孟子

孟子

KR1h0001_tls_005-1a

** 5 《滕文公上》

5.1滕文公為世子,

將之楚,

過宋而見孟子。

孟子道性善,

言必稱堯舜。

KR1h0001_tls_005-2a

世子自楚反,

復見孟子。

# src: MENG 3A01:02; tr. D. C. Lau 1.93

# dating: 8110

孟子曰:

「世子疑吾言乎?

夫道一而已矣。

# src: MENG 3A01:03; tr. D. C. Lau 1.93

# dating: 8110

成覵謂齊景公曰:

『彼、丈夫也,

我、丈夫也;

吾何畏彼哉?』

顏淵曰:

『舜、何人也?

予、何人也?

有為者亦若是。』

# src: MENG 3A01:04; tr. D. C. Lau 1.93

# dating: 8110

公明儀曰:

『文王、我師也;

周公豈欺我哉?』

今滕,絕長補短,

將五十里也,

猶可以為善(國)。

《書》曰:

『若藥不瞑眩,

厥疾不瘳。』」

KR1h0001_tls_005-3a

# src: MENG 3A02:01; tr. D. C. Lau 1.93

# dating: 8110

5.2滕定公薨,

世子謂然友曰:

「昔者孟子嘗與我言於宋,

於心終不忘。

今也不幸至於大故,

吾欲使子問於孟子,

然後行事。」

KR1h0001_tls_005-4a

# src: MENG 3A02:02; tr. D. C. Lau 1.93

# dating: 8110

然友之鄒

問於孟子。

KR1h0001_tls_005-5a

孟子曰:

「不亦善乎!

親喪,固所自盡也。

# src: MENG 3A02:03; tr. D. C. Lau 1.93

# dating: 8110

曾子曰:

『生、

事之以禮,

死、

葬之以禮,

祭之以禮,

可謂孝矣。』

# src: MENG 3A02:04; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

諸侯之禮,

吾未之學也;

雖然,

吾嘗聞之矣。

三年之喪,

齋疏之服,

zhan飦粥之食,

自天子達於庶人,

三代共之。」

KR1h0001_tls_005-6a

# src: MENG 3A02:05; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

然友反命,

定為三年之喪。

父兄百官皆不欲也,

故曰:

「吾宗國魯先君莫之行,

吾先君亦莫之行也,

至於子之身而反之,

不可。

# src: MENG 3A02:06; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

且《志》曰:

『喪祭從先祖。』

曰:

『吾有所受之也。』

KR1h0001_tls_005-7a

# src: MENG 3A02:07; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

謂然友曰:

「吾他日未嘗學問,

好馳馬試劍。

今也父兄百官不我足也,

恐其不能盡於大事,

子為我問孟子!」

KR1h0001_tls_005-8a

# src: MENG 3A02:08; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

然友復之鄒

問孟子。

KR1h0001_tls_005-9a

孟子曰:

「然;

不可以他求者也。

# src: MENG 3A02:09; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

孔子曰:

『君薨,

聽於冢宰,

歠粥,

面深墨,

即位而哭,

百官有司

莫敢不哀,

先之也。』

# src: MENG 3A02:10; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

上有好者,

下必有甚焉者矣。

君子之德,

風也;

小人之德,

草也。

草上之風,必偃。

是在世子。」

KR1h0001_tls_005-10a

# src: MENG 3A02:11; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

然友反命。

KR1h0001_tls_005-11a

世子曰:

「然;

是誠在我。」

KR1h0001_tls_005-12a

# src: MENG 3A02:12; tr. D. C. Lau 1.95

# dating: 8110

五月居廬,

未有命戒。

百官族人

可,

謂曰知。

及至葬,

四方來觀之,

顏色之戚,

哭泣之哀,

弔者大悅。

# src: MENG 3A03:01; tr. D. C. Lau 1.97

# dating: 8110

KR1h0001_tls_005-13a

5.3滕文公問為國。

KR1h0001_tls_005-14a

孟子曰:

「民事不可緩也。」

《詩》云:

『晝爾于茅,

宵爾索綯;

亟其乘屋,

其始播百穀。』

# src: MENG 3A03:02; tr. D. C. Lau 1.97

# dating: 8110

民之為道也,

有恆產者有恆心,

無恆產者無恆心。

苟無恆心,

放僻邪侈,

無不為已。

及陷乎罪,

然後從而刑之,

是罔民也。

焉有仁人在位

罔民而可為也?

# src: MENG 3A03:03; tr. D. C. Lau 1.97

# dating: 8110

是故賢君必恭儉禮下,

取於民有制。

陽虎曰:

『為富不仁矣,

為仁不富矣。』

KR1h0001_tls_005-15a

夏后氏五十而貢,

殷人七十而助,

周人百畝而徹,

其實皆什一也。

# src: MENG 3A03:04 tr. D. C. Lau 1.97

# dating: 8110

徹者、

徹也;

助者、

藉也。

龍子曰:

『治地莫善於助,

莫不善於貢。』

貢者,

挍數歲之中以為常。

# src: MENG 3A03:05 tr. D. C. Lau 1.97

# dating: 8110

樂歲,

粒米狼戾,

多取之而不為虐,

則寡取之;

凶年,

糞其田而不足,

則必取盈焉。

# src: MENG 3A03:06 tr. D. C. Lau 1.97

# dating: 8110

為民父母,

使民盻盻然,

將終歲勤動,

不得以養其父母,

又稱貸而益之,

使老稚轉乎溝壑,

惡在其為民父母也?

夫世祿,

滕固行之矣。

# src: MENG 3A03:07 tr. D. C. Lau 1.99

# dating: 8110

《詩》云:

『雨我公田,

遂及我私。』

惟助為有公田。

由此觀之,

雖周亦助也。

# src: MENG 3A03:08 tr. D. C. Lau 1.99

# dating: 8110

KR1h0001_tls_005-16a

設為庠序學校以教之。

庠者、養也,

校者、教也,

序者、射也。

夏曰校,

殷曰序,

周曰庠;

學則三代共之,

皆所以明人倫也。

# src: MENG 3A03:09 tr. D. C. Lau 1.99

# dating: 8110

人倫明於上,

小民親於下。

有王者起,

必來取法,

是為王者師也。

# src: MENG 3A03:10 tr. D. C. Lau 1.99

# dating: 8110

KR1h0001_tls_005-17a

「《詩》云:

『周雖舊邦,

其命惟新。』

文王之謂也。

子力行之,

亦以新子之國!」

KR1h0001_tls_005-18a

# src: MENG 3A03:11 tr. D. C. Lau 1.99

# dating: 8110

使畢戰問井地。

KR1h0001_tls_005-19a

孟子曰:

「子之君將行仁政,

選擇而使子,

子必勉之!」

夫仁政,必自經界始。

經界不正,

井地不鈞,

穀祿不平,

# src: MENG 3A03:12 tr. D. C. Lau 1.99

# dating: 8110

是故暴君汙吏必慢其經界。

經界既正,

分田制祿

可坐而定也。

# src: MENG 3A03:13 tr. D. C. Lau 1.101

# dating: 8110

KR1h0001_tls_005-20a

「夫滕,壤地褊小,

將為君子焉,

將為野人焉。

無君子,莫治野人;

無野人,莫養君子。

請野

九一而助,

國中

什一使自賦。

# src: MENG 3A03:14 tr. D. C. Lau 1.101

# dating: 8110

卿以下必有圭田,

圭田五十畝;

餘夫二十五畝。

死徙無出鄉,

鄉田同井,

出入相友,

守望相助,

疾病相扶持,

則百姓親睦。

# src: MENG 3A03:15 tr. D. C. Lau 1.101

# dating: 8110

方里而井,

井九百畝,

其中為公田。

八家皆私百畝,

同養公田;

公事畢,

然後敢治私事,

所以別野人也。

此其大略也;

若夫潤澤之,

則在君與子矣。」

KR1h0001_tls_005-21a

# src: MENG 3A04:01; tr. D. C. Lau 1.101

# dating: 8110

5.4有為神農之言者許行,

自楚之滕,

踵門而告文公曰:

「遠方之人

聞君行仁政,

願受一廛而為氓。」

KR1h0001_tls_005-22a

# src: MENG 3A04:02; tr. D. C. Lau 1.101

# dating: 8110

文公與之處。

KR1h0001_tls_005-23a

其徒數十人,

皆衣褐,

捆屨,織席以為食。

KR1h0001_tls_005-24a

陳良之徒陳相與其弟辛

負耒耜而自宋之滕,

# src: MENG 3A04:03; tr. D. C. Lau 1.101

# dating: 8110

曰:

「聞君行聖人之政,

是亦聖人也,

願為聖人氓。」

KR1h0001_tls_005-25a

陳相見許行而大悅,

盡棄其學而學焉。

# src: MENG 3A04:04; tr. D. C. Lau 1.103

# dating: 8110

KR1h0001_tls_005-26a

陳相見孟子,

道許行之言曰:

「滕君則誠賢君也;

雖然,

未聞道也。

賢者與民並耕而食,

饔飧而治。

今也滕有倉廩府庫,

則是厲民而以自養也,

惡得賢?」

KR1h0001_tls_005-27a

# src: MENG 3A04:05; tr. D. C. Lau 1.103

# dating: 8110

孟子曰:

「許子必種粟而後食乎?」

KR1h0001_tls_005-28a

曰:

「然。」

KR1h0001_tls_005-29a

「許子必織布然後衣乎?」

KR1h0001_tls_005-30a

曰:

「否;

許子衣褐。」

KR1h0001_tls_005-31a

「許子冠乎?」

KR1h0001_tls_005-32a

曰:

「冠。」

KR1h0001_tls_005-33a

# src: MENG 3A04:06; tr. D. C. Lau 1.103

# dating: 8110

曰:

「奚冠?」

KR1h0001_tls_005-34a

曰:

「冠素。」

KR1h0001_tls_005-35a

曰:

「自織之與?」

KR1h0001_tls_005-36a

曰:

「否;

以粟易之。」

KR1h0001_tls_005-37a

# src: MENG 3A04:07; tr. D. C. Lau 1.103

# dating: 8110

曰:

「許子奚為不自織?」

KR1h0001_tls_005-38a

曰:

「害於耕。」

KR1h0001_tls_005-39a

曰:

「許子以釜甑爨,

以鐵耕乎?」

KR1h0001_tls_005-40a

曰:

「然。」

KR1h0001_tls_005-41a

# src: MENG 3A04:08; tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

「自為之與?」

KR1h0001_tls_005-42a

曰:

「否;

以粟易之。」

KR1h0001_tls_005-43a

「以粟易械器者,

不為厲陶冶;

陶冶亦以械器易粟者,

豈為厲農夫哉?

# src: MENG 3A04:09; tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

且許子何不為陶冶,

舍皆取諸其宮中而用之?

何為紛紛然與百工交易?

何許子之不憚煩?」

KR1h0001_tls_005-44a

曰:

「百工之事

固不可耕且為也。」

KR1h0001_tls_005-45a

# src: MENG 3A04:10 tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

「然則

治天下獨可耕且為與?

有大人之事,

有小人之事。

且一人之身,

而百工之所為備,

如必自為而後用之,

是率天下而路也。

# src: MENG 3A04:11 tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

故曰:

『或勞心,

或勞力;

勞心者治人,

勞力者治於人;

治於人者食人,

治人者食於人,

天下之通義也。

# src: MENG 3A04:12 tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

KR1h0001_tls_005-46a

「當堯之時,

天下猶未平,

洪水橫流,

氾濫於天下,

草木暢茂,

禽獸繁殖,

五穀不登,

禽獸偪人,

獸蹄鳥迹之道

交於中國。

# src: MENG 3A04:13 tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

堯獨憂之,

舉舜而敷治焉。

舜使益掌火,

益烈山澤而焚之,

禽獸逃匿。

禹疏九河,

瀹濟漯而注諸海,

決汝漢,

排淮泗而注之江,

然後中國可得而食也。

# src: MENG 3A04:14 tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

當是時也,

禹八年於外,

三過其門而不入,

雖欲耕,

得乎?

KR1h0001_tls_005-47a

「后稷教民稼穡,

樹藝五穀;

五穀熟而民人育。

# src: MENG 3A04:15 tr. D. C. Lau 1.105

# dating: 8110

人之有道也,

飽食、煖衣、

逸居而無教,

則近於禽獸。

# src: MENG 3A04:16 tr. D. C. Lau 1.107

# dating: 8110

聖人有憂之,

使契為司徒,

教以人倫,

父子有親,

君臣有義,

夫婦有別,

長幼有敘,

朋友有信。

# src: MENG 3A04:17 tr. D. C. Lau 1.107

# dating: 8110

放勳曰:

『勞之來之,

匡之直之,

輔之翼之,

使自得之,

又從而振德之。』

聖人之憂民如此,

而暇耕乎?

KR1h0001_tls_005-48a

# src: MENG 3A04:18 tr. D. C. Lau 1.107

# dating: 8110

「堯以不得舜為己憂,

舜以不得禹皋陶為己憂。

夫以百畝之不易為己憂者,

農夫也。

分人以財謂之惠,

教人以善謂之忠,

為天下得人者謂之仁。

是故以天下與人易,

為天下得人難。

# src: MENG 3A04:19 tr. D. C. Lau 1.107

# dating: 8110

孔子曰:

『大哉

堯之為君!

惟天為大,

惟堯則之,

蕩蕩乎民無能名焉!

君哉舜也!

巍巍乎有天下而不與焉!』

# src: MENG 3A04:20 tr. D. C. Lau 1.107

# dating: 8110

堯舜之治天下,

豈無所用其心哉?

亦不用於耕耳。

KR1h0001_tls_005-49a

「吾聞用夏變夷者,

未聞變於夷者也。

# src: MENG 3A04:21 tr. D. C. Lau 1.107

# dating: 8110

陳良、

楚產也,

悅周公、仲尼之道,

北學於中國。

北方之學者,

未能或之先也。

彼所謂豪傑之士也。

子之兄弟

事之數十年,

師死而遂倍之!

# src: MENG 3A04:22 tr. D. C. Lau 1.109

# dating: 8110

昔者孔子沒,

三年之外,

門人治任將歸,

入揖於子貢,

相嚮而哭,

皆失聲,

然後歸。

子貢反,

築室於場,

獨居三年,

然後歸。

# src: MENG 3A04:23 tr. D. C. Lau 1.109

# dating: 8110

他日,子夏、子張、子游

以有若似聖人,

欲以所事孔子事之,

強曾子。

曾子曰:

『不可;

江漢以濯之,

秋陽以暴之,

皜皜乎不可尚已。』

# src: MENG 3A04:24 tr. D. C. Lau 1.109

# dating: 8110

今也南蠻鴃舌之人,

非先王之道,

子倍子之師而學之,

亦異於曾子矣。

吾聞出於幽谷

遷于喬木者,

未聞下喬木而入于幽谷者。

# src: MENG 3A04:25 tr. D. C. Lau 1.109

# dating: 8110

《魯頌》曰:

『戎狄是膺,

荊舒是懲。』

周公方且膺之,

子是之學,

亦為不善變矣。」

KR1h0001_tls_005-50a

# src: MENG 3A04:26 tr. D. C. Lau 1.109

# dating: 8110

「從許子之道,

則市賈不貳,

國中無偽;

雖使五尺之童適市,

莫之或欺。

# src: MENG 3A04:27 tr. D. C. Lau 1.109

# dating: 8110

布帛長短同,

則賈相若;

麻縷絲絮輕重同,

則賈相若;

五穀多寡同,

則賈相若;

屨大小同,

則賈相若。」

KR1h0001_tls_005-51a

# src: MENG 3A04:28 tr. D. C. Lau 1.109

# dating: 8110

曰:

「夫物之不齊,

物之情也;

或相倍蓰,

或相什百,

或相千萬。

子比而同之,

# src: MENG 3A05:01; tr. D. C. Lau 1.111

# dating: 8110

5.5墨者夷之

因徐辟而求見孟子。

孟子曰:

「吾固願見,

今吾尚病,

病愈,

我且往見,

夷子不來!」

KR1h0001_tls_005-53a

# src: MENG 3A05:02; tr. D. C. Lau 1.111

# dating: 8110

他日,又求見孟子。

孟子曰:

「吾今則可以見矣。

不直,則道不見;

我且直之。

吾聞夷子墨者,

墨之治喪也,

以薄為其道也;

# src: MENG 3A05:03; tr. D. C. Lau 1.111

# dating: 8110

夷子思以易天下,

豈以為非是而不貴也;

然而夷子葬其親厚,

則是以所賤事親也。」

KR1h0001_tls_005-54a

徐子以告夷子。

# src: MENG 3A05:04; tr. D. C. Lau 1.111

# dating: 8110

KR1h0001_tls_005-55a

夷子曰:

「儒者之道

古之人

『若保赤子,

此言何謂也?

之則以為愛無差等,

施由親始。」

KR1h0001_tls_005-56a

# src: MENG 3A05:05; tr. D. C. Lau 1.111

# dating: 8110

徐子以告孟子。

KR1h0001_tls_005-57a

孟子曰:

「夫夷子信

以為人之親其兄之子

為若親其鄰之赤子乎?

彼有取爾也。

赤子匍匐將入井,

非赤子之罪也。

# src: MENG 3A05:06; tr. D. C. Lau 1.111

# dating: 8110

且天之生物也,

使之一本,

而夷子二本故也。

蓋上世嘗有不葬其親者,

其親死,

則舉而委之於壑。

# src: MENG 3A05:07; tr. D. C. Lau 1.113

# dating: 8110

他日過之,

狐貍食之,

蠅蚋姑嘬之。

其顙有泚,

睨而不視。

夫泚也,

非為人泚,

中心達於面目,

# src: MENG 3A05:08; tr. D. C. Lau 1.113

# dating: 8110

蓋歸反虆梩而掩之。

掩之

誠是也,

則孝子仁人之掩其親,

亦必有道矣。」

KR1h0001_tls_005-58a

徐子以告夷子。

夷子憮然為間曰:

「命之矣。」