禮記

禮記

KR1d0052_tls_012-1a

** 12 內則

12.1后王命冢宰

降德于眾兆民。

KR1d0052_tls_012-2a

12.2子事父母,

雞初鳴,

咸盥、漱,

櫛、縰、笄、總,

拂髦、冠、緌、纓、

端、韠、紳,

搢笏。

# src: LIJI 12.01.02; Couvreur 1.620f; Su1n Xïda4n 7.73f; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.3a; tr. Legge 1.449;

# dating: 8110

左右佩用,

左佩紛帨、刀、礪、小觿、金燧,

右佩玦、捍、管、遰、大觿、木燧,

偪,屨著綦。

KR1d0052_tls_012-3a

# src: LIJI 12.01.03; Couvreur 1.621f; Su1n Xïda4n 7.76; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.5b; tr. Legge 1.450;

# dating: 8110

12.3婦事舅姑,

如事父母。

雞初鳴,

咸盥、漱,

櫛、縰、

笄、總,

衣紳。

# src: LIJI 12.01.04; Couvreur 1.621f; Su1n Xïda4n 7.76; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.5b; tr. Legge 1.450;

# dating: 8110

左佩紛帨、刀、礪、小觿、金燧,

右佩箴、管、線、纊,

施縏袠,大觿、木燧、

衿纓、

綦屨。

# src: LIJI 12.01.05; Couvreur 1.622f; Su1n Xïda4n 7.77; Jia1ng Yi4hua2 3i3; Yishu 24:39.6b; tr. Legge 1.450;

# dating: 8110

以適父母舅姑之所,

及所,

下氣怡聲,

問衣燠寒,

疾痛苛癢,

而敬抑搔之。

出入,

則或先或後,

而敬扶持之。

# src: LIJI 12.01.06; Couvreur 1.622f; Su1n Xïda4n 7.77; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.7a; tr. Legge 1.450;

# dating: 8110

進盥,

少者奉槃,

長者奉水,

請沃盥,

盥卒,授巾。

問所欲而敬進之,

柔色以溫之,

饘、酏、酒、醴、芼、羹、菽、麥、蕡、稻、黍、粱、秫唯所欲,

# src: LIJI 12.01.07; Couvreur 1.622f; Su1n Xïda4n 7.77; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.7a; tr. Legge 1.450;

# dating: 8110

棗、栗、飴、蜜以甘之,

堇、荁、枌、榆、免、薧、滫、瀡以滑之,

脂、膏以膏之,

父母舅姑必嘗之而后退。

KR1d0052_tls_012-4a

# src: LIJI 12.01.08; Couvreur 1.624f; Su1n Xïda4n 7.78; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.9a; tr. Legge 1.451;

# dating: 8110

12.4男女未冠笄者,

雞初鳴,

咸盥、漱,

櫛、縰,

拂髦,總角,

衿纓,

皆佩容臭,

昧爽而朝,

問「何食飲矣?」

# src: LIJI 12.01.09; Couvreur 1.624f; Su1n Xïda4n 7.78; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.9a; tr. Legge 1.451;

# dating: 8110

若已食則退,

若未食,

則佐長者視具。

KR1d0052_tls_012-5a

# src: LIJI 12.01.10; Couvreur 1.625; Su1n Xïda4n 7.79; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.10a; tr. Legge 1.452;

# dating: 8110

12.5凡內外,

雞初鳴,

咸盥、漱,

衣服,

斂枕、簟,

灑掃室堂及庭,

布席,

各從其事。

KR1d0052_tls_012-6a

# src: LIJI 12.01.11; Couvreur 1.625; Su1n Xïda4n 7.79; Jia1ng Yi4hua2 3i4; Yishu 24:39.10a; tr. Legge 1.452;

# dating: 8110

12.6孺子蚤寢晏起,

唯所欲,

食無時。

KR1d0052_tls_012-7a

# src: LIJI 12.01.12; Couvreur 1.625f; Su1n Xïda4n 7.79; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.10b; tr. Legge 1.452;

# dating: 8110

12.7由命士以上,

父子皆異宮。

昧爽而朝,

慈以旨甘,

日出而退,

各從其事,

日入而夕,

慈以旨甘。

KR1d0052_tls_012-8a

# src: LIJI 12.01.13; Couvreur 1.626; Su1n Xïda4n 7.80; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.11b; tr. Legge 1.452;

# dating: 8110

12.8父母舅姑將坐,

奉席請何鄉?

將衽,

長者奉席請何趾?

少者執床與坐,

御者舉几,

斂席與簟,

縣衾篋枕,

斂簟而襡之。

KR1d0052_tls_012-9a

# src: LIJI 12.01.14; Couvreur 1.626f; Su1n Xïda4n 7.i1; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.12b; tr. Legge 1.453;

# dating: 8110

12.9父母舅姑之衣、

衾、簟、席、枕、几不傳,

杖、屨祗敬之,

勿敢近。

敦、牟、卮、匜,

非餕莫敢用;

與恆食飲,

非餕,

莫之敢飲食。

KR1d0052_tls_012-10a

# src: LIJI 12.01.15; Couvreur 1.626f; Su1n Xïda4n 7.i1; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.13b; tr. Legge 1.453;

# dating: 8110

12.10父母在,

朝夕恆食,

子婦佐餕,

既食恆餕,

父沒母存,

冢子御食,

群子婦佐餕如初,

旨甘柔滑,孺子餕。

KR1d0052_tls_012-11a

# src: LIJI 12.01.16; Couvreur 1.628; Su1n Xïda4n 7.i2; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14a-14b; tr. Legge 1.453;

# dating: 8110

12.11在父母舅姑之所,

有命之,

應、唯敬對。

進退、周旋慎齊,

升降、出入、揖遊,

不敢噦、噫、嚏、咳、欠、伸、跛、倚、睇視,

不敢唾、洟;

寒不敢襲,

癢不敢搔;

# src: LIJI 12.01.17; Couvreur 1.628; Su1n Xïda4n 7.i2; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14b; tr. Legge 1.453;

# dating: 8110

不有敬事,

不敢袒裼,

不涉不撅,

褻衣衾不見裏。

# src: LIJI 12.01.18; Couvreur 1.628f; Su1n Xïda4n 7.i2; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14b; tr. Legge 1.454;

# dating: 8110

父母唾、洟不見,

冠帶垢,

和灰請漱;

衣裳垢,

和灰請澣:

衣裳綻裂,

紉箴請補綴。

# src: LIJI 12.01.19; Couvreur 1.628f; Su1n Xïda4n 7.i2f; Jia1ng Yi4hua2 386; Yishu 24:39.14b; tr. Legge 1.454;

# dating: 8110

五日,

則燂湯請浴,

三日具沐,

其間面垢,

燂潘請靧;

足垢,

燂湯請洗。

少事長,

賤事貴,

共帥時。

KR1d0052_tls_012-12a

# src: LIJI 12.01.20; Couvreur 1.629f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16a; tr. Legge 1.454;

# dating: 8110

12.12男不言內,

女不言外。

非祭非喪,

不相授器。

其相授,

則女受以篚,

其無篚,

則皆坐奠之而后取之。

# src: LIJI 12.01.21; Couvreur 1.629f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16a-16b; tr. Legge 1.454;

# dating: 8110

外內不共井,

不共湢浴,

不通寢席,

不通乞假,

男女不通衣裳,

內言不出,

外言不入。

# src: LIJI 12.01.22; Couvreur 1.630f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16b; tr. Legge 1.455;

# dating: 8110

男子入內,

不嘯不指,

夜行以燭,

無燭則止。

女子出門,

必擁蔽其面,

夜行以燭,

無燭則止。

# src: LIJI 12.01.23; Couvreur 1.630f; Su1n Xïda4n 7.i3; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.16b; tr. Legge 1.455;

# dating: 8110

道路,

男子由右,

女子由左。

# src: LIJI 12.01.24; Couvreur 1.631; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.17b; tr. Legge 1.455;

# dating: 8110

子婦孝者敬者,

父母舅姑之命

勿逆勿怠。

若飲食之,

雖不耆,

必嘗而待;

加之衣服,

雖不欲,

必服而待;

# src: LIJI 12.01.25; Couvreur 1.631; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.17b; tr. Legge 1.455;

# dating: 8110

加之事,

人代之,

己雖弗欲,

姑與之,

而姑使之,

而後復之。

# src: LIJI 12.01.26; Couvreur 1.632; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.18a-18b; tr. Legge 1.456;

# dating: 8110

子婦有勤勞之事,

雖甚愛之,

姑縱之,

而寧數休之。

子婦未孝未敬,

勿庸疾怨,

姑教之;

# src: LIJI 12.01.27; Couvreur 1.632; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.18b; tr. Legge 1.456;

# dating: 8110

若不可教,

而後怒之;

不可怒,

子放婦出,

而不表禮焉。

# src: LIJI 12.01.28; Couvreur 1.632f; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.19a; tr. Legge 1.456;

# dating: 8110

父母有過,

下氣怡色柔聲以諫,

諫若不入,

起敬起孝,

說則復諫,

不說,

與其得罪於鄉黨州閭,

寧孰諫。

# src: LIJI 12.01.29; Couvreur 1.632f; Su1n Xïda4n 7.i4; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.19b; tr. Legge 1.456;

# dating: 8110

父母怒,不說

而撻之流血,

不敢疾怨,

起敬起孝。

# src: LIJI 12.01.30; Couvreur 1.633f; Su1n Xïda4n 7.85; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.20b-21a; tr. Legge 1.457;

# dating: 8110

父母有婢子若庶子庶孫,

甚愛之,

雖父母沒,

沒身敬之不衰。

# src: LIJI 12.01.31; Couvreur 1.633f; Su1n Xïda4n 7.85; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.21a; tr. Legge 1.457;

# dating: 8110

子有二妾,

父母愛一人焉,

子愛一人焉,

由衣服飲食,

由執事,

毋敢視父母所愛,

雖父母沒不衰。

# src: LIJI 12.01.32; Couvreur 1.633f; Su1n Xïda4n 7.85; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.21a; tr. Legge 1.457;

# dating: 8110

子甚宜其妻,

父母不說,

出。

子不宜其妻,

父母曰:

「是善事我。」

子行夫婦之禮焉,

沒身不衰。

# src: LIJI 12.01.33; Couvreur 1.634; Su1n Xïda4n 7.86; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.22a; tr. Legge 1.457;

# dating: 8110

父母雖沒,

將為善,

思貽父母令名,

必果。

將為不善,

思貽父母羞辱,

必不果。

KR1d0052_tls_012-13a

# src: LIJI 12.01.34; Couvreur 1.635; Su1n Xïda4n 7.86; Jia1ng Yi4hua2 388; Yishu 24:39.22b; tr. Legge 1.457;

# dating: 8110

12.13舅沒則姑老,

冢婦所祭祀、

賓客,

每事必請於姑,

介婦請於冢婦。

# src: LIJI 12.01.35; Couvreur 1.635; Su1n Xïda4n 7.86; Jia1ng Yi4hua2 388f; Yishu 24:39.22b; tr. Legge 1.457;

# dating: 8110

舅姑使冢婦,

毋怠、不友、無禮於介婦。

舅姑若使介婦,

毋敢敵耦於冢婦,

不敢並行,

不敢並命,

不敢並坐。

# src: LIJI 12.01.36; Couvreur 1.636f; Su1n Xïda4n 7.87; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.25a; tr. Legge 1.458;

# dating: 8110

凡婦,

不命適私室,

不敢退。

婦將有事,

大小必請於舅姑。

子婦無私貨,

無私畜,

無私器,

不敢私假,

不敢私與。

# src: LIJI 12.01.37; Couvreur 1.636f; Su1n Xïda4n 7.87; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.25a; tr. Legge 1.458;

# dating: 8110

婦或賜之飲食、衣服、布帛、佩帨、茝蘭,

則受而獻諸舅姑,

舅姑受之則喜,

如新受賜,

若反賜之則辭,

不得命,

如更受賜,

藏以待乏。

# src: LIJI 12.01.38; Couvreur 1.636f; Su1n Xïda4n 7.87; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.25a; tr. Legge 1.458;

# dating: 8110

婦若有私親兄弟,將與之,

則必復請其故,

賜而后與之。

KR1d0052_tls_012-14a

# src: LIJI 12.01.39; Couvreur 1.637f; Su1n Xïda4n 7.87f; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.26b; tr. Legge 1.458;

# dating: 8110

12.14適子、庶子

祗事宗子、宗婦。

KR1d0052_tls_012-15a

12.15雖貴富,

不敢以貴富入宗子之家,

雖眾車徒

舍于外,

以寡約入。

子弟猶歸器,衣服、裘衾、車馬,

則必獻其上,

而后敢服用其次也;

# src: LIJI 12.01.40; Couvreur 1.637f; Su1n Xïda4n 7.88; Jia1ng Yi4hua2 389; Yishu 24:39.26b-27a; tr. Legge 1.458;

# dating: 8110

若非所獻,

則不敢以入於宗子之門,

不敢以貴富加於父兄宗族。

若富,

則具二牲,

獻其賢者於宗子,

夫婦皆齊而宗敬焉,

終事而后敢私祭。

KR1d0052_tls_012-16a

# src: LIJI 12.01.41; Couvreur 1.638f; Su1n Xïda4n 7.88f; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.29a; tr. Legge 1.459;

# dating: 8110

12.16飯:

黍,稷,稻,粱,

白黍,黃粱,稰,穛。

膳:

膷,臐,膮,醢,牛炙。

醢,牛胾;醢,牛膾。

羊炙,羊胾,醢,豕炙。

醢,豕胾,芥醬,魚膾。

雉,兔,鶉,鷃。

KR1d0052_tls_012-17a

# src: LIJI 12.01.42; Couvreur 1.639f; Su1n Xïda4n 7.89f; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.31a; tr. Legge 1.460;

# dating: 8110

12.17飲:

重醴,

稻醴清、糟,

黍醴清、糟,

粱醴清、糟,

或以酏為醴,

黍酏,

漿,水,醷,濫。

12.18酒:清、白。

KR1d0052_tls_012-19a

# src: LIJI 12.01.43; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.90; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.31a; tr. Legge 1.460;

# dating: 8110

12.19羞:

糗,餌,粉,酏。

KR1d0052_tls_012-20a

# src: LIJI 12.01.44; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 391; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;

# dating: 8110

12.20食:

蝸醢而苽食,

雉羹;

麥食,

脯羹,

雞羹;

析稌,

犬羹,

兔羹;

和糝不蓼。

# src: LIJI 12.01.45; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 391f; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;

# dating: 8110

濡豚,

包苦實蓼;

濡雞,

醢醬實蓼;

濡魚,

卵醬實蓼;

濡鱉,

醢醬實蓼。

# src: LIJI 12.01.46; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;

# dating: 8110

腶脩,

蚳醢,

脯羹,

兔醢,

麋膚,

魚醢,

魚膾,

芥醬,

# src: LIJI 12.01.47; Couvreur 1.640f; Su1n Xïda4n 7.91; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.33a; tr. Legge 1.460;

# dating: 8110

麋腥,

醢,醬,

桃諸,

梅諸,

卵鹽。

KR1d0052_tls_012-21a

# src: LIJI 12.01.48; Couvreur 1.641f; Su1n Xïda4n 7.92; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.35a; tr. Legge 1.460;

# dating: 8110

12.21凡食齊視春時,

羹齊視夏時,

醬齊視秋時,

飲齊視冬時。

KR1d0052_tls_012-22a

12.22凡和,

春多酸,

夏多苦,

秋多辛,

冬多鹹,

調以滑甘。

KR1d0052_tls_012-23a

# src: LIJI 12.01.49; Couvreur 1.642; Su1n Xïda4n 7.93; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.35b-37a; tr. Legge 1.461;

# dating: 8110

12.23牛宜稌,

羊宜黍,

豕宜稷,

犬宜粱,

鴈宜麥,

魚宜苽。

KR1d0052_tls_012-24a

12.24春宜羔、豚,膳膏薌,

夏宜腒、鱐,膳膏臊,

秋宜犢、麛,膳膏腥,

冬宜鮮、羽,膳膏羶。

KR1d0052_tls_012-25a

# src: LIJI 12.01.50; Couvreur 1.643; Su1n Xïda4n 7.94; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.38a; tr. Legge 1.461;

# dating: 8110

12.25牛脩,

鹿脯,

田豕脯,

麋脯,

麇脯,

麋、鹿、田豕、麇,

皆有軒,

雉、兔皆有芼。

# src: LIJI 12.01.51; Couvreur 1.643; Su1n Xïda4n 7.94; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.38a; tr. Legge 1.461;

# dating: 8110

爵,鷃,蜩,范,芝栭,

蔆,椇,棗,栗,榛,

柿,瓜,桃,李,梅,

杏,柤,棃,薑,桂。

KR1d0052_tls_012-26a

# src: LIJI 12.01.52; Couvreur 1.643f; Su1n Xïda4n 7.94; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.40a; tr. Legge 1.462;

# dating: 8110

12.26大夫燕食,

有膾無脯,

有脯無膾。

士不貳羹、胾,

庶人耆老不徒食。

KR1d0052_tls_012-27a

# src: LIJI 12.01.53; Couvreur 1.644f; Su1n Xïda4n 7.95; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.41a; tr. Legge 1.462;

# dating: 8110

12.27膾:

春用葱,

秋用芥。

豚;

春用韭,

秋用蓼。

# src: LIJI 12.01.54; Couvreur 1.644f; Su1n Xïda4n 7.95; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.41a; tr. Legge 1.462;

# dating: 8110

脂用葱,

膏用薤,

三牲用藙,

和用醯,

獸用梅。

# src: LIJI 12.01.55; Couvreur 1.644f; Su1n Xïda4n 7.95; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.41a; tr. Legge 1.462;

# dating: 8110

鶉羹,

雞羹,

鴽,

釀之蓼。

魴鱮烝,

雛燒,

雉,

薌,無蓼。

KR1d0052_tls_012-28a

# src: LIJI 12.01.56; Couvreur 1.645; Su1n Xïda4n 7.96; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.42b; tr. Legge 1.462;

# dating: 8110

12.28不食雛鱉,

狼去腸,

狗去腎,

狸去正脊,

兔去尻,

狐去首,

豚去腦,

魚去乙,

鱉去醜。

KR1d0052_tls_012-29a

# src: LIJI 12.01.57; Couvreur 1.645; Su1n Xïda4n 7.96; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.43a; tr. Legge 1.462;

# dating: 8110

12.29肉曰脫之,

魚曰作之,

棗曰新之,

栗曰撰之,

桃曰膽之,

柤、梨曰攢之。

KR1d0052_tls_012-30a

# src: LIJI 12.01.58; Couvreur 1.645f; Su1n Xïda4n 7.96; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.44a; tr. Legge 1.463;

# dating: 8110

12.30牛夜鳴則庮,

羊泠毛而毳羶,

狗赤股而躁臊,

鳥皫色而沙鳴鬱,

豕望視而交睫腥,

馬黑脊而般臂漏,

# src: LIJI 12.01.59; Couvreur 1.645f; Su1n Xïda4n 7.97; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.44a; tr. Legge 1.463;

# dating: 8110

雛尾不盈握,

弗食,

舒鴈翠,

鵠、鴞胖,

舒鳧翠,

雞肝,

鴈腎,

鴇奧,

鹿胃。

KR1d0052_tls_012-31a

# src: LIJI 12.01.60; Couvreur 1.646f; Su1n Xïda4n 7.97; Jia1ng Yi4hua2 392; Yishu 24:39.45a; tr. Legge 1.463;

# dating: 8110

12.31肉腥,細者為膾,

大者為軒,

或曰:麋、鹿、魚為菹,

麇為辟雞,

野豕為軒,

兔為宛脾,

切葱若薤,

實諸醯以柔之。

KR1d0052_tls_012-32a

# src: LIJI 12.01.61; Couvreur 1.647f; Su1n Xïda4n 7.98; Jia1ng Yi4hua2 392f; Yishu 24:39.46a; tr. Legge 1.464;

# dating: 8110

12.32羹食,

自諸侯以下至於庶人無等。

大夫無秩膳,

大夫七十而有閣,

天子之閣,

左達五,

右達五,

公侯伯於房中五,

大夫於閣三,

士於坫一。

KR1d0052_tls_012-33a

# src: LIJI 12.02.01; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 395; Yishu 24:40.1a; tr. Legge 1.464;

# dating: 8110

12.33凡養老:

有虞氏以燕禮,

夏后氏以饗禮,

殷人以食禮,

周人脩而兼用之。

凡五十養於鄉,

六十養於國,

七十養於學,

達於諸侯。

# src: LIJI 12.02.02; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 395; Yishu 24:40.1a; tr. Legge 1.464;

# dating: 8110

八十

拜君命,

一坐再至,

瞽亦如之,

九十者使人受。

五十異粻,

六十宿肉,

七十二膳,

八十常珍,

# src: LIJI 12.02.03; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 395f; Yishu 24:40.1a-1b; tr. Legge 1.464;

# dating: 8110

九十飲食不違寢,

膳飲從於遊可也。

六十歲制,

七十時制,

八十月制,

九十日脩,

唯絞、紟、衾、冒

死而后制。

五十始衰,

六十非肉不飽,

# src: LIJI 12.02.04; Couvreur 1.648f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.1b; tr. Legge 1.464;

# dating: 8110

七十非帛不煖,

八十非人不煖,

九十雖得人不煖矣。

五十杖於家,

六十杖於鄉,

七十杖於國,

八十杖於朝,

九十者,

天子欲有問焉,

則就其室以珍從。

# src: LIJI 12.02.05; Couvreur 1.650f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.1b; tr. Legge 1.466;

# dating: 8110

七十不俟朝,

八十月告存,

九十日有秩。

五十不從力政,

六十不與服戎,

七十不與賓客之事,

八十齊喪之事弗及也。

五十而爵,

六十不親學,

# src: LIJI 12.02.06; Couvreur 1.650f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.1b-2a; tr. Legge 1.466;

# dating: 8110

七十致政;

凡自七十以上,

唯衰麻為喪。

凡三王養老皆引年,

八十者

一子不從政,

九十者

其家不從政;

瞽亦如之。

# src: LIJI 12.02.07; Couvreur 1.652f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.2a; tr. Legge 1.466;

# dating: 8110

凡父母在,

子雖老不坐。

有虞氏養國老於上庠,

養庶老於下庠;

夏后氏養國老於東序,

養庶老於西序;

殷人養國老於右學,

養庶老於左學;

周人養國老於東膠,

養庶老於虞庠,

# src: LIJI 12.02.08; Couvreur 1.652f; Su1n Xïda4n 8.1; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.2a; tr. Legge 1.466;

# dating: 8110

虞庠在國之西郊。

有虞氏皇而祭,

深衣而養老;

夏后氏收而祭,

燕衣而養老;

殷人冔而祭,

縞衣而養老;

周人冕而祭,

玄衣而養老。

KR1d0052_tls_012-34a

# src: LIJI 12.02.09; Couvreur 1.653f; Su1n Xïda4n 8.1f; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.3b; tr. Legge 1.467;

# dating: 8110

12.34曾子曰:

「孝子之養老也,

樂其心,不違其志,

樂其耳目,安其寢處,

以其飲食忠養之。

孝子之身終,

終身也者,

非終父母之身,

終其身也;

# src: LIJI 12.02.10; Couvreur 1.653f; Su1n Xïda4n 8.2; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.3b; tr. Legge 1.467;

# dating: 8110

是故父母之所愛亦愛之,

父母之所敬亦敬之,

至於犬馬盡然,

而況於人乎!」

# src: LIJI 12.02.11; Couvreur 1.654f; Su1n Xïda4n 8.2; Jia1ng Yi4hua2 396; Yishu 24:40.4a; tr. Legge 1.468;

# dating: 8110

凡養老,

五帝憲,

三王有乞言。

五帝憲,

養氣體而不乞言,

有善則記之為惇史。

三王亦憲,

既養老而后乞言,

亦微其禮,

皆有惇史。

KR1d0052_tls_012-35a

# src: LIJI 12.02.12; Couvreur 1.655; Su1n Xïda4n 8.2; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.5b-6a; tr. Legge 1.468;

# dating: 8110

12.35淳熬煎醢,

加于陸稻上,

沃之以膏,

曰淳熬。

淳毋煎醢,

加于黍食上,

沃之以膏,

曰淳毋。

# src: LIJI 12.02.13; Couvreur 1.656f; Su1n Xïda4n 8.3; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.6a; tr. Legge 1.468;

# dating: 8110

炮,

取豚若將,

刲之刳之,

實棗於其腹中,

編萑以苴之,

塗之以謹塗,

炮之,

塗皆乾,

擘之,

# src: LIJI 12.02.14; Couvreur 1.656f; Su1n Xïda4n 8.3; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.6a-6b; tr. Legge 1.468;

# dating: 8110

濯手以摩之,

去其皽,

為稻粉,糔、溲之以為酏,

以付豚,煎諸膏,

膏必滅之,

鉅鑊湯,

以小鼎薌脯於其中,

使其湯毋滅鼎,

三日三夜毋絕火,

而后調之以醯醢。

KR1d0052_tls_012-36a

# src: LIJI 12.02.15; Couvreur 1.657f; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.8a; tr. Legge 1.469;

# dating: 8110

12.36擣珍:

取牛、羊、麋、鹿、麇之肉必

脄,每物與牛若一,捶

反側之,

去其餌,

孰,出之,

去其皽,

柔其肉。

KR1d0052_tls_012-37a

# src: LIJI 12.02.16; Couvreur 1.657f; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.9b; tr. Legge 1.469;

# dating: 8110

12.37漬:

取牛肉必新殺者,

薄切之,

必絕其理;

湛諸美酒,

期朝

而食之以醢若醯醷。

KR1d0052_tls_012-38a

# src: LIJI 12.02.17; Couvreur 1.658; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397; Yishu 24:40.9b-10a; tr. Legge 1.469;

# dating: 8110

12.38為熬:

捶之,

去其皽,

編萑,

布牛肉焉,

屑桂與薑,

以洒諸上而鹽之,

乾而食之。

# src: LIJI 12.02.18; Couvreur 1.658; Su1n Xïda4n 8.4; Jia1ng Yi4hua2 397f; Yishu 24:40.10a; tr. Legge 1.469;

# dating: 8110

施羊亦如之,

施麋、施鹿、施麇,

皆如牛羊。

欲濡肉,

則釋而煎之以醢,

欲乾肉,

則捶而食之。

KR1d0052_tls_012-39a

# src: LIJI 12.02.19; Couvreur 1.658f; Su1n Xïda4n 8.5; Jia1ng Yi4hua2 398; Yishu 24:40.10b; tr. Legge 1.469;

# dating: 8110

12.39糝:

取牛、羊、豕之肉,

三如一,小切之,

與稻米,

稻米二肉一,

合以為餌,煎之。

KR1d0052_tls_012-40a

# src: LIJI 12.02.20; Couvreur 1.658f; Su1n Xïda4n 8.5; Jia1ng Yi4hua2 398; Yishu 24:40.11a-12a; tr. Legge 1.470;

# dating: 8110

12.40肝膋:

取狗肝一,

幪之

以其膋,濡炙之,

舉燋

其膋,不蓼。

取稻米,舉糔溲之,

小切狼臅膏,

以與稻米為酏。

KR1d0052_tls_012-41a

# src: LIJI 12.02.21; Couvreur 1.659f; Su1n Xïda4n 8.5; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.14a; tr. Legge 1.470;

# dating: 8110

12.41禮,

始於謹夫婦,

為宮室,

辨外內。

男子居外,

女子居內,

深宮固門,

閽寺守之,

男不入,

女不出。

# src: LIJI 12.02.22; Couvreur 1.660; Su1n Xïda4n 8.6; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.14b; tr. Legge 1.470;

# dating: 8110

男女不同椸枷,

不敢縣於夫之楎椸,

不敢藏於夫之篋笥,

不敢共湢浴。

夫不在,

斂枕篋,簟席襡器而藏之。

少事長,

賤事貴,

咸如之。

# src: LIJI 12.02.23; Couvreur 1.661; Su1n Xïda4n 8.6; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.15a; tr. Legge 1.471;

# dating: 8110

夫婦之禮,

唯及七十,

同藏無間。

故妾雖老,

年未滿五十,

必與五日之御。

# src: LIJI 12.02.24; Couvreur 1.661; Su1n Xïda4n 8.7; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.15a; tr. Legge 1.471;

# dating: 8110

將御者,

齊,

漱、澣,

慎衣服,

櫛、縰、笄、總,

角拂髦,

衿纓,綦屨。

# src: LIJI 12.02.25; Couvreur 1.661; Su1n Xïda4n 8.7; Jia1ng Yi4hua2 399; Yishu 24:40.15a; tr. Legge 1.471;

# dating: 8110

雖婢妾,

衣服飲食

必後長者。

妻不在,

妾御莫敢當夕。

KR1d0052_tls_012-42a

# src: LIJI 12.02.26; Couvreur 1.662; Su1n Xïda4n 8.7; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.18a; tr. Legge 1.471;

# dating: 8110

12.42妻將生子,

及月辰,

居側室,

夫使人日再問之,

作而自問之,

妻不敢見,

使姆衣服而對,

# src: LIJI 12.02.27; Couvreur 1.662f; Su1n Xïda4n 8.7f; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.18a-18b; tr. Legge 1.471;

# dating: 8110

至于子生,

夫復使人日再問之,

夫齊,

則不入側室之門。

子生,

男子設弧於門左,

女子設帨於門右。

三日,

始負子,

男射女否。

KR1d0052_tls_012-43a

# src: LIJI 12.02.28; Couvreur 1.663; Su1n Xïda4n 8.8; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.20b; tr. Legge 1.472;

# dating: 8110

12.43國君世子生,

告于君,

接以大牢,

宰掌具。

三日,

卜士負之,

吉者宿齊,

朝服寢門外,

# src: LIJI 12.02.29; Couvreur 1.663; Su1n Xïda4n 8.8; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.20b; tr. Legge 1.472;

# dating: 8110

詩負之,

射人以桑弧、

蓬矢六,

射天地四方,

保受,乃負之,

宰醴負子,

賜之束帛,

卜士之妻,

大夫之妾,

使食子。

KR1d0052_tls_012-44a

# src: LIJI 12.02.30; Couvreur 1.664; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.23a; tr. Legge 1.472;

# dating: 8110

12.44凡接子,

擇日,

冢子則大牢,

庶人特豚,

士特豕,

大夫少牢,

國君世子大牢,

其非冢子,

則皆降一等。

KR1d0052_tls_012-45a

# src: LIJI 12.02.31; Couvreur 1.664f; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.24a; tr. Legge 1.472;

# dating: 8110

12.45異為孺子室於宮中,

擇於諸母與可者,

必求其寬裕、慈惠、

溫良、恭敬、

慎而寡言者,

使為子師,

其次為慈母,

其次為保母,

皆居子室,

他人無事不往。

# src: LIJI 12.02.32; Couvreur 1.665f; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400; Yishu 24:40.25b; tr. Legge 1.473;

# dating: 8110

三月之末,

擇日翦髮為鬌,

男角女羈,

否則男左女右。

是日也,

妻以子見於父,

貴人則為衣服,

# src: LIJI 12.02.33; Couvreur 1.665f; Su1n Xïda4n 8.9; Jia1ng Yi4hua2 400f; Yishu 24:40.25b-26a; tr. Legge 1.473;

# dating: 8110

由命士以下

皆漱澣,

男女夙興,

沐浴衣服,

具視朔食,

夫入門,

升自阼階,

立于阼西鄉,

妻抱子出自房,

當楣立,東面。

# src: LIJI 12.02.34; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.27b; tr. Legge 1.473;

# dating: 8110

姆先

相曰:

「母某敢用時日

祗見孺子。」

夫對曰:

「欽有帥。」

父執子之右手,

咳而名之。

妻對曰:

「記有成。」

# src: LIJI 12.02.35; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.27b; tr. Legge 1.473;

# dating: 8110

遂左還,

授師子,

師辯告諸婦、諸母名,

妻遂適寢。

# src: LIJI 12.02.36; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.28b; tr. Legge 1.474;

# dating: 8110

夫告宰名,

宰辯告諸男名,

書曰

「某年某月某日某生」

而藏之,

# src: LIJI 12.02.37; Couvreur 1.666f; Su1n Xïda4n 8.10; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.28b; tr. Legge 1.474;

# dating: 8110

宰告閭史,

閭史書為二:

其一藏諸閭府,

其一獻諸州史。

州史獻諸州伯,

州伯命藏諸州府。

夫入食如養禮。

KR1d0052_tls_012-46a

# src: LIJI 12.02.38; Couvreur 1.668f; Su1n Xïda4n 8.11; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.30a; tr. Legge 1.474;

# dating: 8110

12.46世子生,

則君沐浴朝服,

夫人亦如之,

皆立于阼階,西鄉,

世婦抱子升自西階,

君名之,

乃降。

# src: LIJI 12.02.39; Couvreur 1.668f; Su1n Xïda4n 8.11; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.32a; tr. Legge 1.474;

# dating: 8110

適子庶子見於外寢,

撫其首,咳而名之,

禮帥初,

無辭。

KR1d0052_tls_012-47a

# src: LIJI 12.02.40; Couvreur 1.669f; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.33b; tr. Legge 1.475;

# dating: 8110

12.47凡名子,

不以日月,

不以國,

不以隱疾,

大夫士之子,

不敢與世子同名。

# src: LIJI 12.02.41; Couvreur 1.670; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.34b; tr. Legge 1.475;

# dating: 8110

妾將生子,

及月辰,

夫使人日一問之。

# src: LIJI 12.02.42; Couvreur 1.670; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.34b; tr. Legge 1.475;

# dating: 8110

子生三月之末,

漱、澣,夙齊,

見於內寢,

禮之如始入室,

君已食,

徹焉,

使之特餕,

遂入御。

KR1d0052_tls_012-48a

# src: LIJI 12.02.43; Couvreur 1.670f; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.35b; tr. Legge 1.475;

# dating: 8110

12.48公庶子生,

就側室。

三月之末,

其母沐浴朝服見於君,

擯者以其子見,

君所有賜,

君名之。

眾子

則使有司名之。

KR1d0052_tls_012-49a

# src: LIJI 12.02.44; Couvreur 1.670f; Su1n Xïda4n 8.12; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.37a; tr. Legge 1.476;

# dating: 8110

12.49庶人無側室者,

及月辰,

夫出居群室,

其問之也,

與子見父之禮,

無以異也。

# src: LIJI 12.02.45; Couvreur 1.671f; Su1n Xïda4n 8.13; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.37b-38a; tr. Legge 1.476;

# dating: 8110

凡父在,

孫見於祖,

祖亦名之,

禮如子見父,

無辭。

KR1d0052_tls_012-50a

12.50食子者

三年而出,

見於公宮則劬。

大夫之子有食母,

士之妻自養其子。

KR1d0052_tls_012-51a

# src: LIJI 12.02.46; Couvreur 1.672; Su1n Xïda4n 8.13; Jia1ng Yi4hua2 401; Yishu 24:40.38b; tr. Legge 1.476;

# dating: 8110

12.51由命士以上及大夫之子,

旬而見,

冢子未食而見,

必執其右手,

適子庶子已食而見,

必循其首。

KR1d0052_tls_012-52a

# src: LIJI 12.02.47; Couvreur 1.672f; Su1n Xïda4n 8.13; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.40b; tr. Legge 1.476;

# dating: 8110

12.52子能食食,

教以右手。

能言,

男唯女俞。

男鞶革,

女鞶絲。

# src: LIJI 12.02.48; Couvreur 1.673f; Su1n Xïda4n 8.14; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.41b; tr. Legge 1.478;

# dating: 8110

六年,

教之數與方名。

七年,

男女不同席,

不共食。

八年,

出入門戶及即席飲食,

必後長者,

始教之讓。

# src: LIJI 12.02.49; Couvreur 1.673f; Su1n Xïda4n 8.15; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.41b; tr. Legge 1.478;

# dating: 8110

九年,

教之數日。

十年,

出就外傅,

居宿於外,

學書計,

衣不帛襦袴,

禮帥初,

朝夕學幼儀,

請肄簡諒。

# src: LIJI 12.02.50; Couvreur 1.673f; Su1n Xïda4n 8.15; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.43b; tr. Legge 1.478;

# dating: 8110

十有三年,

學樂,

誦詩,

舞《勺》,

成童舞《象》,

學射御。

# src: LIJI 12.02.51; Couvreur 1.674f; Su1n Xïda4n 8.17; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.43b; tr. Legge 1.478;

# dating: 8110

二十而冠,

始學禮,

可以衣裘帛,

舞《大夏》,

惇行孝弟,

博學不教,

內而不出。

# src: LIJI 12.02.52; Couvreur 1.674f; Su1n Xïda4n 8.17; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.45b; tr. Legge 1.478;

# dating: 8110

三十而有室,

始理男事,

博學無方,

孫友視志。

四十始仕,

方物出謀發慮,

道合則服從,

不可則去。

# src: LIJI 12.02.53; Couvreur 1.674f; Su1n Xïda4n 8.18; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.45b; tr. Legge 1.478;

# dating: 8110

五十命為大夫,

服官政,

七十致事。

KR1d0052_tls_012-53a

12.53凡男拜,

尚左手。

KR1d0052_tls_012-54a

# src: LIJI 12.02.54; Couvreur 1.675f; Su1n Xïda4n 8.18; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.47a; tr. Legge 1.479;

# dating: 8110

12.54女子十年不出,

姆教婉、娩、聽從;

執麻枲,

治絲繭,

織紝、組、紃,

學女事,以共衣服,

觀於祭祀,

納酒漿、籩豆、菹醢,

禮相助奠。

# src: LIJI 12.02.55; Couvreur 1.675f; Su1n Xïda4n 8.19; Jia1ng Yi4hua2 404; Yishu 24:40.48a; tr. Legge 1.479;

# dating: 8110

十有五年而笄,

二十而嫁,

有故,

二十三年而嫁,

聘則為妻,

奔則為妾。

凡女拜,

尚右手。