孟子
孟子
** 2 《梁惠王下》
2.1莊暴見孟子,曰:
「暴見於王,
王語暴以好樂,
暴未有以對也。」
曰:
「好樂何如?」
# src: MENG 1B01:02; tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
孟子曰:
「王之好樂甚,
則齊國其庶幾乎!」
他日,
見於王曰:
「王嘗語莊子以好樂,
有諸?」
# src: MENG 1B01:03; tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
王變乎色,曰:
「寡人非能好先王之樂也,
直好世俗之樂耳。」
曰:
「王之好樂甚,
則齊其庶幾乎!
今之樂猶古之樂也。」
# src: MENG 1B01:04; tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
曰:
「可得聞與?」
曰:
「獨樂樂,
與人樂樂,
孰樂?」
曰:
「不若與人。」
# src: MENG 1B01:05; tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
曰:
「與少樂樂,
與眾樂樂,
孰樂?」
曰:
「不若與眾。」
# src: MENG 1B01:06; tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
臣請為王言樂。
今王鼓樂於此,
百姓聞王鍾鼓之聲、
管籥之音,
舉疾首蹙頞而相告曰:
『吾王之好鼓樂,
夫何使我至於此極也?
父子不相見,
兄弟妻子離散。』
# src: MENG 1B01:07; tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
今王田獵於此,
百姓聞王車馬之音,
見羽旄之美,
舉疾首蹙頞而相告曰:
『吾王之好田獵,
夫何使我至於此極也?
父子不相見,
兄弟妻子離散。』
# src: MENG 1B01:08; tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
此無他,
不與民同樂也。
# src: MENG 1B01:09 tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
「今王鼓樂於此,
百姓聞王鍾鼓之聲、
管籥之音,
舉欣欣然有喜色而相告曰:
『吾王庶幾無疾病與,
何以能鼓樂也?』
# src: MENG 1B01:10 tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
今王田獵於此,
百姓聞王車馬之音,
見羽旄之美,
舉欣欣然有喜色而相告曰:
『吾王庶幾無疾病與,
何以能田獵也?』
# src: MENG 1B01:11 tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
此無他,
與民同樂也。
今王與百姓同樂,則王矣。」
# src: MENG 1B02:01 tr. D. C. Lau 1. 25
# dating: 8110
2.2齊宣王問曰:
「文王之囿方七十里,
有諸?」
# src: MENG 1B02:02 tr. D. C. Lau 1. 27
# dating: 8110
孟子對曰:
「於傳有之。」
曰:
「若是其大乎?」
曰:
「民猶以為小也。」
# src: MENG 1B02:03 tr. D. C. Lau 1. 27
# dating: 8110
曰:
「寡人之囿方四十里,
民猶以為大,
何也?」
# src: MENG 1B02:04 tr. D. C. Lau 1. 27
# dating: 8110
曰:
「文王之囿方七十里,
芻蕘者往焉,
雉兔者往焉,
與民同之。
民以為小,
不亦宜乎?
# src: MENG 1B02:05 tr. D. C. Lau 1. 27
# dating: 8110
臣始至於境,
問國之大禁,
然後敢入。
臣聞郊關之內
有囿方四十里,
殺其麋鹿者
如殺人之罪。
# src: MENG 1B02:06 tr. D. C. Lau 1. 27
# dating: 8110
則是方四十里為阱於國中。
民以為大,不亦宜乎?」
# src: MENG 1B03:01; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
2.3齊宣王問曰:
「交鄰國有道乎?」
孟子對曰:
「有。
# src: MENG 1B03:02; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
惟仁者為能以大事小,
是故湯事葛,
文王事混夷。
惟智者為能以小事大,
故大王事獯鬻,
句踐事吳。
# src: MENG 1B03:03; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
以大事小者,樂天者也;
以小事大者,畏天者也。
樂天者保天下,
畏天者保其國。
# src: MENG 1B03:04; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
《詩》云:
『畏天之威,
于時保之。』」
# src: MENG 1B03:05; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
王曰:
「大哉言矣!
寡人有疾,
寡人好勇。」
# src: MENG 1B03:06; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
對曰:
「王請無好小勇。
夫撫劍疾視曰:
『彼惡敢當我哉!』
此匹夫之勇,
敵一人者也。
王請大之!
# src: MENG 1B03:07; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
《詩》云:
『王赫斯怒,
爰整其旅,
以遏徂莒,
以篤周祜,
以對于天下。』
此文王之勇也。
文王一怒
而安天下之民。
# src: MENG 1B03:08; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
「《書》曰:
『天降下民,
作之君,
作之師,
惟曰其助上帝寵之。
四方有罪無罪惟我在,
天下曷敢有越厥志?』
# src: MENG 1B03:09; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
一人衡行於天下,
武王恥之。
此武王之勇也。
而武王亦一怒
而安天下之民。
# src: MENG 1B03:10; tr. D. C. Lau 1.27
# dating: 8110
今王亦一怒
而安天下之民,
民惟恐王之不好勇也。」
# src: MENG 1B04:01; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
2.4齊宣王見孟子於雪宮。
王曰:
「賢者亦有此樂乎?」
孟子對曰:
「有。
# src: MENG 1B04:02; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
人不得,
則非其上矣。
不得而非其上者,
非也;
為民上而不與民同樂者,
亦非也。
# src: MENG 1B04:03; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
樂民之樂者,
民亦樂其樂;
憂民之憂者,
民亦憂其憂。
樂以天下,
憂以天下,
然而不王者,
未之有也。
# src: MENG 1B04:04; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
「昔者齊景公問於晏子曰:
『吾欲觀於轉附朝儛,
遵海而南,
放於琅邪,
吾何脩而可以比於先王觀也?』
# src: MENG 1B04:05; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
「晏子對曰:
『善哉問也!
天子適諸侯曰巡狩。
巡狩者、巡所守也。
諸侯朝於天子曰述職。
述職者、述所職也。
# src: MENG 1B04:06; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
無非事者。
春省耕而補不足,
秋省斂而助不給。
# src: MENG 1B04:07; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
夏諺曰:
「吾王不遊,
吾何以休?
吾王不豫,
吾何以助?
一遊一豫,
為諸侯度。」
# src: MENG 1B04:08; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
今也不然:
師行而糧食,
飢者弗食,
勞者弗息。
睊睊胥讒,
民乃作慝。
方命虐民,
飲食若流。
流連荒亡,
為諸侯憂。
# src: MENG 1B04:09; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
從流下而忘反
謂之流,
從流上而忘反
謂之連,
從獸無厭
謂之荒,
樂酒無厭
謂之亡。
# src: MENG 1B04:10; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
先王無流連之樂、
荒亡之行。
惟君所行也。』
# src: MENG 1B04:11; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
「景公說,
大戒於國,
出舍於郊。
於是始興發、補不足。
# src: MENG 1B04:12; tr. D. C. Lau 1.31
# dating: 8110
召大師曰:
『為我作君臣相說之樂!』
蓋《徵招》《角招》是也。
其詩曰:
『畜君何尤?』
畜君者、
好君也。」
# src: MENG 1B05:01; tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
2.5齊宣王問曰:
「人皆謂我毀明堂,
毀諸?已乎?」
孟子對曰:
「夫明堂者、王者之堂也。
王欲行王政,
則勿毀之矣。」
# src: MENG 1B05:02; tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
王曰:
「王政可得聞與?」
對曰:
「昔者文王之治岐也,
耕者九一,
仕者世祿,
關市譏而不征,
澤梁無禁,
罪人不孥。
# src: MENG 1B05:03; tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
老而無妻曰鰥,
老而無夫曰寡,
老而無子曰獨,
幼而無父曰孤。
此四者,
天下之窮民而無告者。
文王發政施仁,
必先斯四者。
# src: MENG 1B05:04; tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
《詩》云,
『哿矣富人,
哀此煢獨。』」
王曰:
「善哉言乎!」
曰:
「王如善之,
則何為不行?」
# src: MENG 1B05:05; tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
王曰:
「寡人有疾,
寡人好貨。」
對曰:
「昔者公劉好貨,
# src: MENG 1B05:06 tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
《詩》云:
『乃積乃倉,
乃裹餱糧,
于橐于囊。
思戢用光。
弓矢斯張,
干戈戚揚,
爰方啟行。』
# src: MENG 1B05:07 tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
故居者有積倉,
行者有裹囊也,
然後可以『爰方啟行』。
王如好貨,
與百姓同之,
於王何有?」
# src: MENG 1B05:08 tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
王曰:
「寡人有疾,
寡人好色。」
對曰:
「昔者太王好色,
愛厥妃。
# src: MENG 1B05:09 tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
《詩》云:
『古公亶父,來朝走馬,
率西水滸,至于岐下,
爰及姜女,聿來胥宇。』
# src: MENG 1B05:10 tr. D. C. Lau 1.33ff
# dating: 8110
當是時也,
內無怨女,
外無曠夫。
王如好色,
與百姓同之,
於王何有?」
# src: MENG 1B06:01; tr. D. C. Lau 1.37
# dating: 8110
2.6孟子謂齊宣王曰:
「王之臣有託其妻子於其友
而之楚遊者,
比其反也,
則凍餒其妻子,
則如之何?」
王曰:
「棄之。」
# src: MENG 1B06:02; tr. D. C. Lau 1.37
# dating: 8110
曰:
「士師不能治士,
則如之何?」
王曰:
「已之。」
曰:
「四境之內不治,
則如之何?」
王顧左右而言他。
# src: MENG 1B07:01; tr. D. C. Lau 1.37
# dating: 8110
2.7孟子見齊宣王,曰:
「所謂故國者,
非謂有喬木之謂也,
有世臣之謂也。
王無親臣矣,
昔者所進,
今日不知其亡也。」
# src: MENG 1B07:02; tr. D. C. Lau 1.37
# dating: 8110
王曰:
「吾何以識其不才而舍之?」
曰:
「國君進賢,如不得已,
將使卑踰尊,
䟽踰戚,
可不慎與?
# src: MENG 1B07:03; tr. D. C. Lau 1.37
# dating: 8110
左右皆曰賢,
未可也;
諸大夫皆曰賢,
未可也;
國人皆曰賢,
然後察之;
見賢焉,
然後用之。
# src: MENG 1B07:04; tr. D. C. Lau 1.37
# dating: 8110
左右皆曰不可,
勿聽;
諸大夫皆曰不可,
勿聽;
國人皆曰不可,
然後察之;
見不可焉,
然後去之。
# src: MENG 1B07:05; tr. D. C. Lau 1.37
# dating: 8110
左右皆曰可殺,
勿聽;
諸大夫皆曰可殺,
勿聽;
國人皆曰可殺,
然後察之;
見可殺焉,
然後殺之。
故曰:國人殺之也。
如此,
然後可以為民父母。」
# src: MENG 1B08:01; tr. D. C. Lau 1.39
# dating: 8110
2.8齊宣王問曰:
「湯放桀,
武王伐紂,
有諸?」
孟子對曰:
「於傳有之。」
曰:
「臣弒其君,
可乎?」
# src: MENG 1B08:02; tr. D. C. Lau 1.39
# dating: 8110
曰:
「賊仁者
謂之『賊』,
賊義者
謂之『殘』。
殘賊之人
謂之『一夫』。
聞誅一夫紂矣,
未聞弒君也。」
# src: MENG 1B09:01; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
2.9孟子謂齊宣王曰:
「為巨室,
則必使工師求大木。
工師得大木,
則王喜,
以為能勝其任也。
匠人斲而小之,
則王怒,
以為不勝其任矣。
# src: MENG 1B09:02; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
夫人幼而學之,
壯而欲行之,
王曰:
『姑舍女所學而從我』,
則何如?
# src: MENG 1B09:03; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
今有璞玉於此,
雖萬鎰,
必使玉人彫琢之。
至於治國家,
則曰:
『姑舍女所學而從我』,
則何以異於教玉人彫琢玉哉?」
# src: MENG 1B10:01; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
2.10齊人伐燕,勝之。
宣王問曰:
「或謂寡人勿取,
或謂寡人取之。
以萬乘之國伐萬乘之國,
五旬而舉之,
人力不至於此。
不取,必有天殃。
取之,何如?」
# src: MENG 1B10:02; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
孟子對曰:
「取之而燕民悅,
則取之。
古之人有行之者,
武王是也。
取之而燕民不悅,
則勿取。
古之人有行之者,
文王是也。
# src: MENG 1B10:03; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
以萬乘之國伐萬乘之國,
簞食壺漿以迎王師,
豈有它哉?
避水火也。
如水益深,
如火益熱,
亦運而已矣。」
# src: MENG 1B11:01; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
2.11齊人伐燕,
取之。
諸侯將謀救燕。
宣王曰:
「諸侯多謀伐寡人者,
何以待之?」
# src: MENG 1B11:02; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
孟子對曰:
「臣聞七十里為政於天下者,
湯是也。
未聞以千里畏人者也。
《書》曰:
『湯一征,
自葛始。』
天下信之,
# src: MENG 1B11:03; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
東面而征,
西夷怨;
南面而征,
北狄怨,
曰:
『奚為後我?』
# src: MENG 1B11:04; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
民望之,
若大旱之望雲霓也。
歸市者不止,
耕者不變,
誅其君而弔其民,
若時雨降。
民大悅。
《書》曰:
『徯我后,
后來其蘇。』
# src: MENG 1B11:04; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
今燕虐其民,
王往而征之,
民以為將拯己於水火之中也,
簞食壺漿以迎王師。
若殺其父兄,
係累其子弟,
毀其宗廟,
遷其重器,
如之何其可也?
# src: MENG 1B11:05; tr. D. C. Lau 1.41
# dating: 8110
天下固畏齊之彊也,
今又倍地
而不行仁政,
是動天下之兵也。
王速出令,
反其旄倪,
止其重器,
謀於燕眾,
置君而後去之,
則猶可及止也。」
# src: MENG 1B12:01; tr. D. C. Lau 1.45
# dating: 8110
2.12鄒與魯鬨。
穆公問曰:
「吾有司死者三十三人,
而民莫之死也。
誅之,
則不可勝誅;
不誅,
則疾視其長上之死而不救,
如之何則可(也)?」
# src: MENG 1B12:02; tr. D. C. Lau 1.45
# dating: 8110
孟子對曰:
「凶年饑歲,
君之民老弱轉乎溝壑,
壯者散而之四方者,幾千人矣;
而君之倉廩實,
府庫充,
有司莫以告,
是上慢而殘下也。
# src: MENG 1B12:03; tr. D. C. Lau 1.45
# dating: 8110
曾子曰:
『戒之戒之!
出乎爾者,
反乎爾者也。』
夫民今而後得反之也。
君無尤焉!
君行仁政,
斯民親其上、
死其長矣。」
# src: MENG 1B13:01; tr. D. C. Lau 1.45
# dating: 8110
2.13滕文公問曰:
「滕、小國也,
間於齊、楚。
事齊乎?
事楚乎?」
# src: MENG 1B13:02; tr. D. C. Lau 1.45
# dating: 8110
孟子對曰:
「是謀非吾所能及也。
無已,
則有一焉:
鑿斯池也,
築斯城也,
與民守之,
效死而民弗去,
則是可為也。」
# src: MENG 1B14:01; tr. D. C. Lau1.45
# dating: 8110
2.14滕文公問曰:
「齊人將築薛,
吾甚恐,
如之何則可?」
# src: MENG 1B14:02; tr. D. C. Lau1.45
# dating: 8110
孟子對曰:
「昔者大王居邠,
狄人侵之,
去之岐山之下居焉。
非擇而取之,
不得已也。
苟為善,
後世子孫必有王者矣。
# src: MENG 1B14:03; tr. D. C. Lau1.45
# dating: 8110
君子創業垂統,
為可繼也。
若夫成功,
則天也。
君如彼何哉?
強為善而已矣。」
# src: MENG 1B15:01; tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
2.15滕文公問曰:
「滕、小國也;
竭力以事大國,
則不得免焉,
如之何則可?」
# src: MENG 1B15:02; tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
孟子對曰:
「昔者大王居邠,
狄人侵之。
事之以皮幣,
不得免焉;
事之以犬馬,
不得免焉;
事之以珠玉,
不得免焉。
# src: MENG 1B15:03; tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
乃屬其耆老而告之曰:
『狄人之所欲者,吾土地也。
吾聞之也:
君子不以其所以養人者害人。
二三子何患乎無君?
我將去之。』
# src: MENG 1B15:04; tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
去邠,踰梁山,
邑于岐山之下居焉。
邠人曰:
『仁人也,
不可失也。』
從之者如歸市。
或曰:
『世守也,
非身之所能為也。
效死勿去。』
「君請擇於斯二者。」
# src: MENG 1B16:01 tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
2.16魯平公將出,
嬖人臧倉者請曰:
「他日君出,
則必命有司所之。
今乘輿已駕矣,
有司未知所之,
敢請。」
公曰:
「將見孟子。」
# src: MENG 1B16:02 tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
曰:
「何哉,君所為輕身以先於匹夫者?
以為賢乎?
禮義由賢者出;
而孟子之後喪踰前喪。
君無見焉!」
公曰:
「諾。」
# src: MENG 1B16:03 tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
樂正子入見,曰:
「君奚為不見孟軻也?」
曰:
「或告寡人曰:
『孟子之後喪踰前喪』,
是以不往見也。」
# src: MENG 1B16:04 tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
曰:
「何哉,君所謂踰者?
前以士,後以大夫;
前以三鼎,而後以五鼎與?」
曰:
「否;
謂棺椁衣衾之美也。」
曰:
「非所謂踰也,
貧富不同也。」
# src: MENG 1B16:05 tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
樂正子見孟子,曰:
「克告於君,
君為來見也。
嬖人有臧倉者沮君,
君是以不果來也。」
# src: MENG 1B16:06 tr. D. C. Lau 1.47
# dating: 8110
曰:
「行,或使之;
止,或尼之。
行止,非人所能也。
吾之不遇魯侯,
天也。
臧氏之子
焉能使予不遇哉?」