莊子
莊子
** 4 人間世第四
顏回見仲尼,
請行。
# src: ZHUANG 4.1.2; Guo Qingfan 132; Wang Shumin 117; Fang Yong 109; Chen Guying 107
# dating: 8110
曰:
「奚之?」
# src: ZHUANG 4.1.3; Guo Qingfan 132; Wang Shumin 117; Fang Yong 109; Chen Guying 107
# dating: 8110
曰:
「將之衛。」
# src: ZHUANG 4.1.4; Guo Qingfan 132; Wang Shumin 117; Fang Yong 109; Chen Guying 107
# dating: 8110
曰:
「奚為焉?」
# src: ZHUANG 4.1.5; Guo Qingfan 132; Wang Shumin 117; Fang Yong 109; Chen Guying 107
# dating: 8110
曰:
「回聞衛君,
其年壯,
其行獨;
輕用其國,
而不見其過;
輕用民死,
死者以國量乎澤若蕉,
民其无如矣。
# src: ZHUANG 4.1.6; Guo Qingfan 132; Wang Shumin 117; Fang Yong 109; Chen Guying 107
# dating: 8110
回嘗聞之夫子曰:
『治國去之,
亂國就之,
醫門多疾。』
願以所聞思其則,
庶幾其國有瘳乎!」
# src: ZHUANG 4.1.7; Guo Qingfan 134; Wang Shumin 119; Fang Yong 109; Chen Guying 107
# dating: 8110
仲尼曰:
「譆!
若殆往而刑耳!
# src: ZHUANG 4.1.8; Guo Qingfan 134; Wang Shumin 119; Fang Yong 109; Chen Guying 108
# dating: 8110
夫道不欲雜,
雜則多,
多則擾,
擾則憂,
憂而不救。
古之至人,
先存諸己
而後存諸人。
所存於己者未定,
何暇至於暴人之所行!
# src: ZHUANG 4.1.9; Guo Qingfan 135; Wang Shumin 119; Fang Yong 109; Chen Guying 108
# dating: 8110
且若亦知夫德之所蕩
而知之所為出乎哉?
德蕩乎名,
知出乎爭。
名也者,相軋也;
知也者,爭之器也。
二者凶器,
非所以盡行也。
# src: ZHUANG 4.1.10; Guo Qingfan 136; Wang Shumin 119; Fang Yong 109; Chen Guying 108
# dating: 8110
且德厚信矼,
未達人氣,
名聞不爭,
未達人心。
而彊以仁義繩墨之言術暴人之前者,
是以人惡有其美也,
命之曰菑人。
# src: ZHUANG 4.1.11; Guo Qingfan 136; Wang Shumin 119; Fang Yong 109; Chen Guying 108
# dating: 8110
菑人者,
人必反菑之,
且苟為悅賢而惡不肖,
惡用而求有以異?
若唯无詔,
王公必將乘人
而鬭其捷。
# src: ZHUANG 4.1.12; Guo Qingfan 136; Wang Shumin 119; Fang Yong 109; Chen Guying 108
# dating: 8110
而目將熒之,
而色將平之,
口將營之,
容將形之,
心且成之。
是以火救火,
以水救水,
名之曰益多。
順始无窮,
若殆以不信厚言,
必死於暴人之前矣!
# src: ZHUANG 4.1.13; Guo Qingfan 139; Wang Shumin 124; Fang Yong 109; Chen Guying 108
# dating: 8110
且昔者桀殺關龍逢,
紂殺王子比干,
是皆脩其身
以傴拊人之民,
以下拂其上者也,
故其君因其脩以擠之。
是好名者也。
# src: ZHUANG 4.1.14; Guo Qingfan 139; Wang Shumin 124; Fang Yong 109; Chen Guying 108
# dating: 8110
昔者堯攻叢枝、胥敖,
禹攻有扈,
國為虛厲,
身為刑戮,
其用兵不止,
其求實无已。
是皆求名實者也,
而獨不聞之乎?
名實者,聖人之所不能勝也,
而況若乎!
# src: ZHUANG 4.1.15; Guo Qingfan 141; Wang Shumin 124; Fang Yong 110; Chen Guying 108
# dating: 8110
雖然,
若必有以也,
嘗以語我來!」
# src: ZHUANG 4.1.16; Guo Qingfan 141; Wang Shumin 124; Fang Yong 110; Chen Guying 113
# dating: 8110
顏回曰:
「端而虛,
勉而一,
則可乎?」
# src: ZHUANG 4.1.17; Guo Qingfan 141; Wang Shumin 126; Fang Yong 110; Chen Guying 113
# dating: 8110
曰:
「惡!惡可!
夫以陽為充孔揚,
采色不定,
常人之所不違,
因案人之所感,
以求容與其心。
# src: ZHUANG 4.1.18; Guo Qingfan 141; Wang Shumin 126; Fang Yong 110; Chen Guying 113
# dating: 8110
名之曰
日漸之德
不成,
而況大德乎!
將執而不化,
外合
而內不訾,
其庸詎可乎!」
# src: ZHUANG 4.1.19; Guo Qingfan 143; Wang Shumin 126; Fang Yong 110; Chen Guying 113
# dating: 8110
「然則我內直而外曲,
成而上比。
內直者,
與天為徒。
與天為徒者,
知天子之與己皆天之所子,
而獨以己言蘄乎而人善之,
蘄乎而人不善之邪?
# src: ZHUANG 4.1.20; Guo Qingfan 143; Wang Shumin 126; Fang Yong 110; Chen Guying 113
# dating: 8110
若然者,
人謂之童子,
是之謂與天為徒。
外曲者,
與人(之)為徒也。
擎跽曲拳,
人臣之禮也,
人皆為之,
吾敢不為邪!
# src: ZHUANG 4.1.21; Guo Qingfan 143; Wang Shumin 126; Fang Yong 110; Chen Guying 113
# dating: 8110
為人之所為者,
人亦无疵焉,
是之謂與人為徒。
成而上比者,
與古為徒。
其言雖教,讁之實也。
古之有也,
非吾有也。
# src: ZHUANG 4.1.22; Guo Qingfan 143; Wang Shumin 126; Fang Yong 110; Chen Guying 113
# dating: 8110
若然者,
雖直不為病,
是之謂與古為徒。
若是則可乎?」
# src: ZHUANG 4.1.23; Guo Qingfan 145; Wang Shumin 126; Fang Yong 110; Chen Guying 114
# dating: 8110
仲尼曰:
「惡!惡可!
大多政,
法而不諜,
雖固亦无罪。
雖然,止是耳矣,
夫胡可以及化!
猶師心者也。」
# src: ZHUANG 4.1.24; Guo Qingfan 146; Wang Shumin 130; Fang Yong 110; Chen Guying 116
# dating: 8110
顏回曰:
「吾无以進矣,
敢問其方。」
# src: ZHUANG 4.1.25; Guo Qingfan 146; Wang Shumin 130; Fang Yong 110; Chen Guying 116
# dating: 8110
仲尼曰:
「齋,吾將語若!
有而為之,其易邪?
易之者,
暭天不宜。」
# src: ZHUANG 4.1.26; Guo Qingfan 146; Wang Shumin 130; Fang Yong 110; Chen Guying 116
# dating: 8110
顏回曰:
「回之家貧,
唯不飲酒不茹葷者
數月矣。
若此,則可以為齋乎?」
曰:
「是祭祀之齋,非心齋也。」
# src: ZHUANG 4.1.28; Guo Qingfan 147; Wang Shumin 130; Fang Yong 110; Chen Guying 117
# dating: 8110
回曰:
「敢問心齋?」
# src: ZHUANG 4.1.29; Guo Qingfan 147; Wang Shumin 130; Fang Yong 110; Chen Guying 117
# dating: 8110
仲尼曰:
「若一汝志,
无聽之以耳
而聽之以心,
无聽之以心
而聽之以氣!
聽止於耳,
心止於符。
氣也者,
虛而待物者也。
唯道集虛。
虛者,心齋也。」
# src: ZHUANG 4.1.30; Guo Qingfan 148; Wang Shumin 130; Fang Yong 111; Chen Guying 117
# dating: 8110
顏回曰:
「回之未始得使,
實自回也;
得使之也,
未始有回也;
可謂虛乎?」
# src: ZHUANG 4.1.31; Guo Qingfan 148; Wang Shumin 130; Fang Yong 111; Chen Guying 117
# dating: 8110
夫子曰:
「盡矣。
吾語若!
若能入遊其樊
而无感其名,
入則鳴,
不入則止。
无門无毒,
一宅而寓於不得已,
則幾矣。
# src: ZHUANG 4.1.32; Guo Qingfan 150; Wang Shumin 134; Fang Yong 111; Chen Guying 117
# dating: 8110
絕迹易,
无行地難。
為人使易以偽,
為天使難以偽。
聞以有翼飛者矣,
未聞以无翼飛者也;
聞以有知知者矣,
未聞以无知知者也。
瞻彼闋者,
虛室生白,
# src: ZHUANG 4.1.33; Guo Qingfan 150; Wang Shumin 134; Fang Yong 111; Chen Guying 117
# dating: 8110
吉祥止矣。
夫且不止,
是之謂坐馳。
夫徇耳目內通
而外於心知,
鬼神將來舍,
而況人乎!
是萬物之所化也,
禹舜之所紐也,
伏戲几蘧之所行終,
而況散焉者乎!」
# src: ZHUANG 4.2.1; Guo Qingfan 152; Wang Shumin 136; Fang Yong 122; Chen Guying 123
# dating: 8110
葉公子高將使於齊,
問於仲尼曰:
「王使諸梁也甚重,
齊之待使者,
蓋將甚敬而不急。
匹夫猶未可動
也,
而況諸侯乎!
# src: ZHUANG 4.2.2; Guo Qingfan 152; Wang Shumin 136; Fang Yong 122; Chen Guying 123
# dating: 8110
吾甚慄之。
子嘗語諸梁也曰:
『凡事若小若大,
寡有不道以成懽。
事若不成,
則必有人道之患;
事若成,
則必有陰陽之患。
若成若不成而後无患者,
唯有德者能之。』
# src: ZHUANG 4.2.3; Guo Qingfan 153; Wang Shumin 136; Fang Yong 122; Chen Guying 123
# dating: 8110
吾食也執粗而不臧,
爨无欲清之人。
今吾朝受命
而夕飲冰,
我其內熱與!
吾未至乎事之情,
而既有陰陽之患矣;
事若不成,
必有人道之患。
是兩也,
為人臣者不足以任之,
子其有以語我來!」
# src: ZHUANG 4.2.4; Guo Qingfan 155; Wang Shumin 138; Fang Yong 122; Chen Guying 123
# dating: 8110
仲尼曰:
「天下有大戒二:
其一,命也;
其一,義也。
子之愛親,
命也,
不可解於心;
臣之事君,
義也,
# src: ZHUANG 4.2.5; Guo Qingfan 155; Wang Shumin 138; Fang Yong 122; Chen Guying 123
# dating: 8110
无適而非君也,
无所逃於天地之間。
是之謂大戒。
是以夫事其親者,
不擇地而安之,
孝之至也;
夫事其君者,
不擇事而安之,
忠之盛也;
# src: ZHUANG 4.2.6; Guo Qingfan 155; Wang Shumin 138; Fang Yong 123; Chen Guying 123
# dating: 8110
自事其心者,
哀樂不易施乎前,
知其不可柰何
而安之若命,
德之至也。
為人臣子者,
固有所不得已。
行事之情
而忘其身,
何暇至於悅生而惡死!
夫子其行可矣!
# src: ZHUANG 4.2.7; Guo Qingfan 157; Wang Shumin 138; Fang Yong 123; Chen Guying 123
# dating: 8110
丘請復以所聞:
凡交
近則必相靡以信,
遠則必忠之以言,
言必或傳之。
夫傳兩喜兩怒之言,
天下之難者也。
夫兩喜
必多溢美之言,
兩怒
必多溢惡之言。
# src: ZHUANG 4.2.8; Guo Qingfan 157; Wang Shumin 138; Fang Yong 123; Chen Guying 123
# dating: 8110
凡溢之類妄,
妄則其信之也莫,
莫則傳言者殃。
故《法言》曰:
『傳其常情,
无傳其溢言,
則幾乎全。』
# src: ZHUANG 4.2.9; Guo Qingfan 158; Wang Shumin 141; Fang Yong 123; Chen Guying 123
# dating: 8110
且以巧鬭力者,
始乎陽,
常卒乎陰,
泰至則多奇巧;
以禮飲酒者,
始乎治,
常卒乎亂,
泰至則多奇樂。
凡事亦然。
始乎諒,
常卒乎鄙;
其作始也簡,
其將畢也必巨。
# src: ZHUANG 4.2.10; Guo Qingfan 160; Wang Shumin 141; Fang Yong 123; Chen Guying 123
# dating: 8110
〔夫言者,風波也;
行者,實喪也。
風波易以動,
實喪易以危。
故忿設无由,
巧言偏辭。
獸死不擇音,
氣息茀然,
於是並生心厲。
# src: ZHUANG 4.2.11; Guo Qingfan 160; Wang Shumin 141; Fang Yong 123; Chen Guying 123
# dating: 8110
剋核太至,
則必有不肖之心應之,
而不知其然也。
苟為不知其然也,
孰知其所終!
故《法言》曰:
『无遷令,
无勸成,
# src: ZHUANG 4.2.12; Guo Qingfan 160; Wang Shumin 141; Fang Yong 123; Chen Guying 123
# dating: 8110
過度益也。』
遷令勸成殆事,
美成在久,
惡成不及改,
可不慎與!
且夫乘物以遊心,
託不得已以養中,
至矣。
何作為報也!
莫若為致命。
此其難者。」
# src: ZHUANG 4.3.1; Guo Qingfan 164; Wang Shumin 145; Fang Yong 128; Chen Guying 128
# dating: 8110
顏闔將傅衛靈公大子,
而問於蘧伯玉曰:
「有人於此,
其德天殺。
與之為无方,
則危吾國;
與之為有方,
則危吾身。
# src: ZHUANG 4.3.2; Guo Qingfan 164; Wang Shumin 145; Fang Yong 128; Chen Guying 128
# dating: 8110
其知適足以知人之過,
而不知其所以過。
若然者,吾柰之何?」
# src: ZHUANG 4.3.3; Guo Qingfan 165; Wang Shumin 146; Fang Yong 128; Chen Guying 128
# dating: 8110
蘧伯玉曰:
「善哉問乎!
戒之,慎之,
正女身哉!
形莫若就,
心莫若和。
雖然,
之二者有患。
# src: ZHUANG 4.3.4; Guo Qingfan 165; Wang Shumin 146; Fang Yong 128; Chen Guying 128
# dating: 8110
就不欲入,
和不欲出。
形就而入,
且為顛為滅,
為崩為蹶。
心和而出,
且為聲為名,
為妖為孽。
# src: ZHUANG 4.3.5; Guo Qingfan 165; Wang Shumin 146; Fang Yong 128; Chen Guying 128
# dating: 8110
彼且為嬰兒,
亦與之為嬰兒;
彼且為无町畦,
亦與之為无町畦;
彼且為无崖,
亦與之為无崖。
達之,
入於无疵。
# src: ZHUANG 4.3.6; Guo Qingfan 167; Wang Shumin 148; Fang Yong 128; Chen Guying 129
# dating: 8110
汝不知夫螳蜋乎?
怒其臂以當車轍,
不知其不勝任也,
是其才之美者也。
戒之,慎之!
積伐而美者以犯之,
幾矣。
# src: ZHUANG 4.3.7; Guo Qingfan 167; Wang Shumin 148; Fang Yong 128; Chen Guying 129
# dating: 8110
汝不知夫養虎者乎?
不敢以生物與之,
為其殺之之怒也;
不敢以全物與之,
為其決之之怒也;
時其飢飽,
達其怒心。
虎之與人異類
而媚養己者,
順也;
故其殺者,
逆也。
# src: ZHUANG 4.3.8 Guo Qingfan 168; Wang Shumin 148; Fang Yong 128; Chen Guying 129
# dating: 8110
夫愛馬者,
以筐盛矢,
以蜄盛溺。
適有蚊䖟僕緣,
而拊之不時,
則缺銜毀首碎胸。
意有所至
而愛有所亡,
可不慎邪!」
# src: ZHUANG 4.4.1 Guo Qingfan 170; Wang Shumin 150; Fang Yong 131; Chen Guying 131
# dating: 8110
匠石之齊,
至乎曲轅,
見櫟社樹。
其大蔽數千牛,
絜之百圍,
其高臨山
十仞而後有枝,
其可以為舟者旁十數。
觀者如巿,
匠伯不顧,
遂行不輟。
# src: ZHUANG 4.4.2 Guo Qingfan 171; Wang Shumin 150; Fang Yong 131; Chen Guying 132
# dating: 8110
弟子厭觀之,
走及匠石,
曰:
「自吾執斧斤以隨夫子,
未嘗見材如此其美也。
先生不肯視,
行不輟,
何邪?」
# src: ZHUANG 4.4.3 Guo Qingfan 171; Wang Shumin 150; Fang Yong 131; Chen Guying 132
# dating: 8110
曰:
「已矣,
勿言之矣!
散木也,
以為舟則沈,
以為棺槨則速腐,
以為器則速毀,
以為門戶則液樠,
以為柱則蠹。
是不材之木也,
无所可用,
故能若是之壽。」
# src: ZHUANG 4.4.4 Guo Qingfan 171; Wang Shumin 151; Fang Yong 132; Chen Guying 132
# dating: 8110
匠石歸,
櫟社見夢曰:
「女將惡乎比予哉?
若將比予於文木邪?
夫柤梨橘柚,
果蓏之屬,
實熟則剝,
剝則辱;
# src: ZHUANG 4.4.5 Guo Qingfan 171; Wang Shumin 151; Fang Yong 132; Chen Guying 132
# dating: 8110
大枝折,
小枝泄。
此以其能
苦其生者也,
故不終其天年
而中道夭,
自掊擊於世俗者也。
物莫不若是。
且予求无所可用久矣,
# src: ZHUANG 4.4.6 Guo Qingfan 171; Wang Shumin 151; Fang Yong 132; Chen Guying 132
# dating: 8110
幾死,
乃今得之,
為予大用。
使予也而有用,
且得有此大也邪?
且也若與予也皆物也,
柰何哉其相物也?
而幾死之散人,
又惡知散木!」
# src: ZHUANG 4.4.7 Guo Qingfan 174; Wang Shumin 155; Fang Yong 132; Chen Guying 132
# dating: 8110
匠石覺而診其夢。
弟子曰:
「趣取无用,
則為社何邪?」
# src: ZHUANG 4.4.8 Guo Qingfan 174; Wang Shumin 155; Fang Yong 132; Chen Guying 132
# dating: 8110
曰:
「密!
若无言!
彼亦直寄焉,
以為不知己者詬厲也。
不為社者,
且幾有翦乎!
且也彼其所保與眾異,
而以義譽之,
不亦遠乎!」
# src: ZHUANG 4.5.1 Guo Qingfan 176; Wang Shumin 158; Fang Yong 135; Chen Guying 135
# dating: 8110
南伯子綦遊乎商之丘,
見大木焉有異,
結駟千乘,
將隱芘其所藾。
子綦曰:
「此何木也哉?
此必有異材夫!」
仰而視其細枝,
則拳曲而不可以為棟梁;
俯而視其大根,
則軸解而不可以為棺槨;
# src: ZHUANG 4.5.2 Guo Qingfan 176; Wang Shumin 158; Fang Yong 135; Chen Guying 135
# dating: 8110
咶其葉,
則口爛而為傷;
嗅之,
則使人狂酲,三日而不已。
# src: ZHUANG 4.5.3 Guo Qingfan 177; Wang Shumin 158; Fang Yong 135; Chen Guying 135
# dating: 8110
子綦曰:「此果不材之木也,
以至於此其大也。
嗟乎神人,以此不材!」
# src: ZHUANG 4.5.4 Guo Qingfan 177; Wang Shumin 158; Fang Yong 135; Chen Guying 135
# dating: 8110
宋有荊氏者,
宜楸柏桑。
其拱把而上者,
求狙猴之杙者斬之;
三圍四圍,
求高名之麗者斬之;
七圍八圍,
貴人富商之家
求禪傍者斬之。
# src: ZHUANG 4.5.5 Guo Qingfan 177; Wang Shumin 158; Fang Yong 135; Chen Guying 135
# dating: 8110
故未終其天年,
而中道之夭於斧斤,
此材之患也。
故解之
以牛之白顙者
與豚之亢鼻者,
與人有痔病者
不可以適河。
此皆巫祝以知之矣,
所以為不祥也。
此乃神人之所以為大祥也。
# src: ZHUANG 4.6.1 Guo Qingfan 180; Wang Shumin 163; Fang Yong 138; Chen Guying 138
# dating: 8110
支離䟽者,
頤隱於齊,
肩高於頂,
會撮指天,
五管在上,
兩髀為脅。
挫鍼治繲,
足以餬口;
鼓筴播精,
足以食十人。
# src: ZHUANG 4.6.2 Guo Qingfan 180; Wang Shumin 163; Fang Yong 138; Chen Guying 138
# dating: 8110
上徵武士,
則支離攘臂於其間;
上有大役,
則支離以有常疾不受功;
上與病者粟,
則受三鍾與十束薪。
夫支離其形者,
猶足以養其身,
終其天年,
又況支離其德者乎!
# src: ZHUANG 4.7.1 Guo Qingfan 1i3; Wang Shumin 167; Fang Yong 139; Chen Guying 141
# dating: 8110
孔子適楚,
楚狂接輿遊其門曰:
「鳳兮鳳兮,
何如德之衰也!
來世不可待,
往世不可追也。
天下有道,
聖人成焉;
天下无道,
聖人生焉。
# src: ZHUANG 4.7.2 Guo Qingfan 1i3; Wang Shumin 167; Fang Yong 139; Chen Guying 141
# dating: 8110
方今之時,
僅免刑焉。
福輕乎羽,
莫之知載;
禍重乎地,
莫之知避。
已乎已乎,
臨人以德!
# src: ZHUANG 4.7.3 Guo Qingfan 1i3; Wang Shumin 167; Fang Yong 139; Chen Guying 141
# dating: 8110
殆乎殆乎,
畫地而趨!
迷陽迷陽,
无傷吾行!
郤曲郤曲,
无傷吾足!」
# src: ZHUANG 4.7.4 Guo Qingfan 186; Wang Shumin 167; Fang Yong 140; Chen Guying 142
# dating: 8110
山木自寇也,
膏火自煎也。
桂可食,
故伐之;
漆可用,
故割之。
人皆知有用之用,
而莫知无用之用也。