孟子

孟子

KR1h0001_tls_001-1a

** 1 《梁惠王上》

1.1孟子見梁惠王。

王曰:

「叟!

不遠千里而來,

亦將有以利吾國乎?」

KR1h0001_tls_001-2a

孟子對曰:

「王!何必曰利?

亦有仁義而已矣。

# src: MENG 1A01:02; tr. D. C. Lau 1. 3

# dating: 8110

王曰:

『何以利吾國?』

大夫曰:

『何以利吾家?』

士庶人曰:

『何以利吾身?』

上下交征利

而國危矣。

# src: MENG 1A01:03; tr. D. C. Lau 1. 3

# dating: 8110

萬乘之國,

弒其君者,

必千乘之家;

千乘之國,

弒其君者,

必百乘之家。

萬取千焉,

千取百焉,

不為不多矣。

苟為後義而先利,

不奪不饜。

# src: MENG 1A01:04; tr. D. C. Lau 1. 3

# dating: 8110

未有仁而遺其親者也,

未有義而後其君者也。

王亦曰仁義而已矣,

何必曰利?」

KR1h0001_tls_001-3a

# src: MENG 1A02:01; tr. D. C. Lau 1.3

# dating: 8110

1.2孟子見梁惠王。

王立於沼上,

顧鴻鴈麋鹿,

曰:

「賢者亦樂此乎?」

KR1h0001_tls_001-4a

# src: MENG 1A02:02; tr. D. C. Lau 1.3

# dating: 8110

孟子對曰:

「賢者而後樂此,

不賢者雖有此,不樂也。

# src: MENG 1A02:03; tr. D. C. Lau 1.3

# dating: 8110

《詩》云:

『經始靈臺,

經之營之,

庶民攻之,

不日成之。

經始勿亟,

庶民子來。

# src: MENG 1A02:04; tr. D. C. Lau 1.3

# dating: 8110

王在靈囿,

麀鹿攸伏,

麀鹿濯濯,

白鳥鶴鶴。

王在靈沼,

於牣魚躍。』

# src: MENG 1A02:05; tr. D. C. Lau 1.3

# dating: 8110

文王以民力為臺為沼,

而民歡樂之,

謂其臺曰靈臺,

謂其沼曰靈沼,

樂其有麋鹿魚鼈。

古之人與民偕樂,

故能樂也。

# src: MENG 1A02:06; tr. D. C. Lau 1.3

# dating: 8110

《湯誓》曰:

『時日害喪,

予及女皆亡。』

民欲與之皆亡,

雖有臺池鳥獸,

豈能獨樂哉?」

KR1h0001_tls_001-5a

# src: MENG 1A03:01; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

1.3梁惠王曰:

「寡人之於國也,

盡心焉耳矣。

河內凶,

則移其民於河東,

移其粟於河內。

河東凶

亦然。

# src: MENG 1A03:02; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

察鄰國之政,

無如寡人之用心者。

鄰國之民不加少,

寡人之民不加多,

何也?」

KR1h0001_tls_001-6a

# src: MENG 1A03:03; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

孟子對曰:

「王好戰,

請以戰喻。

# src: MENG 1A03:04; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

填然鼓之,

兵刃既接,

棄甲曳兵而走。

或百步而後止,

或五十步而後止。

以五十步笑百步,

則何如?」

KR1h0001_tls_001-7a

# src: MENG 1A03:05; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

曰:

「不可;

直不百步耳,

是亦走也。」

KR1h0001_tls_001-8a

# src: MENG 1A03:06; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

曰:

「王如知此,

則無望民之多於鄰國也。

KR1h0001_tls_001-9a

不違農時,穀不可勝食也;

數罟不入洿池,魚鼈不可勝食也;

斧斤以時入山林,材木不可勝用也。

# src: MENG 1A03:07; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

穀與魚鼈不可勝食,

材木不可勝用,

是使民養生喪死無憾也。

養生喪死無憾,

王道之始也。

KR1h0001_tls_001-10a

# src: MENG 1A03:08; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

五畝之宅,樹之以桑,

五十者可以衣帛矣。

雞豚狗彘之畜,無失其時,

七十者可以食肉矣。

百畝之田,勿奪其時,

數口之家可以無飢矣。

# src: MENG 1A03:09; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

謹庠序之教,

申之以孝悌之義,

頒白者不負戴於道路矣。

# src: MENG 1A03:10; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

七十者衣帛食肉,

黎民不飢不寒,

然而不王者,

未之有也。

KR1h0001_tls_001-11a

# src: MENG 1A03:11; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

「狗彘食人食而不知檢,

塗有餓莩而不知發;

人死,則曰:

『非我也,歲也。』

是何異於刺人而殺之,曰:

『非我也,兵也。』

# src: MENG 1A03:12; tr. D. C. Lau 1.5

# dating: 8110

王無罪歲,

斯天下之民至焉。」

KR1h0001_tls_001-12a

# src: MENG 1A04:01; tr. D. C. Lau 1. 9

# dating: 8110

1.4梁惠王曰:

「寡人願安承教。」

KR1h0001_tls_001-13a

孟子對曰:

「殺人以梃與刃,

有以異乎?」

KR1h0001_tls_001-14a

# src: MENG 1A04:02; tr. D. C. Lau 1. 9

# dating: 8110

曰:

「無以異也。」

KR1h0001_tls_001-15a

「以刃與政,

有以異乎?」

KR1h0001_tls_001-16a

曰:「無以異也。」

KR1h0001_tls_001-17a

# src: MENG 1A04:03; tr. D. C. Lau 1. 9

# dating: 8110

曰:

「庖有肥肉,

廄有肥馬,

民有飢色,

野有餓莩,

此率獸而食人也。

# src: MENG 1A04:04; tr. D. C. Lau 1. 9

# dating: 8110

獸相食,

且人惡之;

為民父母,

行政,不免於率獸而食人,

惡在其為民父母也?

# src: MENG 1A04:05; tr. D. C. Lau 1. 9

# dating: 8110

仲尼曰:

『始作俑者,

其無後乎!』

為其象人而用之也。

如之何

其使斯民飢而死也?」

KR1h0001_tls_001-18a

# src: MENG 1A05:01; tr. D. C. Lau 1.9

# dating: 8110

1.5梁惠王曰:

「晉國、

天下莫強焉,

叟之所知也。

# src: MENG 1A05:02; tr. D. C. Lau 1.9

# dating: 8110

及寡人之身,

東敗於齊,

長子死焉;

西喪地於秦七百里;

南辱於楚。

# src: MENG 1A05:03; tr. D. C. Lau 1.9

# dating: 8110

寡人恥之,

願比死者壹洒之,

如之何則可?」

KR1h0001_tls_001-19a

# src: MENG 1A05:04; tr. D. C. Lau 1.9

# dating: 8110

孟子對曰:

「地方百里

而可以王。

王如施仁政於民,

省刑罰,

薄稅斂,

深耕易耨;

# src: MENG 1A05:05; tr. D. C. Lau 1.9

# dating: 8110

壯者以暇日修其孝悌忠信,

入以事其父兄,

出以事其長上,

可使制梃以撻秦楚之堅甲利兵矣。

KR1h0001_tls_001-20a

# src: MENG 1A05:06; tr. D. C. Lau 1.9

# dating: 8110

「彼奪其民時,

使不得耕耨

以養其父母。

父母凍餓,

兄弟妻子離散。

# src: MENG 1A05:07; tr. D. C. Lau 1.9

# dating: 8110

彼陷溺其民,

王往而征之,

夫誰與王敵?

故曰:

『仁者無敵。』

王請勿疑!」

KR1h0001_tls_001-21a

# src: MENG 1A06:01; tr. D. C. Lau 1.11

# dating: 8110

1.6孟子見梁襄王,

出,

語人曰:

「望之不似人君,

就之而不見所畏焉。

# src: MENG 1A06:02; tr. D. C. Lau 1.11

# dating: 8110

卒然問曰:

『天下惡乎定?』

KR1h0001_tls_001-22a

「吾對曰:

『定于一。』

KR1h0001_tls_001-23a

『孰能一之?』

KR1h0001_tls_001-24a

對曰:

『不嗜殺人者能一之。』

KR1h0001_tls_001-25a

『孰能與之?』

KR1h0001_tls_001-26a

「對曰:

『天下莫不與也。

# src: MENG 1A06:03; tr. D. C. Lau 1.11

# dating: 8110

王知夫苗乎?

七八月之間旱,

則苗槁矣。

天油然作雲,

沛然下雨,

則苗浡然興之矣。

其如是,

孰能禦之?

# src: MENG 1A06:04; tr. D. C. Lau 1.11

# dating: 8110

今夫天下之人牧,

未有不嗜殺人者也。

如有不嗜殺人者,

則天下之民皆引領而望之矣。

# src: MENG 1A06:05; tr. D. C. Lau 1.11

# dating: 8110

誠如是也,

民歸之,

由水之就下,

沛然誰能禦之?』」

KR1h0001_tls_001-27a

# src: MENG 1A07:01; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

1.7齊宣王問曰:

「齊桓、晉文之事

可得聞乎?」

KR1h0001_tls_001-28a

# src: MENG 1A07:02; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

孟子對曰:

「仲尼之徒

無道桓文之事者,

是以後世無傳焉,

臣未之聞也。

無以,則王乎?」

KR1h0001_tls_001-29a

# src: MENG 1A07:03; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「德何如

則可以王矣?」

KR1h0001_tls_001-30a

曰:

「保民而王,

莫之能禦也。」

KR1h0001_tls_001-31a

曰:

「若寡人者,可以保民乎哉?」

KR1h0001_tls_001-32a

曰:

「可。」

KR1h0001_tls_001-33a

# src: MENG 1A07:04; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「何由知吾可也?」

KR1h0001_tls_001-34a

曰:

「臣聞之胡齕曰:

王坐於堂上,

有牽牛而過堂下者,

# src: MENG 1A07:05; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

王見之,

曰:

『牛何之?』

對曰:

『將以釁鍾。』

王曰:

『舍之!

吾不忍其觳觫,

若無罪而就死地。』

# src: MENG 1A07:06; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

對曰:

『然則廢釁鍾與?』

曰:

『何可廢也?

以羊易之!』

不識有諸?」

KR1h0001_tls_001-35a

曰:

「有之。」

KR1h0001_tls_001-36a

# src: MENG 1A07:07; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「是心足以王矣。

百姓皆以王為愛也,

臣固知王之不忍也。」

KR1h0001_tls_001-37a

# src: MENG 1A07:08; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

王曰:

「然;

誠有百姓者。

齊國雖褊小,

吾何愛一牛?

即不忍其觳觫,

若無罪而就死地,

故以羊易之也。」

KR1h0001_tls_001-38a

# src: MENG 1A07:09; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「王無異於百姓之以王為愛也。

以小易大,

彼惡知之?

王若隱其無罪而就死地,

則牛羊何擇焉?」

KR1h0001_tls_001-39a

# src: MENG 1A07:10; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

王笑曰:

「是誠何心哉?

我非愛其財而易之以羊也。

宜乎百姓之謂我愛也。」

KR1h0001_tls_001-40a

# src: MENG 1A07:11; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「無傷也,

是乃仁術也,

見牛未見羊也。

君子之於禽獸也,

見其生,

不忍見其死;

聞其聲,

不忍食其肉。

是以君子遠庖廚也。」

KR1h0001_tls_001-41a

# src: MENG 1A07:12; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

王說,曰:

「《詩》云:

『他人有心,

予忖度之。』

夫子之謂也。

# src: MENG 1A07:13; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

夫我乃行之,

反而求之,

不得吾心。

夫子言之,

於我心有戚戚焉。

此心之所以合於王者,何也?」

KR1h0001_tls_001-42a

# src: MENG 1A07:14; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「有復於王者曰:

『吾力足以舉百鈞,

而不足以舉一羽;

明足以察秋毫之末,

而不見輿薪。』

則王許之乎?」

KR1h0001_tls_001-43a

曰:

「否。」

KR1h0001_tls_001-44a

# src: MENG 1A07:15; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

「今恩足以及禽獸,

而功不至於百姓者,

獨何與?

# src: MENG 1A07:16; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

然則一羽之不舉,

為不用力焉;

輿薪之不見,

為不用明焉;

百姓之不見保,

為不用恩焉。

故王之不王,

不為也,

非不能也。」

KR1h0001_tls_001-45a

# src: MENG 1A07:17; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「不為者與不能者之形

何以異?」

KR1h0001_tls_001-46a

曰:

「挾太山以超北海,

語人曰:

『我不能。』

是誠不能也。

# src: MENG 1A07:18; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

為長者折枝,

語人曰:

『我不能。』

是不為也,

非不能也。

# src: MENG 1A07:19; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

故王之不王,

非挾太山以超北海之類也;

王之不王,

是折枝之類也。

# src: MENG 1A07:20; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

KR1h0001_tls_001-47a

「老吾老,以及人之老;

幼吾幼,以及人之幼。

天下可運於掌。

# src: MENG 1A07:21; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

《詩》云,

『刑于寡妻,

至于兄弟,

以御于家邦。』

言舉斯心加諸彼而已。

# src: MENG 1A07:22; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

故推恩足以保四海,

不推恩無以保妻子。

古之人所以大過人者,

無他焉,

善推其所為而已矣。

# src: MENG 1A07:23; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

今恩足以及禽獸,

而功不至於百姓者,

獨何與?

KR1h0001_tls_001-48a

「權,然後知輕重;

度,然後知長短。

物皆然,

心為甚。

王請度之!

KR1h0001_tls_001-49a

# src: MENG 1A07:24; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

「抑王興甲兵,

危士臣,

搆怨於諸侯,

然後快於心與?」

KR1h0001_tls_001-50a

# src: MENG 1A07:25; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

王曰:

「否;

吾何快於是?

將以求吾所大欲也。」

KR1h0001_tls_001-51a

曰:

「王之所大欲可得聞與?」

KR1h0001_tls_001-52a

王笑而不言。

# src: MENG 1A07:26; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

KR1h0001_tls_001-53a

曰:

「為肥甘不足於口與?

輕煖不足於體與?

抑為采色不足視於目與?

聲音不足聽於耳與?

便嬖不足使令於前與?

王之諸臣皆足以供之,

而王豈為是哉?」

KR1h0001_tls_001-54a

# src: MENG 1A07:27; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「否;

吾不為是也。」

KR1h0001_tls_001-55a

曰:

「然則王之所大欲可知已,

# src: MENG 1A07:28; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

欲辟土地,

朝秦楚,

莅中國

而撫四夷也。

以若所為求若所欲,

猶緣木而求魚也。」

KR1h0001_tls_001-56a

# src: MENG 1A07:29; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

王曰:

「若是其甚與?」

KR1h0001_tls_001-57a

曰:

「殆有甚焉。

緣木求魚,

雖不得魚,

無後災。

以若所為

求若所欲,

盡心力而為之,

後必有災。」

KR1h0001_tls_001-58a

# src: MENG 1A07:30; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「可得聞與?」

KR1h0001_tls_001-59a

曰:

「鄒人與楚人戰,

則王以為孰勝?」

KR1h0001_tls_001-60a

曰:

「楚人勝。」

KR1h0001_tls_001-61a

# src: MENG 1A07:31; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「然則小固不可以敵大,

寡固不可以敵眾,

弱固不可以敵強。

海內之地

方千里者九,

齊集有其一。

以一服八,

何以異於鄒敵楚哉?

# src: MENG 1A07:32; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

蓋亦反其本矣。

KR1h0001_tls_001-62a

「今王發政施仁,

使天下仕者皆欲立於王之朝,

耕者皆欲耕於王之野,

商賈皆欲藏於王之市,

行旅皆欲出於王之塗,

天下之欲疾其君者,

皆欲赴愬於王。

# src: MENG 1A07:33; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

其若是,

孰能禦之?」

KR1h0001_tls_001-63a

# src: MENG 1A07:34; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

王曰:

「吾惽,

不能進於是矣。

願夫子輔吾志,

明以教我。

我雖不敏,

請嘗試之。」

KR1h0001_tls_001-64a

# src: MENG 1A07:35; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

曰:

「無恆產而有恆心者,

惟士為能。

若民,則無恆產,

因無恆心。

苟無恆心,

放辟邪侈,

無不為已。

# src: MENG 1A07:36; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

及陷於罪,

然後從而刑之,

是罔民也。

焉有仁人在位

罔民而可為也?

# src: MENG 1A07:37; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

是故明君制民之產,

必使仰足以事父母,

俯足以畜妻子,

樂歲終身飽,

凶年免於死亡;

然後驅而之善,

故民之從之也輕。

KR1h0001_tls_001-65a

# src: MENG 1A07:38; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

今也制民之產,

仰不足以事父母,

俯不足以畜妻子;

樂歲終身苦,

凶年不免於死亡。

此惟救死而恐不贍,

奚暇治禮義哉?

KR1h0001_tls_001-66a

「王欲行之,

則盍反其本矣:

# src: MENG 1A07:39; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

五畝之宅,樹之以桑,

五十者可以衣帛矣。

雞豚狗彘之畜,無失其時,

七十者可以食肉矣。

百畝之田,勿奪其時,

八口之家可以無飢矣。

# src: MENG 1A07:40; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

謹庠序之教,

申之以孝悌之義,

頒白者不負戴於道路矣。

# src: MENG 1A07:41; tr. D. C. Lau 1.13

# dating: 8110

老者衣帛食肉,

黎民不飢不寒,

然而不王者,

未之有也。」