莊子
莊子
** 2 齊物論第二
南郭子綦隱几而坐,
仰天而噓,
嗒焉似喪其耦。
顏成子游立侍乎前,
曰:
「何居乎?
形固可使如槁木,
而心固可使如死灰乎?
今之隱几者,
非昔之隱几者也。」
# src: ZHUANG 2.1.2; Guo Qingfan 45; Wang Shumin 40; Fang Yong 34; Chen Guying 33; Graham 1981: 48
# dating: 8110
子綦曰:
「偃,不亦善乎,而問之也!
今者吾喪我,
汝知之乎?
女聞人籟
而未聞地籟,
女聞地籟
而未聞天籟夫!」
# src: ZHUANG 2.1.3; Guo Qingfan 45; Wang Shumin 42; Fang Yong 34; Chen Guying 33; Graham 1981: 48
# dating: 8110
子游曰:
「敢問其方。」
# src: ZHUANG 2.1.4; Guo Qingfan 45; Wang Shumin 42; Fang Yong 34; Chen Guying 33; Graham 1981: 48
# dating: 8110
子綦曰:
「夫大塊噫氣,
其名為風。
是唯无作,
作則萬竅怒呺。
而獨不聞之翏翏乎?
山林之畏佳,
大木百圍之竅穴,
# src: ZHUANG 2.1.5; Guo Qingfan 46; Wang Shumin 42; Fang Yong 34; Chen Guying 33; Graham 1981: 48f
# dating: 8110
似鼻,
似口,
似耳,
似枅,
似圈,
似臼,
似洼者,
似污者;
# src: ZHUANG 2.1.5; Guo Qingfan 46; Wang Shumin 42; Fang Yong 34; Chen Guying 33; Graham 1981: 49
# dating: 8110
激者,
謞者,
叱者,
吸者,
叫者,
譹者,
宎者,
咬者,
# src: ZHUANG 2.1.6; Guo Qingfan 46; Wang Shumin 42; Fang Yong 34; Chen Guying 33; A.C. Graham 1981: 49
# dating: 8110
前者唱于
而隨者唱喁。
泠風則小和,
飄風則大和,
厲風濟則眾竅為虛。
而獨不見之調調,之刀刀乎?」
# src: ZHUANG 2.1.7; Guo Qingfan 46; Wang Shumin 48; Fang Yong 34; Chen Guying 33; A.C. Graham 1981: 49
# dating: 8110
子游曰:
「地籟則眾竅是已,
人籟則比竹是已。
敢問天籟。」
# src: ZHUANG 2.1.8; Guo Qingfan 46; Wang Shumin 48; Fang Yong 34; Chen Guying 34; A.C. Graham 1981: 49
# dating: 8110
子綦曰:
「夫吹萬不同,
而使其自己也,
咸其自取,
怒者其誰邪!」
# src: ZHUANG 2.2.1; Guo Qingfan 51; Wang Shumin 48; Fang Yong 41; Chen Guying 41; A.C. Graham 1981: 50
# dating: 8110
大知閑閑,
小知閒閒;
大言炎炎,
小言詹詹。
其寐也魂交,
其覺也形開,
與接為構,
日以心鬭。
縵者,
窖者,
密者。
# src: ZHUANG 2.2.2; Guo Qingfan 51; Wang Shumin 48; Fang Yong 41; Chen Guying 41; A.C. Graham 1981: 50
# dating: 8110
小恐惴惴,
大恐縵縵。
其發若機栝,
其司是非之謂也;
其留如詛盟,
其守勝之謂也;
其殺如秋冬,
以言其日消也;
其溺之所為
之,
不可使復之也;
其厭也如緘,
以言其老洫也;
近死之心,
莫使復陽也。
# src: ZHUANG 2.2.4; Guo Qingfan 51; Wang Shumin 48; Fang Yong 41; Chen Guying 41; A.C. Graham 1981: 50
# dating: 8110
喜、怒、哀、樂、
慮、嘆、變、慹、
姚、佚、啟、態;
樂出虛,
蒸成菌。
日夜相代乎前,
而莫知其所萌。
已乎,已乎!
旦暮得此,
其所由以生乎!
# src: ZHUANG 2.2.5; Guo Qingfan 55; Wang Shumin 52; Fang Yong 45; Chen Guying 46; A.C. Graham 1981: 51
# dating: 8110
非彼無我,
非我無所取。
是亦近矣,
而不知其所為使。
若有真宰,
而特不得其眹。
可行己信,
而不見其形,
有情而無形。
# src: ZHUANG 2.2.6; Guo Qingfan 55; Wang Shumin 52; Fang Yong 45; Chen Guying 46; A.C. Graham 1981: 51
# dating: 8110
百骸,
九竅,
六藏,
賅而存焉,
吾誰與為親?
汝皆說之乎?
其有私焉?
如是皆有為臣妾乎?
其臣妾不足以相治乎?
其遞相為君臣乎?
其有真君存焉?
# src: ZHUANG 2.2.7; Guo Qingfan 56; Wang Shumin 52; Fang Yong 45; Chen Guying 46; A.C. Graham 1981: 51
# dating: 8110
如求得其情與不得,
無益損乎其真。
一受其成形,
不亡以待盡。
與物相刃相靡,
其行盡如馳,
而莫之能止,
不亦悲乎!
終身役役
而不見其成功,
苶然疲役
而不知其所歸,
可不哀邪!
# src: ZHUANG 2.2.8; Guo Qingfan 56; Wang Shumin 52; Fang Yong 45; Chen Guying 46; A.C. Graham 1981: 5
# dating: 8110
人謂之不死,
奚益!
其形化,
其心與之然,
可不謂大哀乎?
人之生也,
固若是芒乎?
其我獨芒,
而人亦有不芒者乎?
# src: ZHUANG 2.3.1; Guo Qingfan 63; Wang Shumin 56; Fang Yong 48; Chen Guying 49; A.C. Graham 1981: 51
# dating: 8110
夫隨其成心而師之,
誰獨且無師乎?
奚必知代而心自取者
有之?
愚者與有焉。
未成乎心
而有是非,
是今日適越
而昔至也。
是以無有為有。
# src: ZHUANG 2.3.2; Guo Qingfan 63; Wang Shumin 56; Fang Yong 48; Chen Guying 49; A.C. Graham 1981: 51
# dating: 8110
無有為有,
雖有神禹,
且不能知,
吾獨且柰何哉!
# src: ZHUANG 2.3.3; Guo Qingfan 63; Wang Shumin 56; Fang Yong 49; Chen Guying 49; A.C. Graham 1981: 52
# dating: 8110
夫言非吹也,
言者有言,
其所言者特未定也。
果有言邪?
其未嘗有言邪?
其以為異於鷇音,
亦有辯乎,
其無辯乎?
# src: ZHUANG 2.3.4; Guo Qingfan 63; Wang Shumin 56; Fang Yong 49; Chen Guying 50; A.C. Graham 1981: 52
# dating: 8110
道惡乎隱
而有真偽?
言惡乎隱
而有是非?
道惡乎往
而不存?
言惡乎存
而不可?
# src: ZHUANG 2.3.5; Guo Qingfan 63; Wang Shumin 56; Fang Yong 49; Chen Guying 50; A.C. Graham 1981: 52
# dating: 8110
道隱於小成,
言隱於榮華。
故有儒墨之是非,
以是其所非
而非其所是。
欲是其所非
而非其所是,
則莫若以明。
# src: ZHUANG 2.3.6; Guo Qingfan 66; Wang Shumin 58; Fang Yong 50; Chen Guying:54; A.C. Graham 1981: 52
# dating: 8110
物無非彼,
物無非是。
自彼則不見,
自喻則知之。
故曰彼出於是,
是亦因彼。
彼是方生之說也,
# src: ZHUANG 2.3.7; Guo Qingfan 66; Wang Shumin 58; Fang Yong 50; Chen Guying:54; A.C. Graham 1981: 52
# dating: 8110
雖然,
方生方死,
方死方生;
方可方不可,
方不可方可;
因是因非,
因非因是。
是以聖人不由,
而照之于天,
亦因是也。
是亦彼也,
彼亦是也。
# src: ZHUANG 2.3.8; Guo Qingfan 66; Wang Shumin 58; Fang Yong 50; Chen Guying:54; A.C. Graham 1981: 53
# dating: 8110
彼亦一是非,
此亦一是非。
果且有彼是乎哉?
果且無彼是乎哉?
彼是莫得其偶,
謂之道樞。
樞始得其環中,
以應無窮。
是亦一無窮,
非亦一無窮也。
故曰莫若以明。
# src: ZHUANG 2.4.1; Guo Qingfan 66; Wang Shumin 58; Fang Yong 54; Chen Guying:59; A.C. Graham 1981: 53
# dating: 8110
以指喻指之非指,
不若以非指喻指之非指也;
以馬喻馬之非馬,
不若以非馬喻馬之非馬也。
天地一指也,
萬物一馬也。
# src: ZHUANG 2.4.2; Guo Qingfan 69; Wang Shumin 61; Fang Yong 54; Chen Guying:61 ; A.C. Graham 1981: 53
# dating: 8110
道行之而成,
物謂之而然。
惡乎然?
然於然。
惡乎不然?
不然於不然。
物固有所然,
物固有所可。
無物不然,
無物不可。
可乎可,
不可乎不可。
不可乎不可,而可乎可。
# src: ZHUANG 2.4.3; Guo Qingfan 70; Wang Shumin 61; Fang Yong 54; Chen Guying:61; A.C. Graham 1981: 53
# dating: 8110
故為是舉莛與楹,
厲與西施,
恢恑憰怪,
道通為一。
其分也,成也;
其成也,毀也。
凡物無成與毀,
復通為一。
# src: ZHUANG 2.4.4; Guo Qingfan 70; Wang Shumin 61; Fang Yong 54; Chen Guying:62; A.C. Graham 1981: 53
# dating: 8110
唯達者知通為一,
為是不用
而寓諸庸。
庸也者,用也;
用也者,通也;
通也者,得也;
適得而幾矣。
# src: ZHUANG 2.4.5; Guo Qingfan 70; Wang Shumin 61; Fang Yong 54; Chen Guying:62; A.C. Graham 1981: 54
# dating: 8110
因是已。
已而不知其然,
謂之道。
勞神明為一
而不知其同也,
謂之朝三。
何謂朝三?
# src: ZHUANG 2.4.6; Guo Qingfan 70; Wang Shumin 61; Fang Yong 54; Chen Guying:62
# dating: 8110
曰狙公賦芧,
曰:
「朝三而莫四。」
眾狙皆怒。
曰:
「然則朝四而莫三。」
眾狙皆悅。
名實未虧
而喜怒為用,
亦因是也。
是以聖人和之以是非
而休乎天鈞,
是之謂兩行。
# src: ZHUANG 2.4.7; Guo Qingfan 74; Wang Shumin 66; Fang Yong 59; Chen Guying:66; A.C. Graham 1981: 54
# dating: 8110
古之人,
其知有所至矣。
惡乎至?
有以為未始有物者,
至矣,
盡矣,
不可以加矣。
其次以為有物矣,
而未始有封也。
# src: ZHUANG 2.4.8; Guo Qingfan 74; Wang Shumin 66; Fang Yong 59; Chen Guying:66; A.C. Graham 1981: 54
# dating: 8110
其次以為有封焉,
而未始有是非也。
是非之彰也,
道之所以虧也。
道之所以虧,
愛之所以成。
果且有成與虧乎哉?
果且無成與虧乎哉?
有成與虧,
故昭氏之鼓琴也;
無成與虧,
# src: ZHUANG 2.4.9; Guo Qingfan 74; Wang Shumin 66; Fang Yong 59; Chen Guying:66
# dating: 8110
故昭氏之不鼓琴也。
昭文之鼓琴也,
師曠之枝策也,
惠子之據梧也,
三子之知幾乎,
皆其盛者也,
故載之末年。
唯其好之也,
以異於彼,
其好之也,
欲以明之。
# src: ZHUANG 2.4.10; Guo Qingfan 75; Wang Shumin 66; Fang Yong 59; Chen Guying:66
# dating: 8110
彼非所明而明之,
故以堅白之昧終。
而其子又以文之綸終,
終身無成。
若是而可謂成乎?
雖我亦成也。
若是而不可謂成乎?
物與我無成也。
# src: ZHUANG 2.4.11; Guo Qingfan 75; Wang Shumin 66; Fang Yong 59; Chen Guying:66
# dating: 8110
是故滑疑之耀,
聖人之所圖也。
為是不用
而寓諸庸,
此之謂以明。
# src: ZHUANG 2.5.1; Guo Qingfan 79; Wang Shumin 70; Fang Yong 63; Chen Guying:71
# dating: 8110
今且有言於此,
不知其與是類乎?
其與是不類乎?
類與不類,
相與為類,
則與彼無以異矣。
雖然,
請嘗言之。
# src: ZHUANG 2.5.2; Guo Qingfan 79; Wang Shumin 70; Fang Yong 63; Chen Guying:71
# dating: 8110
有始也者,
有未始有始也者,
有未始有夫未始有始也者。
有有也者,
有無也者,
有未始有無也者,
有未始有夫未始有無也者。
# src: ZHUANG 2.5.3; Guo Qingfan 79; Wang Shumin 70; Fang Yong 63; Chen Guying:71
# dating: 8110
俄而有無矣,
而未知有無之果孰有孰無也。
今我則已有謂矣,
而未知吾所謂之其果有謂乎,
其果無謂乎?
天下莫大於秋豪之末,
而大山為小;
莫壽乎殤子,
而彭祖為夭。
# src: ZHUANG 2.5.4; Guo Qingfan 79; Wang Shumin 70; Fang Yong 64; Chen Guying:71
# dating: 8110
天地與我並生,
而萬物與我為一。
既已為一矣,
且得有言乎?
既已謂之一矣,
且得無言乎?
一與言為二,
二與一為三。
# src: ZHUANG 2.5.5; Guo Qingfan 79; Wang Shumin 70; Fang Yong 64; Chen Guying:71
# dating: 8110
自此以往,
巧歷不能得,
而況其凡乎!
故自無適有以至於三,
而況自有適有乎!
無適焉,
因是已。
# src: ZHUANG 2.5.6; Guo Qingfan i3; Wang Shumin 72; Fang Yong 64; Chen Guying:74
# dating: 8110
夫道未始有封,
言未始有常,
為是而有畛也,
請言其畛:
有左,有右,,
有論,有議,
有分,有辯,
有競,有爭,
此之謂八德。
# src: ZHUANG 2.5.7; Guo Qingfan i3; Wang Shumin 72; Fang Yong 64; Chen Guying:74
# dating: 8110
六合之外,
聖人存而不論;
六合之內,
聖人論而不議。
《春秋》經世,先王之志,
聖人議而不辯。
故分也者,
有不分也;
辯也者,
有不辯也。
曰:
何也?
# src: ZHUANG 2.5.8; Guo Qingfan i3; Wang Shumin 72; Fang Yong 64; Chen Guying:74
# dating: 8110
聖人懷之,
眾人辯之以相示也。
故曰:辯也者,
有不見也。
夫大道不稱,
大辯不言,
大仁不仁,
大廉不嗛,
大勇不忮。
# src: ZHUANG 2.5.9; Guo Qingfan i3; Wang Shumin 72; Fang Yong 64; Chen Guying:74
# dating: 8110
道昭而不道,
言辯而不及,
仁常而不周,
廉清而不信,
勇忮而不成。
五者园而幾向方矣,
故知止其所不知,
至矣。
孰知不言之辯,
不道之道?
# src: ZHUANG 2.5.10; Guo Qingfan i3; Wang Shumin 72; Fang Yong 64; Chen Guying:74
# dating: 8110
若有能知,
此之謂天府。
注焉而不滿,
酌焉而不竭,
而不知其所由來,
此之謂葆光。
# src: ZHUANG 2.6.1; Guo Qingfan i3; Wang Shumin 78; Fang Yong 71; Chen Guying:78
# dating: 8110
故昔者堯問於舜曰:
「我欲伐宗、膾、胥敖,
南面而不釋然。
其故何也?」
舜曰:
「夫三子者,
猶存乎蓬艾之間。
若不釋然,何哉?
昔者十日並出,
萬物皆照,
而況德之進乎日者乎!」
# src: ZHUANG 2.6.3; Guo Qingfan 91; Wang Shumin 78; Fang Yong 72; Chen Guying:80
# dating: 8110
齧缺問乎王倪曰:
「子知物之所同是乎?」
曰:「吾惡乎知之!」
「子知子之所不知邪?」
曰:
「吾惡乎知之!」
「然則物無知邪?」
曰:
「吾惡乎知之!」
# src: ZHUANG 2.6.9; Guo Qingfan 92; Wang Shumin 79; Fang Yong 72; Chen Guying:80
# dating: 8110
雖然,
嘗試言之。
庸詎知吾所謂知之非不知邪?
庸詎知吾所謂不知之非知邪?
# src: ZHUANG 2.6.10; Guo Qingfan 93; Wang Shumin 79; Fang Yong 72; Chen Guying:80
# dating: 8110
且吾嘗試問乎女:
「民溼寢
則腰疾偏死,
鰌然乎哉?
木處則惴慄恂懼,
猨猴然乎哉?
三者孰知正處?
民食芻豢,
麋鹿食薦,
蝍且甘帶,
鴟鴉耆鼠,
四者孰知正味?
# src: ZHUANG 2.6.11; Guo Qingfan 93; Wang Shumin 79; Fang Yong 72; Chen Guying:80
# dating: 8110
猨猵狙以為雌,
麋與鹿交,
鰌與魚游。
毛嬙、麗姬,人之所美也;
魚見之深入,
鳥見之高飛,
麋鹿見之決驟。
四者孰知天下之正色哉?
# src: ZHUANG 2.6.12; Guo Qingfan 93; Wang Shumin 79; Fang Yong 72; Chen Guying:80
# dating: 8110
自我觀之,
仁義之端,
是非之塗,
樊然殽亂,
吾惡能知其辯!
# src: ZHUANG 2.6.13; Guo Qingfan 96; Wang Shumin 80; Fang Yong 72; Chen Guying:80
# dating: 8110
齧缺曰:
「子不知利害,
則至人固不知利害乎?」
# src: ZHUANG 2.6.14; Guo Qingfan 96; Wang Shumin 80; Fang Yong 72; Chen Guying:i1
# dating: 8110
王倪曰:
「至人神矣!
大澤焚而不能熱,
河漢沍而不能寒,
疾雷破山、
風振海
而不能驚。
若然者,
乘雲氣,
騎日月,
而遊乎四海之外。
死生无變於己,
而況利害之端乎!」
# src: ZHUANG 2.6.15; Guo Qingfan 97; Wang Shumin 85; Fang Yong 76; Chen Guying:i4
# dating: 8110
瞿鵲子問乎長梧子曰:
「吾聞諸夫子,
聖人不從事於務,
不就利,
不違害,
不喜求,
不緣道;
无謂有謂,
有謂无謂,
而遊乎塵垢之外。
夫子以為孟浪之言,
而我以為妙道之行也。
吾子以為奚若?」
# src: ZHUANG 2.6.16; Guo Qingfan 99; Wang Shumin 86; Fang Yong 76; Chen Guying:i4
# dating: 8110
長梧子曰:
「是黃帝之所聽熒也,
而丘也何足以知之!
且女亦大早計,
見卵而求時夜,
見彈而求鴞炙。
# src: ZHUANG 2.6.17; Guo Qingfan 100; Wang Shumin 87; Fang Yong 76; Chen Guying:85
# dating: 8110
予嘗為女妄言之,
女以妄聽之,
奚?
旁日月,
挾宇宙?
為其脗合,
置其滑涽,
以隸相尊。
# src: ZHUANG 2.6.18; Guo Qingfan 100; Wang Shumin 87; Fang Yong 76; Chen Guying:85
# dating: 8110
眾人役役,
聖人愚芚,
參萬歲而一成純。
萬物盡然,
而以是相蘊。
# src: ZHUANG 2.6.19; Guo Qingfan 103; Wang Shumin 87; Fang Yong 76; Chen Guying:85
# dating: 8110
予惡乎知說生之非惑邪!
予惡乎知惡死之非弱喪
而不知歸者邪!
麗之姬,艾封人之子也。
晉國之始得之也,
涕泣沾襟;
及其至於王所,
與王同筐床,
食芻豢,
而後悔其泣也。
予惡乎知夫死者不悔其始之蘄生乎!
# src: ZHUANG 2.6.20; Guo Qingfan 104; Wang Shumin 87; Fang Yong 76; Chen Guying:85
# dating: 8110
「夢飲酒者,
旦而哭泣;
夢哭泣者,
旦而田獵。
方其夢也,
不知其夢也。
夢之中又占其夢焉,
覺而後知其夢也。
且有大覺而後知此其大夢也,
# src: ZHUANG 2.6.21; Guo Qingfan 104; Wang Shumin 87; Fang Yong 76; Chen Guying:85
# dating: 8110
而愚者自以為覺,
竊竊然知之。
君乎,
牧乎,
固哉!
# src: ZHUANG 2.6.22; Guo Qingfan 104; Wang Shumin 87; Fang Yong 76; Chen Guying:85
# dating: 8110
丘也與女,皆夢也;
予謂女夢,
亦夢也。
是其言也,
其名為弔詭。
萬世之後而一遇大聖,
知其解者,
是旦暮遇之也。
# src: ZHUANG 2.6.23; Guo Qingfan 107; Wang Shumin 91; Fang Yong i1; Chen Guying:88
# dating: 8110
「既使我與若辯矣,
若勝我,
我不若勝,
若果是也,
我果非也邪?
我勝若,
若不吾勝,
我果是也,
而果非也邪?
# src: ZHUANG 2.6.24; Guo Qingfan 107; Wang Shumin 91; Fang Yong i1; Chen Guying:88
# dating: 8110
其或是也,
其或非也邪?
其俱是也,
其俱非也邪?
我與若不能相知也,
則人固受其黮闇。
吾誰使正之?
# src: ZHUANG 2.6.25; Guo Qingfan 107; Wang Shumin 91; Fang Yong i1; Chen Guying:88
# dating: 8110
使同乎若者正之?
既與若同矣,
惡能正之!
使同乎我者正之?
既同乎我矣,
惡能正之!
使異乎我與若者正之?
既異乎我與若矣,
惡能正之!
使同乎我與若者正之?
既同乎我與若矣,
惡能正之!
# src: ZHUANG 2.6.26; Guo Qingfan 107; Wang Shumin 91; Fang Yong i1; Chen Guying:88
# dating: 8110
然則我與若與人俱不能相知也,
而待彼也邪?
# src: ZHUANG 2.6.21; Guo Qingfan 108; Wang Shumin 91; Fang Yong i1; Chen Guying:88
# dating: 8110
化聲之相待,
若其不相待。
和之以天倪,
因之以曼衍,
所以窮年也。
何謂和之以天倪?
曰:
「是不是,
然不然。
是若果是也,
則是之異乎不是也
亦無辯;
然若果然也,
則然之異乎不然也
亦無辯,
# src: ZHUANG 2.6.22; Guo Qingfan 108; Wang Shumin 91; Fang Yong i1; Chen Guying:88
# dating: 8110
所以窮年也。
忘年忘義,振於無竟,
故寓諸無竟。」
# src: ZHUANG 2.7.1; Guo Qingfan 110; Wang Shumin 93; Fang Yong i3; Chen Guying:91
# dating: 8110
罔兩問景曰:
「曩子行,
今子止;
曩子坐,
今子起;
何其無特操與?」
# src: ZHUANG 2.7.2; Guo Qingfan 110; Wang Shumin 93; Fang Yong i3; Chen Guying:91
# dating: 8110
景曰:
「吾有待而然者邪?
吾所待又有待而然者邪?
吾待蛇蚹蜩翼邪?
惡識所以然!
惡識所以不然!」
# src: ZHUANG 2.7.3; Guo Qingfan 112; Wang Shumin 95; Fang Yong i4; Chen Guying:92
# dating: 8110
昔者莊周夢為胡蝶,
栩栩然胡蝶也,
自喻適志與!
不知周也。
俄然覺,
則蘧蘧然周也。
不知周之夢為胡蝶與,
胡蝶之夢為周與?
周與胡蝶,
則必有分矣。
此之謂物化。