莊子
莊子
** 6 大宗師第六
知天之所為,
知人之所為者,
至矣。
知天之所為者,
天而生也;
知人之所為者,
以其知之所知
以養其知之所不知,
終其天年
而不中道夭者,
是知之盛也。
# src: ZHUANG 6.1.2 Guo Qingfan 225; Wang Shumin 205; Fang Yong 172; Chen Guying 168
# dating: 8110
雖然,有患。
夫知有所待而後當,
其所待者特未定也。
庸詎知吾所謂天之非人乎?
所謂人之非天乎?
# src: ZHUANG 6.1.3 Guo Qingfan 226; Wang Shumin 205; Fang Yong 172; Chen Guying 168
# dating: 8110
且有真人而後有真知。
何謂真人?
古之真人,
不逆寡,
不雄成,
不謨士。
若然者,
過而弗悔,
當而不自得也。
# src: ZHUANG 6.1.4 Guo Qingfan 226; Wang Shumin 205; Fang Yong 172; Chen Guying 169
# dating: 8110
若然者,
登高不慄,
入水不濡,
入火不熱。
是知之能登假於道也若此。
# src: ZHUANG 6.1.5 Guo Qingfan 229; Wang Shumin 205; Fang Yong 172; Chen Guying 169
# dating: 8110
古之真人,
其寢不夢,
其覺无憂,
其食不甘,
其息深深。
真人之息以踵,
眾人之息以喉。
屈服者,
其嗌言若哇。
其耆欲深者,
其天機淺。
# src: ZHUANG 6.1.6 Guo Qingfan 229; Wang Shumin 209; Fang Yong 172; Chen Guying 169
# dating: 8110
古之真人,
不知說生,
不知惡死;
其出不訢,
其入不距;
翛然而往,
翛然而來
而已矣。
不志其所始,
不求其所終;
# src: ZHUANG 6.1.7 Guo Qingfan 229; Wang Shumin 209; Fang Yong 172; Chen Guying 169
# dating: 8110
受而喜之,
忘而復之,
是之謂
不以心捐道,
不以人助天。
是之謂真人。
# src: ZHUANG 6.1.8 Guo Qingfan 230; Wang Shumin 209; Fang Yong 172; Chen Guying 169
# dating: 8110
若然者,
其心忘,
其容寂,
其顙頯;
淒然似秋,
煖然似春,
喜怒通四時,
與物有宜
而莫知其極。
# src: ZHUANG 6.1.9 Guo Qingfan 232; Wang Shumin 209; Fang Yong 172; Chen Guying 169
# dating: 8110
故聖人之用兵也,
亡國而不失人心;
利澤施乎萬世,
不為愛人。
故樂通物,
非聖人也;
有親,
非仁也;
天時,
非賢也;
# src: ZHUANG 6.1.10 Guo Qingfan 232; Wang Shumin 209; Fang Yong 172; Chen Guying 169
# dating: 8110
利害不通,
非君子也;
徇名失己,
非士也;
亡身不真,
非役人也。
# src: ZHUANG 6.1.11 Guo Qingfan 232; Wang Shumin 209; Fang Yong 173; Chen Guying 169
# dating: 8110
若狐不偕、務光、伯夷、叔齊、箕子、胥餘、紀他、申徒狄,
是役人之役,
適人之適,
而不自適其適者也。
# src: ZHUANG 6.1.12 Guo Qingfan 232; Wang Shumin 215; Fang Yong 173; Chen Guying 169
# dating: 8110
古之真人,
其狀義而不朋,
若不足而不承;
與乎其觚而不堅也,
張乎其虛而不華也;
邴邴乎其似喜乎!
崔乎其不得已乎!
滀乎進我色也,
與乎止我德也;
# src: ZHUANG 6.1.13 Guo Qingfan 232; Wang Shumin 215; Fang Yong 173; Chen Guying 170
# dating: 8110
厲乎其似世乎!
謷乎其未可制也;
連乎其似好閉也,
悗乎忘其言也。
以刑為體,
以禮為翼,
以知為時,
以德為循。
# src: ZHUANG 6.1.14 Guo Qingfan 232; Wang Shumin 215; Fang Yong 173; Chen Guying 170
# dating: 8110
以刑為體者,
綽乎其殺也;
以禮為翼者,
所以行於世也;
以知為時者,
不得已於事也;
以德為循者,
言其與有足者至於丘也;
而人真以為勤行者也。
# src: ZHUANG 6.1.15 Guo Qingfan 232; Wang Shumin 215; Fang Yong 173; Chen Guying 170
# dating: 8110
故其好之也一,
其弗好之也一。
其一也一,
其不一也一。
其一與天為徒,
其不一與人為徒。
天與人不相勝也,
是之謂真人。
# src: ZHUANG 6.2.1 Guo Qingfan 241; Wang Shumin 223; Fang Yong 1i1; Chen Guying 177
# dating: 8110
死生,命也,
其有夜旦之常,
天也。
人之有所不得與,
皆物之情也。
彼特以天為父
而身猶愛之,
而況其卓乎!
人特以有君為愈乎己,
而身猶死之,
而況其真乎!
# src: ZHUANG 6.2.2 Guo Qingfan 242; Wang Shumin 223; Fang Yong 1i2; Chen Guying 178
# dating: 8110
泉涸,
魚相與處於陸,
相呴以濕,
相濡以沫,
不如相忘於江湖。
與其譽堯而非桀也,
不如兩忘
而化其道。
# src: ZHUANG 6.2.3 Guo Qingfan 242; Wang Shumin 223; Fang Yong 1i2; Chen Guying 178
# dating: 8110
夫大塊載我以形,
勞我以生,
佚我以老,
息我以死。
故善吾生者,
乃所以善吾死也。
# src: ZHUANG 6.2.4 Guo Qingfan 243; Wang Shumin 223; Fang Yong 1i2; Chen Guying 178
# dating: 8110
夫藏舟於壑,
藏山於澤,
謂之固矣。
然而夜半有力者負之而走,
昧者不知也。
藏小大有宜,
猶有所遯。
# src: ZHUANG 6.2.5 Guo Qingfan 243; Wang Shumin 223; Fang Yong 1i2; Chen Guying 178
# dating: 8110
若夫藏天下於天下
而不得所遯,
是恆物之大情也。
特犯人之形
而猶喜之。
若人之形者,
萬化而未始有極也,
其為樂可勝計邪!
故聖人將遊於物之所不得遯而皆存。
# src: ZHUANG 6.2.6 Guo Qingfan 244; Wang Shumin 223; Fang Yong 1i2; Chen Guying 178
# dating: 8110
善夭善老,
善始善終,
人猶效之,
又況萬物之所係,
而一化之所待乎!
# src: ZHUANG 6.3.1 Guo Qingfan 246; Wang Shumin 230; Fang Yong 185; Chen Guying 1i1
# dating: 8110
夫道,
有情有信,
无為无形;
可傳而不可受,
可得而不可見;
自本自根,
未有天地,
自古以固存;
神鬼神帝,
生天生地;
# src: ZHUANG 6.3.2 Guo Qingfan 247; Wang Shumin 230; Fang Yong 185; Chen Guying 1i1
# dating: 8110
在太極之先而不為高,
在六極之下而不為深,
先天地生而不為久,
長於上古而不為老。
狶韋氏得之,
以挈天地;
伏戲得之,
以襲氣母;
# src: ZHUANG 6.3.3 Guo Qingfan 247; Wang Shumin 230; Fang Yong 185; Chen Guying 1i1
# dating: 8110
維斗得之,
終古不忒;
日月得之,
終古不息;
堪坏得之,
以襲崑崙;
馮夷得之,
以遊大川;
肩吾得之,
以處大山;
# src: ZHUANG 6.3.4 Guo Qingfan 247; Wang Shumin 230; Fang Yong 185; Chen Guying 1i1
# dating: 8110
黃帝得之,
以登雲天;
顓頊得之,
以處玄宮;
禺強得之,
立乎北極;
西王母得之,
坐乎少廣,
莫知其始,
莫知其終;
# src: ZHUANG 6.3.5 Guo Qingfan 247; Wang Shumin 230; Fang Yong 185; Chen Guying 1i1
# dating: 8110
彭祖得之,
上及有虞,
下及五伯;
傅說得之,
以相武丁,
奄有天下,
乘東維,
騎箕尾,
而比於列星。
# src: ZHUANG 6.4.1 Guo Qingfan 251; Wang Shumin 237; Fang Yong 189; Chen Guying 1i3
# dating: 8110
南伯子葵問乎女偊曰:
「子之年長矣,
而色若孺子,
何也?」
曰:
「吾聞道矣。」
南伯子葵曰:「道可得學邪?」
# src: ZHUANG 6.4.2 Guo Qingfan 252; Wang Shumin 237; Fang Yong 189; Chen Guying 1i4
# dating: 8110
曰:
「惡!惡可!
子非其人也。
夫卜梁倚有聖人之才
而无聖人之道,
我有聖人之道
而无聖人之才,
吾欲以教之,
庶幾其果為聖人乎!
# src: ZHUANG 6.4.3 Guo Qingfan 252; Wang Shumin 237; Fang Yong 189; Chen Guying 1i4
# dating: 8110
不然,以聖人之道告聖人之才,亦易矣。
吾猶守而告之,
參日而後能外天下;
已外天下矣,
吾又守之,
七日而後能外物;
已外物矣,
吾又守之,
九日而後能外生;
# src: ZHUANG 6.4.4 Guo Qingfan 252; Wang Shumin 237; Fang Yong 189; Chen Guying 1i4
# dating: 8110
已外生矣,
而後能朝徹;
朝徹,
而後能見獨;
見獨,
而後能无古今;
# src: ZHUANG 6.4.5 Guo Qingfan 252; Wang Shumin 237; Fang Yong 189; Chen Guying 1i4
# dating: 8110
无古今,
而後能入於不死不生。
殺生者不死,
生生者不生。
其為物,
无不將也,
无不迎也;
无不毀也,
无不成也。
其名為攖寧。
攖寧也者,
攖而後成者也。」
# src: ZHUANG 6.4.6 Guo Qingfan 256; Wang Shumin 240; Fang Yong 190; Chen Guying 1i4
# dating: 8110
南伯子葵曰:
「子獨惡乎聞之?」
曰:
「聞諸副墨之子,
副墨之子聞諸洛誦之孫,
洛誦之孫聞之瞻明,
瞻明聞之聶許,
聶許聞之需役,
需役聞之於謳,
於謳聞之玄冥,
玄冥聞之參寥,
參寥聞之疑始。」
# src: ZHUANG 6.5.1 Guo Qingfan 258; Wang Shumin 241; Fang Yong 193; Chen Guying 188
# dating: 8110
子祀、子輿、子犁、子來
四人相與語曰:
「孰能以无為首,
以生為脊,
以死為尻,
孰知死生存亡
之一體者,
吾與之友矣。」
四人相視而笑,
莫逆於心,
遂相與為友。
# src: ZHUANG 6.5.2 Guo Qingfan 258; Wang Shumin 241; Fang Yong 193; Chen Guying 189
# dating: 8110
俄而子輿有病,
子祀往問之。
曰:「偉哉夫造物者,將以予為此拘拘也!
曲僂發背,
上有五管,
頤隱於齊,
肩高於頂,
句贅指天。」
陰陽之氣有沴,
# src: ZHUANG 6.5.3 Guo Qingfan 258; Wang Shumin 241; Fang Yong 193; Chen Guying 189
# dating: 8110
其心間而无事,
跰𨇤而鑑于井,
曰:
「嗟乎!
夫造物者又將以予為此拘拘也!」
子祀曰:「女惡之乎?」
# src: ZHUANG 6.5.4 Guo Qingfan 260; Wang Shumin 241; Fang Yong 193; Chen Guying 189
# dating: 8110
曰:
「亡,予何惡!
浸假而化予之左臂
以為雞,
予因以求時夜;
浸假而化予之右臂
以為彈,
予因以求鴞炙;
# src: ZHUANG 6.5.5 Guo Qingfan 260; Wang Shumin 241; Fang Yong 193; Chen Guying 189
# dating: 8110
浸假而化予之尻以為輪,
以神為馬,
予因而乘之,
豈更駕哉!
且夫得者,時也;
失者,順也;
安時而處順,
哀樂不能入也。
# src: ZHUANG 6.5.6 Guo Qingfan 260; Wang Shumin 241; Fang Yong 193; Chen Guying 189
# dating: 8110
此古之所謂縣解也,
而不能自解者,
物有結之。
且夫物不勝天
久矣,
吾又何惡焉!」
# src: ZHUANG 6.5.7 Guo Qingfan 261; Wang Shumin 246; Fang Yong 193; Chen Guying 189
# dating: 8110
俄而子來有病,
喘喘然將死,
其妻子環而泣之,
犁往問之,
曰:
「叱!避!无怛化!」
倚其戶與之語曰:
# src: ZHUANG 6.5.8 Guo Qingfan 261; Wang Shumin 246; Fang Yong 194; Chen Guying 189
# dating: 8110
「偉哉造化!
又將奚以汝為,
將奚以汝適?
以汝為鼠肝乎?
以汝為蟲臂乎?」
子來曰:
「父母於子,
東西南北,
唯命之從。
陰陽於人,
不翅於父母;
彼近吾死
而我不聽,
我則悍矣,
彼何罪焉!
# src: ZHUANG 6.5.9 Guo Qingfan 262; Wang Shumin 246; Fang Yong 194; Chen Guying 189
# dating: 8110
夫大塊載我以形,
勞我以生,
佚我以老,
息我以死。
故善吾生者,
乃所以善吾死也。
今大冶鑄金,
金踊躍曰
『我且必為鏌鋣』,
大冶必以為不祥之金。
# src: ZHUANG 6.5.10 Guo Qingfan 262; Wang Shumin 246; Fang Yong 194; Chen Guying 189
# dating: 8110
今一犯人之形,
而曰『人耳人耳』,
夫造化者必以為不祥之人。
今一以天地為大鑪,
以造化為大冶,
惡乎往而不可哉!」
成然寐,
蘧然覺。
# src: ZHUANG 6.6.1 Guo Qingfan 264; Wang Shumin 250; Fang Yong 197; Chen Guying 193
# dating: 8110
子桑戶、孟子反、子琴張三人相與友,曰:
「孰能相與於无相與,
相為於无相為?
孰能登天遊霧,
撓挑无極;
相忘以生,无所終窮?」
三人相視而笑,
莫逆於心,
遂相與友。
# src: ZHUANG 6.6.2 Guo Qingfan 266; Wang Shumin 250; Fang Yong 197; Chen Guying 193
# dating: 8110
莫然有間,
而子桑戶死,
未葬。
孔子聞之,
使子貢往待事焉。
或編曲,
或鼓琴,
# src: ZHUANG 6.6.3 Guo Qingfan 266; Wang Shumin 250; Fang Yong 197; Chen Guying 193
# dating: 8110
相和而歌曰:
「嗟來桑戶乎!
嗟來桑戶乎!
而已反其真,
而我猶為人猗!」
子貢趨而進曰:
「敢問
臨尸而歌,禮乎?」
# src: ZHUANG 6.6.4 Guo Qingfan 267; Wang Shumin 250; Fang Yong 197; Chen Guying 193
# dating: 8110
二人相視而笑曰:
「是惡知禮意!」
子貢反,
以告孔子,曰:
「彼何人者邪?
脩行无有,
而外其形骸,
臨尸而歌,顏色不變,
无以命之。
彼何人者邪?」
# src: ZHUANG 6.6.5 Guo Qingfan 267; Wang Shumin 250; Fang Yong 197; Chen Guying 193
# dating: 8110
孔子曰:
「彼,遊方之外者也;
而丘,遊方之內者也。
外內不相及,
而丘使女往弔之,丘則陋矣。
彼方且與造物者為人,
而遊乎天地之一氣。
# src: ZHUANG 6.6.6 Guo Qingfan 268; Wang Shumin 250; Fang Yong 197; Chen Guying 193
# dating: 8110
彼以生為附贅縣疣,
以死為決𤴯潰癰,
夫若然者,
又惡知死生先後之所在!
假於異物,
託於同體;
忘其肝膽,
遺其耳目;
反覆終始,
不知端倪;
# src: ZHUANG 6.6.7 Guo Qingfan 268; Wang Shumin 250; Fang Yong 197; Chen Guying 193
# dating: 8110
芒然彷徨乎塵垢之外,
逍遙乎无為之業。
彼又惡能憒憒然為世俗之禮,
以觀眾人之耳目哉!」
# src: ZHUANG 6.6.8 Guo Qingfan 271; Wang Shumin 256; Fang Yong 197; Chen Guying 194
# dating: 8110
子貢曰:
「然則夫子何方之依?」
曰:
「丘,天之戮民也。
雖然,吾與汝共之。」
子貢曰:「敢問其方。」
# src: ZHUANG 6.6.9 Guo Qingfan 272; Wang Shumin 256; Fang Yong 197; Chen Guying 194
# dating: 8110
孔子曰:
「魚相造乎水,
人相造乎道。
相造乎水者,
穿池而養給;
相造乎道者,
无事而生定。
故曰,
魚相忘乎江湖,
人相忘乎道術。」
子貢曰:
「敢問畸人。」
# src: ZHUANG 6.6.10 Guo Qingfan 273; Wang Shumin 256; Fang Yong 197; Chen Guying 194
# dating: 8110
曰:
「畸人者,
畸於人而侔於天。
故曰:
天之小人,
人之君子;
人之君子,
天之小人也。」
# src: ZHUANG 6.7.1 Guo Qingfan 274; Wang Shumin 258; Fang Yong 201; Chen Guying 199
# dating: 8110
顏回問仲尼曰:
「孟孫才,
其母死,
哭泣无涕,
中心不慼,
居喪不哀。
无是三者,
以善喪蓋魯國。
固有无其實而得其名者乎?
回壹怪之。」
# src: ZHUANG 6.7.2 Guo Qingfan 274; Wang Shumin 258; Fang Yong 201; Chen Guying 199
# dating: 8110
仲尼曰:
「夫孟孫氏盡之矣,
進於知矣。
唯簡之
而不得,
夫已有所簡矣。
孟孫氏
不知所以生,
不知所以死;
# src: ZHUANG 6.7.3 Guo Qingfan 274; Wang Shumin 258; Fang Yong 202; Chen Guying 199
# dating: 8110
不知就先,
不知就後;
若化為物,
以待其所不知之化已乎!
且方將化,
惡知不化哉?
方將不化,
惡知已化哉?
# src: ZHUANG 6.7.4 Guo Qingfan 275; Wang Shumin 258; Fang Yong 202; Chen Guying 199
# dating: 8110
吾特與汝,
其夢未始覺者邪!
且彼有駭形
而无損心,
有旦宅
而无情死。
孟孫氏特覺,
人哭亦哭,
是自其所以乃。
# src: ZHUANG 6.7.5 Guo Qingfan 275; Wang Shumin 258; Fang Yong 202; Chen Guying 199
# dating: 8110
且也相與吾之耳矣,
庸詎知吾所謂吾之乎?
且汝夢為鳥而厲乎天,
夢為魚而沒於淵。
不識今之言者,
其覺者乎,
其夢者乎?
# src: ZHUANG 6.7.6 Guo Qingfan 275; Wang Shumin 258; Fang Yong 202; Chen Guying 199
# dating: 8110
造適不及笑,
獻笑不及排,
安排而去化,
乃入於寥天一。」
# src: ZHUANG 6.8.1 Guo Qingfan 278; Wang Shumin 258; Fang Yong 204; Chen Guying 202
# dating: 8110
意而子見許由。
許由曰:
「堯何以資汝?」
意而子曰:
「堯謂我:
『汝必躬服仁義
而明言是非。』」
許由曰:「而奚來為軹?
# src: ZHUANG 6.8.2 Guo Qingfan 279; Wang Shumin 258; Fang Yong 204; Chen Guying 202
# dating: 8110
夫堯既已黥汝以仁義,
而劓汝以是非矣,
汝將何以遊夫遙蕩恣睢轉徙之塗乎?」
意而子曰:「雖然,
吾願遊於其藩。」
許由曰:「不然。
# src: ZHUANG 6.8.3 Guo Qingfan 280; Wang Shumin 258; Fang Yong 204; Chen Guying 202
# dating: 8110
夫盲者无以與乎眉目顏色之好,
瞽者无以與乎青黃黼黻之觀。」
意而子曰:
「夫无莊之失其美,
據梁之失其力,
黃帝之亡其知,
皆在鑪捶之間耳。
# src: ZHUANG 6.8.4 Guo Qingfan 280; Wang Shumin 258; Fang Yong 204; Chen Guying 202
# dating: 8110
庸詎知夫造物者之不息我黥而補我劓,
使我乘成以隨先生邪?」
許由曰:「噫!未可知也。
我為汝言其大略。
# src: ZHUANG 6.8.5 Guo Qingfan 2i1; Wang Shumin 258; Fang Yong 204; Chen Guying 202
# dating: 8110
吾師乎!吾師乎!𩐋
萬物
而不為義,
澤及萬世
而不為仁,
長於上古
而不為老,
覆載天地
刻彫眾形
而不為巧,
此所遊已。」
# src: ZHUANG 6.9.1 Guo Qingfan 2i2; Wang Shumin 268; Fang Yong 206; Chen Guying 205
# dating: 8110
顏回曰:
「回益矣。」
仲尼曰:
「何謂也?」
曰:
「回忘禮樂矣。」
曰:
「可矣,
猶未也。」
# src: ZHUANG 6.9.2 Guo Qingfan 2i3; Wang Shumin 268; Fang Yong 206; Chen Guying 205
# dating: 8110
它日,復見,
曰:「回益矣。」
曰:
「何謂也?」
曰:
「回忘仁義矣。」
曰:
「可矣,猶未也。」
它日,復見,曰:「回益矣。」
曰:
「何謂也?」
曰:
「回坐忘矣。」
# src: ZHUANG 6.9.3 Guo Qingfan 2i4; Wang Shumin 268; Fang Yong 206; Chen Guying 205
# dating: 8110
仲尼蹴然曰:
「何謂坐忘?」
顏回曰:
「墮枝體,
黜聰明,
離形去知,
同於大通,
此謂坐忘。」
# src: ZHUANG 6.9.4 Guo Qingfan 2i4; Wang Shumin 268; Fang Yong 206; Chen Guying 205
# dating: 8110
仲尼曰:
「同則无好也,
化則无常也。
而果其賢乎!
丘也請從而後也。」
# src: ZHUANG 6.10.1 Guo Qingfan 285; Wang Shumin 271; Fang Yong 208; Chen Guying 208
# dating: 8110
子輿與子桑友,
而霖雨十日。
子輿曰:
「子桑殆病矣!」
裹飯而往食之。
至子桑之門,
則若歌若哭,
鼓琴曰:
# src: ZHUANG 6.10.2 Guo Qingfan 286; Wang Shumin 271; Fang Yong 208; Chen Guying 208
# dating: 8110
「父邪!
母邪!
天乎!
人乎!」
有不任其聲
而趨舉其詩焉。
子輿入,曰:
「子之歌詩,
何故若是?」
# src: ZHUANG 6.10.3 Guo Qingfan 286; Wang Shumin 271; Fang Yong 208; Chen Guying 208
# dating: 8110
曰:
「吾思夫使我至此極者
而弗得也。
父母豈欲吾貧哉?
天无私覆,
地无私載,
天地豈私貧我哉?
求其為之者
而不得也。
然而至此極者,
命也夫!」