諱姓,
姓、所同也,
名、所獨也。」
# src: MENG 7B37:01; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
14.37萬章問曰:
「孔子在陳
曰:
『盍歸乎來!
吾黨之小子狂簡,
進取,
不忘其初。』
孔子在陳,
何思魯之狂士?」
# src: MENG 7B37:02; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
孟子曰:
「孔子
『不得中道而與之,
必也狂狷乎!
狂者進取,
狷者有所不為也。』
孔子豈不欲中道哉?
不可必得,
故思其次也。」
# src: MENG 7B37:02:03; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
「敢問何如斯可謂狂矣?」
曰:
「如琴張、曾晳、牧皮者,
孔子之所謂狂矣。」
「何以謂之狂也?」
曰:
「其志嘐嘐然,
曰:
『古之人,
古之人。』
夷考其行,
而不掩焉者也。
# src: MENG 7B37:02:04; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
狂者又不可得,
欲得不屑不絜之士而與之,
是獧也,
是又其次也。
孔子曰:
『過我門而不入我室,
我不憾焉者,
其惟鄉原乎!
鄉原、
德之賊也。』」
# src: MENG 7B37:02:05; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
曰:
「何如斯可謂之鄉原矣?」
曰:
「何以是嘐嘐也?」
言不顧行,
行不顧言,
則曰:
「古之人,古之人。」
# src: MENG 7B37:02:06; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
行何為踽踽涼涼?
生斯世也,
為斯世也,
善斯可矣。
閹然媚於世也者,
是鄉原也。」
# src: MENG 7B37:02:07; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
萬子曰:
「一鄉皆稱原人焉,
無所往而不為原人,
孔子以為德之賊,
何哉?」
# src: MENG 7B37:02:08; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
曰:
「非之無舉也,
刺之無刺也,
同乎流俗,
合乎汙世,
居之似忠信,
行之似廉絜,
眾皆悅之,
自以為是,
而不可與入堯舜之道,
故曰也。
# src: MENG 7B37:02:09; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
『德之賊』孔子曰:
『惡似而非者:
惡莠,
恐其亂苗也;
惡佞,
恐其亂義也;
惡利口,
恐其亂信也,
# src: MENG 7B37:02:10; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
惡鄭聲,
恐其亂樂也;
惡紫,
恐其亂朱也;
惡鄉原,
恐其亂德也。』
# src: MENG 7B37:02:11; tr. D. C. Lau 2.303
# dating: 8110
君子反經而已矣。
經正,
則庶民興;
庶民興,
斯無邪慝矣。」
# src: MENG 7B38:01; tr. D. C. Lau 2.305
# dating: 8110
14.38孟子曰:
「由堯舜至於湯,
五百有餘歲;
若禹、
皋陶,則見而知之;
若湯,則聞而知之。
# src: MENG 7B38:02; tr. D. C. Lau 2.305
# dating: 8110
由湯至於文王,
五百有餘歲,
若伊尹、萊朱,則見而知之;
若文王,則聞而知之。
由文王至於孔子,
五百有餘歲,
若太公望、散宜生,
則見而知之;
若孔子,則聞而知之。
# src: MENG 7B38:03; tr. D. C. Lau 2.305
# dating: 8110
由孔子而來至於今,
百有餘歲,
去聖人之世
若此其未遠也,
近聖人之居
若此其甚也,
然而無有乎爾,
則亦無有乎爾。」