孟子

孟子

KR1h0001_tls_002-1a

** 2 《梁惠王下》

2.1莊暴見孟子,曰:

「暴見於王,

王語暴以好樂,

暴未有以對也。」

曰:

「好樂何如?」

KR1h0001_tls_002-2a

# src: MENG 1B01:02; tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

孟子曰:

「王之好樂甚,

則齊國其庶幾乎!」

KR1h0001_tls_002-3a

他日,

見於王曰:

「王嘗語莊子以好樂,

有諸?」

KR1h0001_tls_002-4a

# src: MENG 1B01:03; tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

王變乎色,曰:

「寡人非能好先王之樂也,

直好世俗之樂耳。」

KR1h0001_tls_002-5a

曰:

「王之好樂甚,

則齊其庶幾乎!

今之樂猶古之樂也。」

KR1h0001_tls_002-6a

# src: MENG 1B01:04; tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

曰:

「可得聞與?」

KR1h0001_tls_002-7a

曰:

「獨樂樂,

與人樂樂,

孰樂?」

KR1h0001_tls_002-8a

曰:

「不若與人。」

KR1h0001_tls_002-9a

# src: MENG 1B01:05; tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

曰:

「與少樂樂,

與眾樂樂,

孰樂?」

KR1h0001_tls_002-10a

曰:

「不若與眾。」

KR1h0001_tls_002-11a

# src: MENG 1B01:06; tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

臣請為王言樂。

今王鼓樂於此,

百姓聞王鍾鼓之聲、

管籥之音,

舉疾首蹙頞而相告曰:

『吾王之好鼓樂,

夫何使我至於此極也?

父子不相見,

兄弟妻子離散。』

# src: MENG 1B01:07; tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

今王田獵於此,

百姓聞王車馬之音,

見羽旄之美,

舉疾首蹙頞而相告曰:

『吾王之好田獵,

夫何使我至於此極也?

父子不相見,

兄弟妻子離散。』

# src: MENG 1B01:08; tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

此無他,

不與民同樂也。

# src: MENG 1B01:09 tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

KR1h0001_tls_002-12a

「今王鼓樂於此,

百姓聞王鍾鼓之聲、

管籥之音,

舉欣欣然有喜色而相告曰:

『吾王庶幾無疾病與,

何以能鼓樂也?』

# src: MENG 1B01:10 tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

今王田獵於此,

百姓聞王車馬之音,

見羽旄之美,

舉欣欣然有喜色而相告曰:

『吾王庶幾無疾病與,

何以能田獵也?』

# src: MENG 1B01:11 tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

此無他,

與民同樂也。

今王與百姓同樂,則王矣。」

KR1h0001_tls_002-13a

# src: MENG 1B02:01 tr. D. C. Lau 1. 25

# dating: 8110

2.2齊宣王問曰:

「文王之囿方七十里,

有諸?」

KR1h0001_tls_002-14a

# src: MENG 1B02:02 tr. D. C. Lau 1. 27

# dating: 8110

孟子對曰:

「於傳有之。」

KR1h0001_tls_002-15a

曰:

「若是其大乎?」

KR1h0001_tls_002-16a

曰:

「民猶以為小也。」

KR1h0001_tls_002-17a

# src: MENG 1B02:03 tr. D. C. Lau 1. 27

# dating: 8110

曰:

「寡人之囿方四十里,

民猶以為大,

何也?」

KR1h0001_tls_002-18a

# src: MENG 1B02:04 tr. D. C. Lau 1. 27

# dating: 8110

曰:

「文王之囿方七十里,

芻蕘者往焉,

雉兔者往焉,

與民同之。

民以為小,

不亦宜乎?

# src: MENG 1B02:05 tr. D. C. Lau 1. 27

# dating: 8110

臣始至於境,

問國之大禁,

然後敢入。

臣聞郊關之內

有囿方四十里,

殺其麋鹿者

如殺人之罪。

# src: MENG 1B02:06 tr. D. C. Lau 1. 27

# dating: 8110

則是方四十里為阱於國中。

民以為大,不亦宜乎?」

KR1h0001_tls_002-19a

# src: MENG 1B03:01; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

2.3齊宣王問曰:

「交鄰國有道乎?」

KR1h0001_tls_002-20a

孟子對曰:

「有。

# src: MENG 1B03:02; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

惟仁者為能以大事小,

是故湯事葛,

文王事混夷。

惟智者為能以小事大,

故大王事獯鬻,

句踐事吳。

# src: MENG 1B03:03; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

以大事小者,樂天者也;

以小事大者,畏天者也。

樂天者保天下,

畏天者保其國。

# src: MENG 1B03:04; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

《詩》云:

『畏天之威,

于時保之。』」

KR1h0001_tls_002-21a

# src: MENG 1B03:05; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

王曰:

「大哉言矣!

寡人有疾,

寡人好勇。」

KR1h0001_tls_002-22a

# src: MENG 1B03:06; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

對曰:

「王請無好小勇。

夫撫劍疾視曰:

『彼惡敢當我哉!』

此匹夫之勇,

敵一人者也。

王請大之!

KR1h0001_tls_002-23a

# src: MENG 1B03:07; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

《詩》云:

『王赫斯怒,

爰整其旅,

以遏徂莒,

以篤周祜,

以對于天下。』

此文王之勇也。

文王一怒

而安天下之民。

# src: MENG 1B03:08; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

KR1h0001_tls_002-24a

「《書》曰:

『天降下民,

作之君,

作之師,

惟曰其助上帝寵之。

四方有罪無罪惟我在,

天下曷敢有越厥志?』

# src: MENG 1B03:09; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

一人衡行於天下,

武王恥之。

此武王之勇也。

而武王亦一怒

而安天下之民。

# src: MENG 1B03:10; tr. D. C. Lau 1.27

# dating: 8110

今王亦一怒

而安天下之民,

民惟恐王之不好勇也。」

KR1h0001_tls_002-25a

# src: MENG 1B04:01; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

2.4齊宣王見孟子於雪宮。

王曰:

「賢者亦有此樂乎?」

KR1h0001_tls_002-26a

孟子對曰:

「有。

# src: MENG 1B04:02; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

人不得,

則非其上矣。

不得而非其上者,

非也;

為民上而不與民同樂者,

亦非也。

# src: MENG 1B04:03; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

樂民之樂者,

民亦樂其樂;

憂民之憂者,

民亦憂其憂。

樂以天下,

憂以天下,

然而不王者,

未之有也。

# src: MENG 1B04:04; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

KR1h0001_tls_002-27a

「昔者齊景公問於晏子曰:

『吾欲觀於轉附朝儛,

遵海而南,

放於琅邪,

吾何脩而可以比於先王觀也?』

KR1h0001_tls_002-28a

# src: MENG 1B04:05; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

「晏子對曰:

『善哉問也!

天子適諸侯曰巡狩。

巡狩者、巡所守也。

諸侯朝於天子曰述職。

述職者、述所職也。

# src: MENG 1B04:06; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

無非事者。

春省耕而補不足,

秋省斂而助不給。

# src: MENG 1B04:07; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

夏諺曰:

「吾王不遊,

吾何以休?

吾王不豫,

吾何以助?

一遊一豫,

為諸侯度。」

# src: MENG 1B04:08; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

今也不然:

師行而糧食,

飢者弗食,

勞者弗息。

睊睊胥讒,

民乃作慝。

方命虐民,

飲食若流。

流連荒亡,

為諸侯憂。

# src: MENG 1B04:09; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

從流下而忘反

謂之流,

從流上而忘反

謂之連,

從獸無厭

謂之荒,

樂酒無厭

謂之亡。

# src: MENG 1B04:10; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

先王無流連之樂、

荒亡之行。

惟君所行也。』

KR1h0001_tls_002-29a

# src: MENG 1B04:11; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

「景公說,

大戒於國,

出舍於郊。

於是始興發、補不足。

# src: MENG 1B04:12; tr. D. C. Lau 1.31

# dating: 8110

召大師曰:

『為我作君臣相說之樂!』

蓋《徵招》《角招》是也。

其詩曰:

『畜君何尤?』

畜君者、

好君也。」

KR1h0001_tls_002-30a

# src: MENG 1B05:01; tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

2.5齊宣王問曰:

「人皆謂我毀明堂,

毀諸?已乎?」

KR1h0001_tls_002-31a

孟子對曰:

「夫明堂者、王者之堂也。

王欲行王政,

則勿毀之矣。」

KR1h0001_tls_002-32a

# src: MENG 1B05:02; tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

王曰:

「王政可得聞與?」

KR1h0001_tls_002-33a

對曰:

「昔者文王之治岐也,

耕者九一,

仕者世祿,

關市譏而不征,

澤梁無禁,

罪人不孥。

# src: MENG 1B05:03; tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

老而無妻曰鰥,

老而無夫曰寡,

老而無子曰獨,

幼而無父曰孤。

此四者,

天下之窮民而無告者。

文王發政施仁,

必先斯四者。

# src: MENG 1B05:04; tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

《詩》云,

『哿矣富人,

哀此煢獨。』」

KR1h0001_tls_002-34a

王曰:

「善哉言乎!」

KR1h0001_tls_002-35a

曰:

「王如善之,

則何為不行?」

KR1h0001_tls_002-36a

# src: MENG 1B05:05; tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

王曰:

「寡人有疾,

寡人好貨。」

KR1h0001_tls_002-37a

對曰:

「昔者公劉好貨,

# src: MENG 1B05:06 tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

《詩》云:

『乃積乃倉,

乃裹餱糧,

于橐于囊。

思戢用光。

弓矢斯張,

干戈戚揚,

爰方啟行。』

# src: MENG 1B05:07 tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

故居者有積倉,

行者有裹囊也,

然後可以『爰方啟行』。

王如好貨,

與百姓同之,

於王何有?」

KR1h0001_tls_002-38a

# src: MENG 1B05:08 tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

王曰:

「寡人有疾,

寡人好色。」

KR1h0001_tls_002-39a

對曰:

「昔者太王好色,

愛厥妃。

# src: MENG 1B05:09 tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

《詩》云:

『古公亶父,來朝走馬,

率西水滸,至于岐下,

爰及姜女,聿來胥宇。』

# src: MENG 1B05:10 tr. D. C. Lau 1.33ff

# dating: 8110

當是時也,

內無怨女,

外無曠夫。

王如好色,

與百姓同之,

於王何有?」

KR1h0001_tls_002-40a

# src: MENG 1B06:01; tr. D. C. Lau 1.37

# dating: 8110

2.6孟子謂齊宣王曰:

「王之臣有託其妻子於其友

而之楚遊者,

比其反也,

則凍餒其妻子,

則如之何?」

KR1h0001_tls_002-41a

王曰:

「棄之。」

KR1h0001_tls_002-42a

# src: MENG 1B06:02; tr. D. C. Lau 1.37

# dating: 8110

曰:

「士師不能治士,

則如之何?」

KR1h0001_tls_002-43a

王曰:

「已之。」

KR1h0001_tls_002-44a

曰:

「四境之內不治,

則如之何?」

KR1h0001_tls_002-45a

王顧左右而言他。

# src: MENG 1B07:01; tr. D. C. Lau 1.37

# dating: 8110

KR1h0001_tls_002-46a

2.7孟子見齊宣王,曰:

「所謂故國者,

非謂有喬木之謂也,

有世臣之謂也。

王無親臣矣,

昔者所進,

今日不知其亡也。」

KR1h0001_tls_002-47a

# src: MENG 1B07:02; tr. D. C. Lau 1.37

# dating: 8110

王曰:

「吾何以識其不才而舍之?」

KR1h0001_tls_002-48a

曰:

「國君進賢,如不得已,

將使卑踰尊,

䟽踰戚,

可不慎與?

# src: MENG 1B07:03; tr. D. C. Lau 1.37

# dating: 8110

左右皆曰賢,

未可也;

諸大夫皆曰賢,

未可也;

國人皆曰賢,

然後察之;

見賢焉,

然後用之。

# src: MENG 1B07:04; tr. D. C. Lau 1.37

# dating: 8110

左右皆曰不可,

勿聽;

諸大夫皆曰不可,

勿聽;

國人皆曰不可,

然後察之;

見不可焉,

然後去之。

# src: MENG 1B07:05; tr. D. C. Lau 1.37

# dating: 8110

左右皆曰可殺,

勿聽;

諸大夫皆曰可殺,

勿聽;

國人皆曰可殺,

然後察之;

見可殺焉,

然後殺之。

故曰:國人殺之也。

如此,

然後可以為民父母。」

KR1h0001_tls_002-49a

# src: MENG 1B08:01; tr. D. C. Lau 1.39

# dating: 8110

2.8齊宣王問曰:

「湯放桀,

武王伐紂,

有諸?」

KR1h0001_tls_002-50a

孟子對曰:

「於傳有之。」

KR1h0001_tls_002-51a

曰:

「臣弒其君,

可乎?」

KR1h0001_tls_002-52a

# src: MENG 1B08:02; tr. D. C. Lau 1.39

# dating: 8110

曰:

「賊仁者

謂之『賊』,

賊義者

謂之『殘』。

殘賊之人

謂之『一夫』。

聞誅一夫紂矣,

未聞弒君也。」

KR1h0001_tls_002-53a

# src: MENG 1B09:01; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

2.9孟子謂齊宣王曰:

「為巨室,

則必使工師求大木。

工師得大木,

則王喜,

以為能勝其任也。

匠人斲而小之,

則王怒,

以為不勝其任矣。

# src: MENG 1B09:02; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

夫人幼而學之,

壯而欲行之,

王曰:

『姑舍女所學而從我』,

則何如?

# src: MENG 1B09:03; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

今有璞玉於此,

雖萬鎰,

必使玉人彫琢之。

至於治國家,

則曰:

『姑舍女所學而從我』,

則何以異於教玉人彫琢玉哉?」

KR1h0001_tls_002-54a

# src: MENG 1B10:01; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

2.10齊人伐燕,勝之。

宣王問曰:

「或謂寡人勿取,

或謂寡人取之。

以萬乘之國伐萬乘之國,

五旬而舉之,

人力不至於此。

不取,必有天殃。

取之,何如?」

KR1h0001_tls_002-55a

# src: MENG 1B10:02; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

孟子對曰:

「取之而燕民悅,

則取之。

古之人有行之者,

武王是也。

取之而燕民不悅,

則勿取。

古之人有行之者,

文王是也。

# src: MENG 1B10:03; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

以萬乘之國伐萬乘之國,

簞食壺漿以迎王師,

豈有它哉?

避水火也。

如水益深,

如火益熱,

亦運而已矣。」

KR1h0001_tls_002-56a

# src: MENG 1B11:01; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

2.11齊人伐燕,

取之。

諸侯將謀救燕。

宣王曰:

「諸侯多謀伐寡人者,

何以待之?」

KR1h0001_tls_002-57a

# src: MENG 1B11:02; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

孟子對曰:

「臣聞七十里為政於天下者,

湯是也。

未聞以千里畏人者也。

《書》曰:

『湯一征,

自葛始。』

天下信之,

# src: MENG 1B11:03; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

東面而征,

西夷怨;

南面而征,

北狄怨,

曰:

『奚為後我?』

# src: MENG 1B11:04; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

民望之,

若大旱之望雲霓也。

歸市者不止,

耕者不變,

誅其君而弔其民,

若時雨降。

民大悅。

《書》曰:

『徯我后,

后來其蘇。』

# src: MENG 1B11:04; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

今燕虐其民,

王往而征之,

民以為將拯己於水火之中也,

簞食壺漿以迎王師。

若殺其父兄,

係累其子弟,

毀其宗廟,

遷其重器,

如之何其可也?

# src: MENG 1B11:05; tr. D. C. Lau 1.41

# dating: 8110

天下固畏齊之彊也,

今又倍地

而不行仁政,

是動天下之兵也。

王速出令,

反其旄倪,

止其重器,

謀於燕眾,

置君而後去之,

則猶可及止也。」

KR1h0001_tls_002-58a

# src: MENG 1B12:01; tr. D. C. Lau 1.45

# dating: 8110

2.12鄒與魯鬨。

穆公問曰:

「吾有司死者三十三人,

而民莫之死也。

誅之,

則不可勝誅;

不誅,

則疾視其長上之死而不救,

如之何則可(也)?」

KR1h0001_tls_002-59a

# src: MENG 1B12:02; tr. D. C. Lau 1.45

# dating: 8110

孟子對曰:

「凶年饑歲,

君之民老弱轉乎溝壑,

壯者散而之四方者,幾千人矣;

而君之倉廩實,

府庫充,

有司莫以告,

是上慢而殘下也。

# src: MENG 1B12:03; tr. D. C. Lau 1.45

# dating: 8110

曾子曰:

『戒之戒之!

出乎爾者,

反乎爾者也。』

夫民今而後得反之也。

君無尤焉!

君行仁政,

斯民親其上、

死其長矣。」

KR1h0001_tls_002-60a

# src: MENG 1B13:01; tr. D. C. Lau 1.45

# dating: 8110

2.13滕文公問曰:

「滕、小國也,

間於齊、楚。

事齊乎?

事楚乎?」

KR1h0001_tls_002-61a

# src: MENG 1B13:02; tr. D. C. Lau 1.45

# dating: 8110

孟子對曰:

「是謀非吾所能及也。

無已,

則有一焉:

鑿斯池也,

築斯城也,

與民守之,

效死而民弗去,

則是可為也。」

KR1h0001_tls_002-62a

# src: MENG 1B14:01; tr. D. C. Lau1.45

# dating: 8110

2.14滕文公問曰:

「齊人將築薛,

吾甚恐,

如之何則可?」

KR1h0001_tls_002-63a

# src: MENG 1B14:02; tr. D. C. Lau1.45

# dating: 8110

孟子對曰:

「昔者大王居邠,

狄人侵之,

去之岐山之下居焉。

非擇而取之,

不得已也。

苟為善,

後世子孫必有王者矣。

# src: MENG 1B14:03; tr. D. C. Lau1.45

# dating: 8110

君子創業垂統,

為可繼也。

若夫成功,

則天也。

君如彼何哉?

強為善而已矣。」

KR1h0001_tls_002-64a

# src: MENG 1B15:01; tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

2.15滕文公問曰:

「滕、小國也;

竭力以事大國,

則不得免焉,

如之何則可?」

KR1h0001_tls_002-65a

# src: MENG 1B15:02; tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

孟子對曰:

「昔者大王居邠,

狄人侵之。

事之以皮幣,

不得免焉;

事之以犬馬,

不得免焉;

事之以珠玉,

不得免焉。

# src: MENG 1B15:03; tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

乃屬其耆老而告之曰:

『狄人之所欲者,吾土地也。

吾聞之也:

君子不以其所以養人者害人。

二三子何患乎無君?

我將去之。』

# src: MENG 1B15:04; tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

去邠,踰梁山,

邑于岐山之下居焉。

邠人曰:

『仁人也,

不可失也。』

從之者如歸市。

KR1h0001_tls_002-66a

或曰:

『世守也,

非身之所能為也。

效死勿去。』

KR1h0001_tls_002-67a

「君請擇於斯二者。」

KR1h0001_tls_002-68a

# src: MENG 1B16:01 tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

2.16魯平公將出,

嬖人臧倉者請曰:

「他日君出,

則必命有司所之。

今乘輿已駕矣,

有司未知所之,

敢請。」

KR1h0001_tls_002-69a

公曰:

「將見孟子。」

KR1h0001_tls_002-70a

# src: MENG 1B16:02 tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

曰:

「何哉,君所為輕身以先於匹夫者?

以為賢乎?

禮義由賢者出;

而孟子之後喪踰前喪。

君無見焉!」

KR1h0001_tls_002-71a

公曰:

「諾。」

KR1h0001_tls_002-72a

# src: MENG 1B16:03 tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

樂正子入見,曰:

「君奚為不見孟軻也?」

KR1h0001_tls_002-73a

曰:

「或告寡人曰:

『孟子之後喪踰前喪』,

是以不往見也。」

KR1h0001_tls_002-74a

# src: MENG 1B16:04 tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

曰:

「何哉,君所謂踰者?

前以士,後以大夫;

前以三鼎,而後以五鼎與?」

KR1h0001_tls_002-75a

曰:

「否;

謂棺椁衣衾之美也。」

KR1h0001_tls_002-76a

曰:

「非所謂踰也,

貧富不同也。」

KR1h0001_tls_002-77a

# src: MENG 1B16:05 tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

樂正子見孟子,曰:

「克告於君,

君為來見也。

嬖人有臧倉者沮君,

君是以不果來也。」

KR1h0001_tls_002-78a

# src: MENG 1B16:06 tr. D. C. Lau 1.47

# dating: 8110

曰:

「行,或使之;

止,或尼之。

行止,非人所能也。

吾之不遇魯侯,

天也。

臧氏之子

焉能使予不遇哉?」