禮記
禮記
** 12 內則
12.1后王命冢宰
降德于眾兆民。
12.2子事父母,
雞初鳴,
咸盥、漱,
櫛、縰、笄、總,
拂髦、冠、緌、纓、
端、韠、紳,
搢笏。
# src: LIJI 12.01.02; Couvreur 1.620f; Su1n Xïda4n 7.73f; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.3a; tr. Legge 1.449;
# dating: 8110
左右佩用,
左佩紛帨、刀、礪、小觿、金燧,
右佩玦、捍、管、遰、大觿、木燧,
偪,屨著綦。
# src: LIJI 12.01.03; Couvreur 1.621f; Su1n Xïda4n 7.76; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.5b; tr. Legge 1.450;
# dating: 8110
12.3婦事舅姑,
如事父母。
雞初鳴,
咸盥、漱,
櫛、縰、
笄、總,
衣紳。
# src: LIJI 12.01.04; Couvreur 1.621f; Su1n Xïda4n 7.76; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.5b; tr. Legge 1.450;
# dating: 8110
左佩紛帨、刀、礪、小觿、金燧,
右佩箴、管、線、纊,
施縏袠,大觿、木燧、
衿纓、
綦屨。
# src: LIJI 12.01.05; Couvreur 1.622f; Su1n Xïda4n 7.77; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.6b; tr. Legge 1.450;
# dating: 8110
以適父母舅姑之所,
及所,
下氣怡聲,
問衣燠寒,
疾痛苛癢,
而敬抑搔之。
出入,
則或先或後,
而敬扶持之。
# src: LIJI 12.01.06; Couvreur 1.622f; Su1n Xïda4n 7.77; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.7a; tr. Legge 1.450;
# dating: 8110
進盥,
少者奉槃,
長者奉水,
請沃盥,
盥卒,授巾。
問所欲而敬進之,
柔色以溫之,
饘、酏、酒、醴、芼、羹、菽、麥、蕡、稻、黍、粱、秫唯所欲,
# src: LIJI 12.01.07; Couvreur 1.622f; Su1n Xïda4n 7.77; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.7a; tr. Legge 1.450;
# dating: 8110
棗、栗、飴、蜜以甘之,
堇、荁、枌、榆、免、薧、滫、瀡以滑之,
脂、膏以膏之,
父母舅姑必嘗之而后退。
# src: LIJI 12.01.08; Couvreur 1.624f; Su1n Xïda4n 7.78; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.9a; tr. Legge 1.451;
# dating: 8110
12.4男女未冠笄者,
雞初鳴,
咸盥、漱,
櫛、縰,
拂髦,總角,
衿纓,
皆佩容臭,
昧爽而朝,
問「何食飲矣?」
# src: LIJI 12.01.09; Couvreur 1.624f; Su1n Xïda4n 7.78; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.9a; tr. Legge 1.451;
# dating: 8110
若已食則退,
若未食,
則佐長者視具。
# src: LIJI 12.01.10; Couvreur 1.625; Su1n Xïda4n 7.79; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.10a; tr. Legge 1.452;
# dating: 8110
12.5凡內外,
雞初鳴,
咸盥、漱,
衣服,
斂枕、簟,
灑掃室堂及庭,
布席,
各從其事。
# src: LIJI 12.01.11; Couvreur 1.625; Su1n Xïda4n 7.79; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.10a; tr. Legge 1.452;
# dating: 8110
12.6孺子蚤寢晏起,
唯所欲,
食無時。
# src: LIJI 12.01.12; Couvreur 1.625f; Su1n Xïda4n 7.79; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.10b; tr. Legge 1.452;
# dating: 8110
12.7由命士以上,
父子皆異宮。
昧爽而朝,
慈以旨甘,
日出而退,
各從其事,
日入而夕,
慈以旨甘。
# src: LIJI 12.01.13; Couvreur 1.626; Su1n Xïda4n 7.80; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.11b; tr. Legge 1.452;
# dating: 8110
12.8父母舅姑將坐,
奉席請何鄉?
將衽,
長者奉席請何趾?
少者執床與坐,
御者舉几,
斂席與簟,
縣衾篋枕,
斂簟而襡之。
# src: LIJI 12.01.14; Couvreur 1.626f; Su1n Xïda4n 7.i1; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.12b; tr. Legge 1.453;
# dating: 8110
12.9父母舅姑之衣、
衾、簟、席、枕、几不傳,
杖、屨祗敬之,
勿敢近。
敦、牟、卮、匜,
非餕莫敢用;
與恆食飲,
非餕,
莫之敢飲食。
# src: LIJI 12.01.15; Couvreur 1.626f; Su1n Xïda4n 7.i1; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.13b; tr. Legge 1.453;
# dating: 8110
12.10父母在,
朝夕恆食,
子婦佐餕,
既食恆餕,
父沒母存,
冢子御食,
群子婦佐餕如初,
旨甘柔滑,孺子餕。
# src: LIJI 12.01.16; Couvreur 1.628; Su1n Xïda4n 7.i2; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14a-14b; tr. Legge 1.453;
# dating: 8110
12.11在父母舅姑之所,
有命之,
應、唯敬對。
進退、周旋慎齊,
升降、出入、揖遊,
不敢噦、噫、嚏、咳、欠、伸、跛、倚、睇視,
不敢唾、洟;
寒不敢襲,
癢不敢搔;
# src: LIJI 12.01.17; Couvreur 1.628; Su1n Xïda4n 7.i2; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14b; tr. Legge 1.453;
# dating: 8110
不有敬事,
不敢袒裼,
不涉不撅,
褻衣衾不見裏。
# src: LIJI 12.01.18; Couvreur 1.628f; Su1n Xïda4n 7.i2; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14b; tr. Legge 1.454;
# dating: 8110
父母唾、洟不見,
冠帶垢,
和灰請漱;
衣裳垢,
和灰請澣:
衣裳綻裂,
紉箴請補綴。
# src: LIJI 12.01.19; Couvreur 1.628f; Su1n Xïda4n 7.i2f; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14b; tr. Legge 1.454;
# dating: 8110
五日,
則燂湯請浴,
三日具沐,
其間面垢,
燂潘請靧;
足垢,
燂湯請洗。
少事長,
賤事貴,
共帥時。
# src: LIJI 12.01.20; Couvreur 1.629f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16a; tr. Legge 1.454;
# dating: 8110
12.12男不言內,
女不言外。
非祭非喪,
不相授器。
其相授,
則女受以篚,
其無篚,
則皆坐奠之而后取之。
# src: LIJI 12.01.21; Couvreur 1.629f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16a-16b; tr. Legge 1.454;
# dating: 8110
外內不共井,
不共湢浴,
不通寢席,
不通乞假,
男女不通衣裳,
內言不出,
外言不入。
# src: LIJI 12.01.22; Couvreur 1.630f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16b; tr. Legge 1.455;
# dating: 8110
男子入內,
不嘯不指,
夜行以燭,
無燭則止。
女子出門,
必擁蔽其面,
夜行以燭,
無燭則止。
# src: LIJI 12.01.23; Couvreur 1.630f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16b; tr. Legge 1.455;
# dating: 8110
道路,
男子由右,
女子由左。
# src: LIJI 12.01.24; Couvreur 1.631; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.17b; tr. Legge 1.455;
# dating: 8110
子婦孝者敬者,
父母舅姑之命
勿逆勿怠。
若飲食之,
雖不耆,
必嘗而待;
加之衣服,
雖不欲,
必服而待;
# src: LIJI 12.01.25; Couvreur 1.631; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.17b; tr. Legge 1.455;
# dating: 8110
加之事,
人代之,
己雖弗欲,
姑與之,
而姑使之,
而後復之。
# src: LIJI 12.01.26; Couvreur 1.632; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.18a-18b; tr. Legge 1.456;
# dating: 8110
子婦有勤勞之事,
雖甚愛之,
姑縱之,
而寧數休之。
子婦未孝未敬,
勿庸疾怨,
姑教之;
# src: LIJI 12.01.27; Couvreur 1.632; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.18b; tr. Legge 1.456;
# dating: 8110
若不可教,
而後怒之;
不可怒,
子放婦出,
而不表禮焉。
# src: LIJI 12.01.28; Couvreur 1.632f; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.19a; tr. Legge 1.456;
# dating: 8110
父母有過,
下氣怡色柔聲以諫,
諫若不入,
起敬起孝,
說則復諫,
不說,
與其得罪於鄉黨州閭,
寧孰諫。
# src: LIJI 12.01.29; Couvreur 1.632f; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.19b; tr. Legge 1.456;
# dating: 8110
父母怒,不說
而撻之流血,
不敢疾怨,
起敬起孝。
# src: LIJI 12.01.30; Couvreur 1.633f; Su1n Xïda4n 7.85; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.20b-21a; tr. Legge 1.457;
# dating: 8110
父母有婢子若庶子庶孫,
甚愛之,
雖父母沒,
沒身敬之不衰。
# src: LIJI 12.01.31; Couvreur 1.633f; Su1n Xïda4n 7.85; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.21a; tr. Legge 1.457;
# dating: 8110
子有二妾,
父母愛一人焉,
子愛一人焉,
由衣服飲食,
由執事,
毋敢視父母所愛,
雖父母沒不衰。
# src: LIJI 12.01.32; Couvreur 1.633f; Su1n Xïda4n 7.85; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.21a; tr. Legge 1.457;
# dating: 8110
子甚宜其妻,
父母不說,
出。
子不宜其妻,
父母曰:
「是善事我。」
子行夫婦之禮焉,
沒身不衰。
# src: LIJI 12.01.33; Couvreur 1.634; Su1n Xïda4n 7.86; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.22a; tr. Legge 1.457;
# dating: 8110
父母雖沒,
將為善,
思貽父母令名,
必果。
將為不善,
思貽父母羞辱,
必不果。
# src: LIJI 12.01.34; Couvreur 1.635; Su1n Xïda4n 7.86; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.22b; tr. Legge 1.457;
# dating: 8110
12.13舅沒則姑老,
冢婦所祭祀、
賓客,
每事必請於姑,
介婦請於冢婦。
# src: LIJI 12.01.35; Couvreur 1.635; Su1n Xïda4n 7.86; Jia1ng Yi4hua2 388f; Yishu 24:39.22b; tr. Legge 1.457;
# dating: 8110
舅姑使冢婦,
毋怠、不友、無禮於介婦。
舅姑若使介婦,
毋敢敵耦於冢婦,
不敢並行,
不敢並命,
不敢並坐。
# src: LIJI 12.01.36; Couvreur 1.636f; Su1n Xïda4n 7.87; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.25a; tr. Legge 1.458;
# dating: 8110
凡婦,
不命適私室,
不敢退。
婦將有事,
大小必請於舅姑。
子婦無私貨,
無私畜,
無私器,
不敢私假,
不敢私與。
# src: LIJI 12.01.37; Couvreur 1.636f; Su1n Xïda4n 7.87; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.25a; tr. Legge 1.458;
# dating: 8110
婦或賜之飲食、衣服、布帛、佩帨、茝蘭,
則受而獻諸舅姑,
舅姑受之則喜,
如新受賜,
若反賜之則辭,
不得命,
如更受賜,
藏以待乏。
# src: LIJI 12.01.38; Couvreur 1.636f; Su1n Xïda4n 7.87; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.25a; tr. Legge 1.458;
# dating: 8110
婦若有私親兄弟,將與之,
則必復請其故,
賜而后與之。
# src: LIJI 12.01.39; Couvreur 1.637f; Su1n Xïda4n 7.87f; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.26b; tr. Legge 1.458;
# dating: 8110
12.14適子、庶子
祗事宗子、宗婦。
12.15雖貴富,
不敢以貴富入宗子之家,
雖眾車徒
舍于外,
以寡約入。
子弟猶歸器,衣服、裘衾、車馬,
則必獻其上,
而后敢服用其次也;
# src: LIJI 12.01.40; Couvreur 1.637f; Su1n Xïda4n 7.88; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.26b-27a; tr. Legge 1.458;
# dating: 8110
若非所獻,
則不敢以入於宗子之門,
不敢以貴富加於父兄宗族。
若富,
則具二牲,
獻其賢者於宗子,
夫婦皆齊而宗敬焉,
終事而后敢私祭。
# src: LIJI 12.01.41; Couvreur 1.638f; Su1n Xïda4n 7.88f; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.29a; tr. Legge 1.459;
# dating: 8110
12.16飯:
黍,稷,稻,粱,
白黍,黃粱,稰,穛。
膳:
膷,臐,膮,醢,牛炙。
醢,牛胾;醢,牛膾。
羊炙,羊胾,醢,豕炙。
醢,豕胾,芥醬,魚膾。
雉,兔,鶉,鷃。
# src: LIJI 12.01.42; Couvreur 1.639f; Su1n Xïda4n 7.89f; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.31a; tr. Legge 1.460;
# dating: 8110
12.17飲:
重醴,
稻醴清、糟,
黍醴清、糟,
粱醴清、糟,
或以酏為醴,
黍酏,
漿,水,醷,濫。
12.18酒:清、白。
# src: LIJI 12.01.43; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.90; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.31a; tr. Legge 1.460;
# dating: 8110
12.19羞:
糗,餌,粉,酏。
# src: LIJI 12.01.44; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;
# dating: 8110
12.20食:
蝸醢而苽食,
雉羹;
麥食,
脯羹,
雞羹;
析稌,
犬羹,
兔羹;
和糝不蓼。
# src: LIJI 12.01.45; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 391f; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;
# dating: 8110
濡豚,
包苦實蓼;
濡雞,
醢醬實蓼;
濡魚,
卵醬實蓼;
濡鱉,
醢醬實蓼。
# src: LIJI 12.01.46; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;
# dating: 8110
腶脩,
蚳醢,
脯羹,
兔醢,
麋膚,
魚醢,
魚膾,
芥醬,
# src: LIJI 12.01.47; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;
# dating: 8110
麋腥,
醢,醬,
桃諸,
梅諸,
卵鹽。
# src: LIJI 12.01.48; Couvreur 1.641f; Su1n Xïda4n 7.92; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.35a; tr. Legge 1.460;
# dating: 8110
12.21凡食齊視春時,
羹齊視夏時,
醬齊視秋時,
飲齊視冬時。
12.22凡和,
春多酸,
夏多苦,
秋多辛,
冬多鹹,
調以滑甘。
# src: LIJI 12.01.49; Couvreur 1.642; Su1n Xïda4n 7.93; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.35b-37a; tr. Legge 1.461;
# dating: 8110
12.23牛宜稌,
羊宜黍,
豕宜稷,
犬宜粱,
鴈宜麥,
魚宜苽。
12.24春宜羔、豚,膳膏薌,
夏宜腒、鱐,膳膏臊,
秋宜犢、麛,膳膏腥,
冬宜鮮、羽,膳膏羶。
# src: LIJI 12.01.50; Couvreur 1.643; Su1n Xïda4n 7.94; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.38a; tr. Legge 1.461;
# dating: 8110
12.25牛脩,
鹿脯,
田豕脯,
麋脯,
麇脯,
麋、鹿、田豕、麇,
皆有軒,
雉、兔皆有芼。
# src: LIJI 12.01.51; Couvreur 1.643; Su1n Xïda4n 7.94; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.38a; tr. Legge 1.461;
# dating: 8110
爵,鷃,蜩,范,芝栭,
蔆,椇,棗,栗,榛,
柿,瓜,桃,李,梅,
杏,柤,棃,薑,桂。
# src: LIJI 12.01.52; Couvreur 1.643f; Su1n Xïda4n 7.94; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.40a; tr. Legge 1.462;
# dating: 8110
12.26大夫燕食,
有膾無脯,
有脯無膾。
士不貳羹、胾,
庶人耆老不徒食。
# src: LIJI 12.01.53; Couvreur 1.644f; Su1n Xïda4n 7.95; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.41a; tr. Legge 1.462;
# dating: 8110
12.27膾:
春用葱,
秋用芥。
豚;
春用韭,
秋用蓼。
# src: LIJI 12.01.54; Couvreur 1.644f; Su1n Xïda4n 7.95; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.41a; tr. Legge 1.462;
# dating: 8110
脂用葱,
膏用薤,
三牲用藙,
和用醯,
獸用梅。
# src: LIJI 12.01.55; Couvreur 1.644f; Su1n Xïda4n 7.95; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.41a; tr. Legge 1.462;
# dating: 8110
鶉羹,
雞羹,
鴽,
釀之蓼。
魴鱮烝,
雛燒,
雉,
薌,無蓼。
# src: LIJI 12.01.56; Couvreur 1.645; Su1n Xïda4n 7.96; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.42b; tr. Legge 1.462;
# dating: 8110
12.28不食雛鱉,
狼去腸,
狗去腎,
狸去正脊,
兔去尻,
狐去首,
豚去腦,
魚去乙,
鱉去醜。
# src: LIJI 12.01.57; Couvreur 1.645; Su1n Xïda4n 7.96; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.43a; tr. Legge 1.462;
# dating: 8110
12.29肉曰脫之,
魚曰作之,
棗曰新之,
栗曰撰之,
桃曰膽之,
柤、梨曰攢之。
# src: LIJI 12.01.58; Couvreur 1.645f; Su1n Xïda4n 7.96; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.44a; tr. Legge 1.463;
# dating: 8110
12.30牛夜鳴則庮,
羊泠毛而毳羶,
狗赤股而躁臊,
鳥皫色而沙鳴鬱,
豕望視而交睫腥,
馬黑脊而般臂漏,
# src: LIJI 12.01.59; Couvreur 1.645f; Su1n Xïda4n 7.97; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.44a; tr. Legge 1.463;
# dating: 8110
雛尾不盈握,
弗食,
舒鴈翠,
鵠、鴞胖,
舒鳧翠,
雞肝,
鴈腎,
鴇奧,
鹿胃。
# src: LIJI 12.01.60; Couvreur 1.646f; Su1n Xïda4n 7.97; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.45a; tr. Legge 1.463;
# dating: 8110
12.31肉腥,細者為膾,
大者為軒,
或曰:麋、鹿、魚為菹,
麇為辟雞,
野豕為軒,
兔為宛脾,
切葱若薤,
實諸醯以柔之。
# src: LIJI 12.01.61; Couvreur 1.647f; Su1n Xïda4n 7.98; Jia1ng Yi4hua2 392f; Yishu 24:39.46a; tr. Legge 1.464;
# dating: 8110
12.32羹食,
自諸侯以下至於庶人無等。
大夫無秩膳,
大夫七十而有閣,
天子之閣,
左達五,
右達五,
公侯伯於房中五,
大夫於閣三,
士於坫一。
# src: LIJI 12.02.01; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 395; Yishu 24:40.1a; tr. Legge 1.464;
# dating: 8110
12.33凡養老:
有虞氏以燕禮,
夏后氏以饗禮,
殷人以食禮,
周人脩而兼用之。
凡五十養於鄉,
六十養於國,
七十養於學,
達於諸侯。
# src: LIJI 12.02.02; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 395; Yishu 24:40.1a; tr. Legge 1.464;
# dating: 8110
八十
拜君命,
一坐再至,
瞽亦如之,
九十者使人受。
五十異粻,
六十宿肉,
七十二膳,
八十常珍,
# src: LIJI 12.02.03; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 395f; Yishu 24:40.1a-1b; tr. Legge 1.464;
# dating: 8110
九十飲食不違寢,
膳飲從於遊可也。
六十歲制,
七十時制,
八十月制,
九十日脩,
唯絞、紟、衾、冒
死而后制。
五十始衰,
六十非肉不飽,
# src: LIJI 12.02.04; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.1b; tr. Legge 1.464;
# dating: 8110
七十非帛不煖,
八十非人不煖,
九十雖得人不煖矣。
五十杖於家,
六十杖於鄉,
七十杖於國,
八十杖於朝,
九十者,
天子欲有問焉,
則就其室以珍從。
# src: LIJI 12.02.05; Couvreur 1.650f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.1b; tr. Legge 1.466;
# dating: 8110
七十不俟朝,
八十月告存,
九十日有秩。
五十不從力政,
六十不與服戎,
七十不與賓客之事,
八十齊喪之事弗及也。
五十而爵,
六十不親學,
# src: LIJI 12.02.06; Couvreur 1.650f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.1b-2a; tr. Legge 1.466;
# dating: 8110
七十致政;
凡自七十以上,
唯衰麻為喪。
凡三王養老皆引年,
八十者
一子不從政,
九十者
其家不從政;
瞽亦如之。
# src: LIJI 12.02.07; Couvreur 1.652f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.2a; tr. Legge 1.466;
# dating: 8110
凡父母在,
子雖老不坐。
有虞氏養國老於上庠,
養庶老於下庠;
夏后氏養國老於東序,
養庶老於西序;
殷人養國老於右學,
養庶老於左學;
周人養國老於東膠,
養庶老於虞庠,
# src: LIJI 12.02.08; Couvreur 1.652f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.2a; tr. Legge 1.466;
# dating: 8110
虞庠在國之西郊。
有虞氏皇而祭,
深衣而養老;
夏后氏收而祭,
燕衣而養老;
殷人冔而祭,
縞衣而養老;
周人冕而祭,
玄衣而養老。
# src: LIJI 12.02.09; Couvreur 1.653f; Su1n Xïda4n 8.1f; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.3b; tr. Legge 1.467;
# dating: 8110
12.34曾子曰:
「孝子之養老也,
樂其心,不違其志,
樂其耳目,安其寢處,
以其飲食忠養之。
孝子之身終,
終身也者,
非終父母之身,
終其身也;
# src: LIJI 12.02.10; Couvreur 1.653f; Su1n Xïda4n 8.2; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.3b; tr. Legge 1.467;
# dating: 8110
是故父母之所愛亦愛之,
父母之所敬亦敬之,
至於犬馬盡然,
而況於人乎!」
# src: LIJI 12.02.11; Couvreur 1.654f; Su1n Xïda4n 8.2; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.4a; tr. Legge 1.468;
# dating: 8110
凡養老,
五帝憲,
三王有乞言。
五帝憲,
養氣體而不乞言,
有善則記之為惇史。
三王亦憲,
既養老而后乞言,
亦微其禮,
皆有惇史。
# src: LIJI 12.02.12; Couvreur 1.655; Su1n Xïda4n 8.2; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.5b-6a; tr. Legge 1.468;
# dating: 8110
12.35淳熬煎醢,
加于陸稻上,
沃之以膏,
曰淳熬。
淳毋煎醢,
加于黍食上,
沃之以膏,
曰淳毋。
# src: LIJI 12.02.13; Couvreur 1.656f; Su1n Xïda4n 8.3; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.6a; tr. Legge 1.468;
# dating: 8110
炮,
取豚若將,
刲之刳之,
實棗於其腹中,
編萑以苴之,
塗之以謹塗,
炮之,
塗皆乾,
擘之,
# src: LIJI 12.02.14; Couvreur 1.656f; Su1n Xïda4n 8.3; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.6a-6b; tr. Legge 1.468;
# dating: 8110
濯手以摩之,
去其皽,
為稻粉,糔、溲之以為酏,
以付豚,煎諸膏,
膏必滅之,
鉅鑊湯,
以小鼎薌脯於其中,
使其湯毋滅鼎,
三日三夜毋絕火,
而后調之以醯醢。
# src: LIJI 12.02.15; Couvreur 1.657f; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.8a; tr. Legge 1.469;
# dating: 8110
12.36擣珍:
取牛、羊、麋、鹿、麇之肉必
脄,每物與牛若一,捶
反側之,
去其餌,
孰,出之,
去其皽,
柔其肉。
# src: LIJI 12.02.16; Couvreur 1.657f; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.9b; tr. Legge 1.469;
# dating: 8110
12.37漬:
取牛肉必新殺者,
薄切之,
必絕其理;
湛諸美酒,
期朝
而食之以醢若醯醷。
# src: LIJI 12.02.17; Couvreur 1.658; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.9b-10a; tr. Legge 1.469;
# dating: 8110
12.38為熬:
捶之,
去其皽,
編萑,
布牛肉焉,
屑桂與薑,
以洒諸上而鹽之,
乾而食之。
# src: LIJI 12.02.18; Couvreur 1.658; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397f; Yishu 24:40.10a; tr. Legge 1.469;
# dating: 8110
施羊亦如之,
施麋、施鹿、施麇,
皆如牛羊。
欲濡肉,
則釋而煎之以醢,
欲乾肉,
則捶而食之。
# src: LIJI 12.02.19; Couvreur 1.658f; Su1n Xïda4n 8.5; Jia1ng Yi4hua2 398; Yishu 24:40.10b; tr. Legge 1.469;
# dating: 8110
12.39糝:
取牛、羊、豕之肉,
三如一,小切之,
與稻米,
稻米二肉一,
合以為餌,煎之。
# src: LIJI 12.02.20; Couvreur 1.658f; Su1n Xïda4n 8.5; Jia1ng Yi4hua2 398; Yishu 24:40.11a-12a; tr. Legge 1.470;
# dating: 8110
12.40肝膋:
取狗肝一,
幪之
以其膋,濡炙之,
舉燋
其膋,不蓼。
取稻米,舉糔溲之,
小切狼臅膏,
以與稻米為酏。
# src: LIJI 12.02.21; Couvreur 1.659f; Su1n Xïda4n 8.5; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.14a; tr. Legge 1.470;
# dating: 8110
12.41禮,
始於謹夫婦,
為宮室,
辨外內。
男子居外,
女子居內,
深宮固門,
閽寺守之,
男不入,
女不出。
# src: LIJI 12.02.22; Couvreur 1.660; Su1n Xïda4n 8.6; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.14b; tr. Legge 1.470;
# dating: 8110
男女不同椸枷,
不敢縣於夫之楎椸,
不敢藏於夫之篋笥,
不敢共湢浴。
夫不在,
斂枕篋,簟席襡器而藏之。
少事長,
賤事貴,
咸如之。
# src: LIJI 12.02.23; Couvreur 1.661; Su1n Xïda4n 8.6; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.15a; tr. Legge 1.471;
# dating: 8110
夫婦之禮,
唯及七十,
同藏無間。
故妾雖老,
年未滿五十,
必與五日之御。
# src: LIJI 12.02.24; Couvreur 1.661; Su1n Xïda4n 8.7; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.15a; tr. Legge 1.471;
# dating: 8110
將御者,
齊,
漱、澣,
慎衣服,
櫛、縰、笄、總,
角拂髦,
衿纓,綦屨。
# src: LIJI 12.02.25; Couvreur 1.661; Su1n Xïda4n 8.7; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.15a; tr. Legge 1.471;
# dating: 8110
雖婢妾,
衣服飲食
必後長者。
妻不在,
妾御莫敢當夕。
# src: LIJI 12.02.26; Couvreur 1.662; Su1n Xïda4n 8.7; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.18a; tr. Legge 1.471;
# dating: 8110
12.42妻將生子,
及月辰,
居側室,
夫使人日再問之,
作而自問之,
妻不敢見,
使姆衣服而對,
# src: LIJI 12.02.27; Couvreur 1.662f; Su1n Xïda4n 8.7f; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.18a-18b; tr. Legge 1.471;
# dating: 8110
至于子生,
夫復使人日再問之,
夫齊,
則不入側室之門。
子生,
男子設弧於門左,
女子設帨於門右。
三日,
始負子,
男射女否。
# src: LIJI 12.02.28; Couvreur 1.663; Su1n Xïda4n 8.8; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.20b; tr. Legge 1.472;
# dating: 8110
12.43國君世子生,
告于君,
接以大牢,
宰掌具。
三日,
卜士負之,
吉者宿齊,
朝服寢門外,
# src: LIJI 12.02.29; Couvreur 1.663; Su1n Xïda4n 8.8; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.20b; tr. Legge 1.472;
# dating: 8110
詩負之,
射人以桑弧、
蓬矢六,
射天地四方,
保受,乃負之,
宰醴負子,
賜之束帛,
卜士之妻,
大夫之妾,
使食子。
# src: LIJI 12.02.30; Couvreur 1.664; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.23a; tr. Legge 1.472;
# dating: 8110
12.44凡接子,
擇日,
冢子則大牢,
庶人特豚,
士特豕,
大夫少牢,
國君世子大牢,
其非冢子,
則皆降一等。
# src: LIJI 12.02.31; Couvreur 1.664f; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.24a; tr. Legge 1.472;
# dating: 8110
12.45異為孺子室於宮中,
擇於諸母與可者,
必求其寬裕、慈惠、
溫良、恭敬、
慎而寡言者,
使為子師,
其次為慈母,
其次為保母,
皆居子室,
他人無事不往。
# src: LIJI 12.02.32; Couvreur 1.665f; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.25b; tr. Legge 1.473;
# dating: 8110
三月之末,
擇日翦髮為鬌,
男角女羈,
否則男左女右。
是日也,
妻以子見於父,
貴人則為衣服,
# src: LIJI 12.02.33; Couvreur 1.665f; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400f; Yishu 24:40.25b-26a; tr. Legge 1.473;
# dating: 8110
由命士以下
皆漱澣,
男女夙興,
沐浴衣服,
具視朔食,
夫入門,
升自阼階,
立于阼西鄉,
妻抱子出自房,
當楣立,東面。
# src: LIJI 12.02.34; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.27b; tr. Legge 1.473;
# dating: 8110
姆先
相曰:
「母某敢用時日
祗見孺子。」
夫對曰:
「欽有帥。」
父執子之右手,
咳而名之。
妻對曰:
「記有成。」
# src: LIJI 12.02.35; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.27b; tr. Legge 1.473;
# dating: 8110
遂左還,
授師子,
師辯告諸婦、諸母名,
妻遂適寢。
# src: LIJI 12.02.36; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.28b; tr. Legge 1.474;
# dating: 8110
夫告宰名,
宰辯告諸男名,
書曰
「某年某月某日某生」
而藏之,
# src: LIJI 12.02.37; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.28b; tr. Legge 1.474;
# dating: 8110
宰告閭史,
閭史書為二:
其一藏諸閭府,
其一獻諸州史。
州史獻諸州伯,
州伯命藏諸州府。
夫入食如養禮。
# src: LIJI 12.02.38; Couvreur 1.668f; Su1n Xïda4n 8.11; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.30a; tr. Legge 1.474;
# dating: 8110
12.46世子生,
則君沐浴朝服,
夫人亦如之,
皆立于阼階,西鄉,
世婦抱子升自西階,
君名之,
乃降。
# src: LIJI 12.02.39; Couvreur 1.668f; Su1n Xïda4n 8.11; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.32a; tr. Legge 1.474;
# dating: 8110
適子庶子見於外寢,
撫其首,咳而名之,
禮帥初,
無辭。
# src: LIJI 12.02.40; Couvreur 1.669f; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.33b; tr. Legge 1.475;
# dating: 8110
12.47凡名子,
不以日月,
不以國,
不以隱疾,
大夫士之子,
不敢與世子同名。
# src: LIJI 12.02.41; Couvreur 1.670; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.34b; tr. Legge 1.475;
# dating: 8110
妾將生子,
及月辰,
夫使人日一問之。
# src: LIJI 12.02.42; Couvreur 1.670; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.34b; tr. Legge 1.475;
# dating: 8110
子生三月之末,
漱、澣,夙齊,
見於內寢,
禮之如始入室,
君已食,
徹焉,
使之特餕,
遂入御。
# src: LIJI 12.02.43; Couvreur 1.670f; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.35b; tr. Legge 1.475;
# dating: 8110
12.48公庶子生,
就側室。
三月之末,
其母沐浴朝服見於君,
擯者以其子見,
君所有賜,
君名之。
眾子
則使有司名之。
# src: LIJI 12.02.44; Couvreur 1.670f; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.37a; tr. Legge 1.476;
# dating: 8110
12.49庶人無側室者,
及月辰,
夫出居群室,
其問之也,
與子見父之禮,
無以異也。
# src: LIJI 12.02.45; Couvreur 1.671f; Su1n Xïda4n 8.13; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.37b-38a; tr. Legge 1.476;
# dating: 8110
凡父在,
孫見於祖,
祖亦名之,
禮如子見父,
無辭。
12.50食子者
三年而出,
見於公宮則劬。
大夫之子有食母,
士之妻自養其子。
# src: LIJI 12.02.46; Couvreur 1.672; Su1n Xïda4n 8.13; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.38b; tr. Legge 1.476;
# dating: 8110
12.51由命士以上及大夫之子,
旬而見,
冢子未食而見,
必執其右手,
適子庶子已食而見,
必循其首。
# src: LIJI 12.02.47; Couvreur 1.672f; Su1n Xïda4n 8.13; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.40b; tr. Legge 1.476;
# dating: 8110
12.52子能食食,
教以右手。
能言,
男唯女俞。
男鞶革,
女鞶絲。
# src: LIJI 12.02.48; Couvreur 1.673f; Su1n Xïda4n 8.14; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.41b; tr. Legge 1.478;
# dating: 8110
六年,
教之數與方名。
七年,
男女不同席,
不共食。
八年,
出入門戶及即席飲食,
必後長者,
始教之讓。
# src: LIJI 12.02.49; Couvreur 1.673f; Su1n Xïda4n 8.15; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.41b; tr. Legge 1.478;
# dating: 8110
九年,
教之數日。
十年,
出就外傅,
居宿於外,
學書計,
衣不帛襦袴,
禮帥初,
朝夕學幼儀,
請肄簡諒。
# src: LIJI 12.02.50; Couvreur 1.673f; Su1n Xïda4n 8.15; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.43b; tr. Legge 1.478;
# dating: 8110
十有三年,
學樂,
誦詩,
舞《勺》,
成童舞《象》,
學射御。
# src: LIJI 12.02.51; Couvreur 1.674f; Su1n Xïda4n 8.17; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.43b; tr. Legge 1.478;
# dating: 8110
二十而冠,
始學禮,
可以衣裘帛,
舞《大夏》,
惇行孝弟,
博學不教,
內而不出。
# src: LIJI 12.02.52; Couvreur 1.674f; Su1n Xïda4n 8.17; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.45b; tr. Legge 1.478;
# dating: 8110
三十而有室,
始理男事,
博學無方,
孫友視志。
四十始仕,
方物出謀發慮,
道合則服從,
不可則去。
# src: LIJI 12.02.53; Couvreur 1.674f; Su1n Xïda4n 8.18; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.45b; tr. Legge 1.478;
# dating: 8110
五十命為大夫,
服官政,
七十致事。
12.53凡男拜,
尚左手。
# src: LIJI 12.02.54; Couvreur 1.675f; Su1n Xïda4n 8.18; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.47a; tr. Legge 1.479;
# dating: 8110
12.54女子十年不出,
姆教婉、娩、聽從;
執麻枲,
治絲繭,
織紝、組、紃,
學女事,以共衣服,
觀於祭祀,
納酒漿、籩豆、菹醢,
禮相助奠。
# src: LIJI 12.02.55; Couvreur 1.675f; Su1n Xïda4n 8.19; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.48a; tr. Legge 1.479;
# dating: 8110
十有五年而笄,
二十而嫁,
有故,
二十三年而嫁,
聘則為妻,
奔則為妾。
凡女拜,
尚右手。