孟子

孟子

KR1h0001_tls_004-1a

** 4 《公孫丑下》

4.1孟子曰:

「天時不如地利,

地利不如人和。

三里之城,

七里之郭,

環而攻之而不勝。

夫環而攻之,

必有得天時者矣;

然而不勝者,

是天時不如地利也。

# src: MENG 2B01:02; tr. D. C. Lau 1.73

# dating: 8110

城非不高也,

池非不深也,

兵革非不堅利也,

米粟非不多也;

委而去之,

是地利不如人和也。

# src: MENG 2B01:03; tr. D. C. Lau 1.73

# dating: 8110

故曰:

域民不以封疆之界,

固國不以山谿之險,

威天下不以兵革之利。

# src: MENG 2B01:04; tr. D. C. Lau 1.73

# dating: 8110

得道者多助,

失道者寡助。

寡助之至,

親戚畔之;

多助之至,

天下順之。

以天下之所順,

攻親戚之所畔;

故君子有不戰,

戰必勝矣。」

KR1h0001_tls_004-2a

# src: MENG 2B02:01; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

4.2孟子將朝王,

王使人來曰:

「寡人如就見者也,

有寒疾,

不可以風。

朝,將視朝,

不識可使寡人得見乎?」

KR1h0001_tls_004-3a

對曰:

「不幸而有疾,

不能造朝。」

KR1h0001_tls_004-4a

# src: MENG 2B02:02; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

明日,出弔於東郭氏。

公孫丑曰:

「昔者辭以病,

今日弔,

或者不可乎?」

KR1h0001_tls_004-5a

曰:

「昔者疾,

今日愈,

如之何不弔?」

KR1h0001_tls_004-6a

# src: MENG 2B02:03; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

王使人問疾,

醫來。

KR1h0001_tls_004-7a

孟仲子對曰:

「昔者有王命,

有采薪之憂,

不能造朝。

今病小愈,

趨造於朝,

我不識能至否乎?」

KR1h0001_tls_004-8a

# src: MENG 2B02:04; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

使數人要於路,曰:

「請必無歸,

而造於朝!」

KR1h0001_tls_004-9a

不得已而之景丑氏宿焉。

# src: MENG 2B02:05; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

KR1h0001_tls_004-10a

景子曰:

「內則父子,

外則君臣,

人之大倫也。

父子主恩,

君臣主敬。

丑見王之敬子也,

未見所以敬王也。」

KR1h0001_tls_004-11a

# src: MENG 2B02:06; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

曰:

「惡!是何言也!

齊人無以仁義與王言者,

豈以仁義為不美也?

其心曰:

『是何足與言仁義也』云爾,

則不敬莫大乎是。

我非堯舜之道不敢以陳於王前,

故齊人莫如我敬王也。」

KR1h0001_tls_004-12a

# src: MENG 2B02:07; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

景子曰:

「否;

非此之謂也。

禮曰:

『父召,無諾;

君命召,不俟駕。』

固將朝也,

聞王命而遂不果,

宜與夫禮若不相似然。」

KR1h0001_tls_004-13a

# src: MENG 2B02:08; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

曰:

「豈謂是與?

曾子曰:

『晉楚之富,不可及也;

彼以其富,

我以吾仁;

彼以其爵,

我以吾義,

吾何慊乎哉?』

# src: MENG 2B02:09; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

夫豈不義

而曾子言之?

是或一道也。

天下有達尊三:

爵一,

齒一,

德一。

朝廷莫如爵,

鄉黨莫如齒,

輔世長民莫如德。

# src: MENG 2B02:10; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

惡得有其一以慢其二哉?

故將大有為之君,

必有所不召之臣;

欲有謀焉,則就之。

其尊德樂道,不如是,

不足以有為也。

# src: MENG 2B02:11; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

故湯之於伊尹,

學焉而後臣之,

故不勞而王;

桓公之於管仲,

學焉而後臣之,

故不勞而霸。

# src: MENG 2B02:12; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

今天下地醜德齊,

莫能相尚,

無他,

好臣其所教,

而不好臣其所受教。

# src: MENG 2B02:13; tr. D. C. Lau 1.73f

# dating: 8110

湯之於伊尹,

桓公之於管仲,

則不敢召。

管仲且猶不可召,

而況不為管仲者乎?」

KR1h0001_tls_004-14a

# src: MENG 2B03:01; tr. D. C. Lau 1.77

# dating: 8110

4.3陳臻問曰:

「前日於齊,

王餽兼金一百而不受;

於宋,

餽七十鎰而受;

於薛,

餽五十鎰而受。

# src: MENG 2B03:02; tr. D. C. Lau 1.77

# dating: 8110

前日之不受、是,

則今日之受、非也;

今日之受、是,

則前日之不受、非也。

夫子必居一於此矣。」

KR1h0001_tls_004-15a

# src: MENG 2B03:03; tr. D. C. Lau 1.77

# dating: 8110

孟子曰:

「皆是也。

當在宋也,

予將有遠行,

行者必以贐;

辭曰:

『餽贐。』

予何為不受?

# src: MENG 2B03:04; tr. D. C. Lau 1.77

# dating: 8110

當在薛也,

予有戒心;

辭曰:

『聞戒,

故為兵餽之。』

予何為不受?

# src: MENG 2B03:05; tr. D. C. Lau 1.77

# dating: 8110

若於齊,

則未有處也。

無處而餽之,

是貨之也。

焉有君子而可以貨取乎?」

KR1h0001_tls_004-16a

# src: MENG 2B04:01; tr. D. C. Lau 1.79

# dating: 8110

4.4孟子之平陸,

謂其大夫曰:

「子之持戟之士,

一日而三失伍,

則去之否乎?」

KR1h0001_tls_004-17a

# src: MENG 2B04:02; tr. D. C. Lau 1.79

# dating: 8110

曰:

「不待三。」

KR1h0001_tls_004-18a

「然則子之失伍也亦多矣。

凶年饑歲,

子之民,老羸轉於溝壑,

壯者散而之四方者,

幾千人矣。」

KR1h0001_tls_004-19a

# src: MENG 2B04:03; tr. D. C. Lau 1.79

# dating: 8110

曰:

「此非距心之所得為也。」

KR1h0001_tls_004-20a

曰:

「今有受人之牛羊

而為之牧之者,

則必為之求牧與芻矣。

求牧與芻而不得,

則反諸其人乎?

抑亦立而視其死與?」

KR1h0001_tls_004-21a

曰:

「此則距心之罪也。」

KR1h0001_tls_004-22a

# src: MENG 2B04:04; tr. D. C. Lau 1.79

# dating: 8110

他日,見於王曰:

「王之為都者,

臣知五人焉。

知其罪者,

惟孔距心。」

為王誦之。

KR1h0001_tls_004-23a

王曰:

「此則寡人之罪也。」

KR1h0001_tls_004-24a

# src: MENG 2B05:01; tr. D. C. Lau 1.79

# dating: 8110

4.5孟子謂蚔鼃曰:

「子之辭靈丘

而請士師,

似也,

為其可以言也。

今既數月矣,

未可以言與?」

KR1h0001_tls_004-25a

蚔鼃諫於王而不用,

致為臣而去。

# src: MENG 2B05:02; tr. D. C. Lau 1.79

# dating: 8110

KR1h0001_tls_004-26a

齊人曰:

「所以為蚔

鼃則善矣;

所以自為,

則吾不知也。」

KR1h0001_tls_004-27a

公都子以告。

# src: MENG 2B05:03; tr. D. C. Lau 1.79

# dating: 8110

KR1h0001_tls_004-28a

曰:

「吾聞之也:

有官守者,

不得其職則去;

有言責者,

不得其言則去。

我無官守,

我無言責也,

則吾進退,

豈不綽綽然有餘裕哉?」

KR1h0001_tls_004-29a

# src: MENG 2B06:01; tr. D. C. Lau 1.i1

# dating: 8110

4.6孟子為卿於齊,

出弔於滕,

王使蓋大夫王驩為輔行。

王驩朝暮見,

反齊滕之路,

未嘗與之言行事也。

# src: MENG 2B06:02; tr. D. C. Lau 1.i1

# dating: 8110

KR1h0001_tls_004-30a

公孫丑曰:

「齊卿之位,

不為小矣;

齊滕之路,

不為近矣,

反之

而未嘗與言行事,

何也?」

KR1h0001_tls_004-31a

# src: MENG 2B06:03; tr. D. C. Lau 1.i1

# dating: 8110

曰:

「夫既或治之,

予何言哉?」

KR1h0001_tls_004-32a

# src: MENG 2B07:01; tr. D. C. Lau 1.i1

# dating: 8110

4.7孟子自齊葬於魯,

反於齊,

止於嬴。

KR1h0001_tls_004-33a

充虞請曰:

「前日不知虞之不肖,

使虞敦匠事。

嚴,

虞不敢請。

今願竊有請也:

木若以美然。」

KR1h0001_tls_004-34a

# src: MENG 2B07:02; tr. D. C. Lau 1.i1

# dating: 8110

曰:

「古者棺椁無度,

中古棺七寸,

椁稱之。

自天子達於庶人,

非直為觀美也,

然後盡於人心。

# src: MENG 2B07:03; tr. D. C. Lau 1.i1

# dating: 8110

不得,

不可以為悅;

無財,

不可以為悅。

得之為有財,

古之人皆用之,

吾何為獨不然?

# src: MENG 2B07:04; tr. D. C. Lau 1.i1

# dating: 8110

且比化者

無使土親膚,

於人心獨無恔乎?

吾聞之:

君子不以天下儉其親。」

KR1h0001_tls_004-35a

# src: MENG 2B08:01; tr. D. C. Lau 1.i3

# dating: 8110

4.8沈同以其私問曰:

「燕可伐與?」

KR1h0001_tls_004-36a

孟子曰:

「可;

子噲不得與人燕,

子之不得受燕於子噲。

# src: MENG 2B08:02; tr. D. C. Lau 1.i3

# dating: 8110

有仕於此,

而子悅之,

不告於王

而私與之吾子之祿爵;

夫士也,

亦無王命而私受之於子,

則可乎?

何以異於是?」

KR1h0001_tls_004-37a

# src: MENG 2B08:03; tr. D. C. Lau 1.i3

# dating: 8110

齊人伐燕。

KR1h0001_tls_004-38a

或問曰:

「勸齊伐燕,

有諸?」

KR1h0001_tls_004-39a

曰:

「未也;

沈同問『燕可伐與』,

吾應之曰:

『可』,

彼然而伐之也。

# src: MENG 2B08:04; tr. D. C. Lau 1.i3

# dating: 8110

彼如曰:『孰可以伐之?』

則將應之曰:

『為天吏,

則可以伐之。』

# src: MENG 2B08:05; tr. D. C. Lau 1.i3

# dating: 8110

今有殺人者,

或問之曰:

『人可殺與』?

則將應之曰:『可。』

彼如曰:

『孰可以殺之?』

則將應之曰:

『為士師,

則可以殺之。』

今以燕伐燕,

何為勸之哉?」

KR1h0001_tls_004-40a

# src: MENG 2B09:01; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

4.9燕人畔。

王曰:

「吾甚慚於孟子。」

KR1h0001_tls_004-41a

陳賈曰:

「王無患焉。

王自以為與周公

孰仁且智?」

KR1h0001_tls_004-42a

王曰:

「惡!

是何言也!」

KR1h0001_tls_004-43a

# src: MENG 2B09:02; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

曰:

「周公使管叔監殷,

管叔以殷畔;

知而使之,

是不仁也;

不知而使之,

是不智也。

仁、智,

周公未之盡也,

而況於王乎?

賈請見而解之。」

KR1h0001_tls_004-44a

# src: MENG 2B09:03; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

見孟子,問曰:

「周公何人也?」

KR1h0001_tls_004-45a

曰:

「古聖人也。」

KR1h0001_tls_004-46a

曰:

「使管叔監殷,

管叔以殷畔也,有諸?」

KR1h0001_tls_004-47a

曰:

「然。」

KR1h0001_tls_004-48a

# src: MENG 2B09:04; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

曰:

「周公知其將畔

而使之與?」

KR1h0001_tls_004-49a

曰:

「不知也。」

KR1h0001_tls_004-50a

「然則聖人且有過與?」

KR1h0001_tls_004-51a

曰:

「周公,弟也;

管叔,兄也。

周公之過,

不亦宜乎?

# src: MENG 2B09:05; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

且古之君子,

過則改之;

今之君子,

過則順之。

古之君子,

其過也,如日月之食,

民皆見之;

及其更也,

民皆仰之。

# src: MENG 2B09:06; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

今之君子,

豈徒順之,

又從為之辭。」

KR1h0001_tls_004-52a

# src: MENG 2B10:01; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

4.10孟子致為臣而歸。

王就見孟子,

曰:

「前日願見而不可得,

得侍同朝,甚喜;

今又棄寡人而歸,

不識可以繼此而得見乎?」

KR1h0001_tls_004-53a

對曰:

「不敢請耳,

固所願也。」

KR1h0001_tls_004-54a

# src: MENG 2B10:02; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

他日,王謂時子曰:

「我欲中國而授孟子室,

養弟子以萬鍾,

使諸大夫國人皆有所矜式。

子盍為我言之!」

KR1h0001_tls_004-55a

時子因陳子而以告孟子,

陳子以時子之言告孟子。

# src: MENG 2B10:03; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

KR1h0001_tls_004-56a

孟子曰:

「然;

夫時子惡知其不可也?

如使予欲富,

辭十萬而受萬,

是為欲富乎?

# src: MENG 2B10:04; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

季孫曰:

『異哉

子叔疑!

使己為政,

不用,

則亦已矣,

又使其子弟為卿。

人亦孰不欲富貴?

而獨於富貴之中

有私龍斷焉。』

# src: MENG 2B10:05; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

古之為市也,

以其所有

易其所無者,

有司者治之耳。

有賤丈夫焉,

必求龍斷而登之,

以左右望,

而罔市利。

# src: MENG 2B10:06; tr. D. C. Lau 1.85

# dating: 8110

人皆以為賤,

故從而征之。

征商

自此賤丈夫始矣。」

KR1h0001_tls_004-57a

# src: MENG 2B11:01; tr. D. C. Lau 1.87

# dating: 8110

4.11孟子去齊,

宿於晝。

有欲為王留行者,

坐而言。

不應,

隱几而臥。

KR1h0001_tls_004-58a

客不悅曰:

「弟子齊宿而後敢言,

夫子臥而不聽,

請勿復敢見矣。」

KR1h0001_tls_004-59a

# src: MENG 2B11:02; tr. D. C. Lau 1.87

# dating: 8110

曰:

「坐!

我明語子。

昔者魯繆公

無人乎子思之側,

則不能安子思;

泄柳、申詳

無人乎繆公之側,

則不能安其身。

# src: MENG 2B11:03; tr. D. C. Lau 1.87

# dating: 8110

子為長者慮,

而不及子思;

子絕長者乎?

長者絕子乎?」

KR1h0001_tls_004-60a

# src: MENG 2B12:01; tr. D. C. Lau 1.89

# dating: 8110

4.12孟子去齊。

尹士語人曰:

「不識王之不可以為湯武,

則是不明也;

識其不可,

然且至,

則是干澤也。

# src: MENG 2B12:02; tr. D. C. Lau 1.89

# dating: 8110

千里而見王,

不遇故去,

三宿而後出晝,

是何濡滯也?

士則茲不悅。」

KR1h0001_tls_004-61a

# src: MENG 2B12:03; tr. D. C. Lau 1.89

# dating: 8110

高子以告。

KR1h0001_tls_004-62a

曰:

「夫尹士惡知予哉?

千里而見王,

是予所欲也;

不遇故去,

豈予所欲哉?

予不得已也。

予三宿而出晝,

於予心猶以為速,

# src: MENG 2B12:04; tr. D. C. Lau 1.89

# dating: 8110

王庶幾改之!

王如改諸,

則必反予。

夫出晝,

而王不予追也,

予然後浩然有歸志。

# src: MENG 2B12:05; tr. D. C. Lau 1.89

# dating: 8110

予雖然,

豈舍王哉!

王由足用為善;

王如用予,

則豈徒齊民安,

天下之民舉安。

# src: MENG 2B12:06; tr. D. C. Lau 1.89

# dating: 8110

王庶幾改之!

予日望之!

予豈若是小丈夫然哉?

諫於其君而不受,

則怒,

悻悻然見於其面,

去則窮日之力而後宿哉?」

KR1h0001_tls_004-63a

尹士聞之,

曰:

「士誠小人也。」

KR1h0001_tls_004-64a

# src: MENG 2B13:01; tr. D. C. Lau 1.91

# dating: 8110

4.13孟子去齊,

充虞路問曰:

「夫子若有不豫色然。

前日虞聞諸夫子曰:

『君子不怨天,

不尤人。』」

KR1h0001_tls_004-65a

# src: MENG 2B13:02; tr. D. C. Lau 1.91

# dating: 8110

曰:

「彼一時,

此一時也。

五百年必有王者興,

其間必有名世者。

由周而來,

七百有餘歲矣。

以其數,則過矣;

以其時考之,則可矣。

# src: MENG 2B13:02; tr. D. C. Lau 1.91

# dating: 8110

夫天

未欲平治天下也;

如欲平治天下,

當今之世,

舍我其誰也?

吾何為不豫哉?」

KR1h0001_tls_004-66a

# src: MENG 2B14:01; tr. D. C. Lau 1.91

# dating: 8110

4.14孟子去齊,居休。

公孫丑問曰:

「仕而不受祿,

古之道乎?」

KR1h0001_tls_004-67a

曰:

「非也;

# src: MENG 2B14:02; tr. D. C. Lau 1.91

# dating: 8110

於崇,

吾得見王,

退而有去志,

不欲變,

故不受也。

繼而有師命,

不可以請。

久於齊,

非我志也。」