莊子
莊子
** 33 天下第三十三
天下之治方術者多矣,
皆以其有為不可加矣。
古之所謂道術者,
果惡乎在?
曰:
「无乎不在。」
# src: ZHUANG 33.1.2 Guo Qingfan 1065; Wang Shumin 1293; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
曰:
「神何由降?
明何由出?」
「聖有所生,
王有所成,
皆原於一。」
# src: ZHUANG 33.1.3 Guo Qingfan 1066; Wang Shumin 1293; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
不離於宗,
謂之天人。
不離於精,
謂之神人。
不離於真,
謂之至人。
以天為宗,
以德為本,
以道為門,
兆於變化,
謂之聖人。
# src: ZHUANG 33.1.4 Guo Qingfan 1066; Wang Shumin 1293; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
以仁為恩,
以義為理,
以禮為行,
以樂為和,
薰然慈仁,
謂之君子。
以法為分,
以名為表,
以操為驗,
以稽為決,
其數一二三四是也,
百官以此相齒,
# src: ZHUANG 33.1.5 Guo Qingfan 1066; Wang Shumin 1293; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
以事為常,
以衣食為主,
蕃息畜藏,
老弱孤寡為意,
皆有以養,
民之理也。
# src: ZHUANG 33.1.6 Guo Qingfan 1067; Wang Shumin 1297; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
古之人其備乎!
配神明,
醇天地,
育萬物,
和天下,
澤及百姓,
明於本數,
係於末度,
六通四闢,
小大精粗,
其運无乎不在。
# src: ZHUANG 33.1.7 Guo Qingfan 1067; Wang Shumin 1297; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
其明而在數度者,
舊法世傳之史尚多有之。
其在於《詩》、《書》、《禮》、《樂》者,
鄒魯之士
搢紳先生多
能明之。
# src: ZHUANG 33.1.8 Guo Qingfan 1067; Wang Shumin 1297; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
《詩》以導志,
《書》以導事,
《禮》以導行,
《樂》以導和,
《易》以導陰陽,
《春秋》以導名分。
其數散於天下
而設於中國者,
百家之學時或稱而道之。
# src: ZHUANG 33.1.9 Guo Qingfan 1069; Wang Shumin 1297; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
天下大亂,
賢聖不明,
道德不一,
天下多得一
察焉以自好。
譬如耳目鼻口,
皆有所明,
不能相通。
猶百家眾技也,
皆有所長,
時有所用。
# src: ZHUANG 33.1.10 Guo Qingfan 1069; Wang Shumin 1297; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
雖然,
不該不徧,
一曲之士也。
判天地之美,
析萬物之理,
察古人之全,
寡能備於天地之美,
稱神明之容。
# src: ZHUANG 33.1.11 Guo Qingfan 1069; Wang Shumin 1297; Fang Yong 877; Chen Guying 855
# dating: 8110
是故內聖外王之道,
闇而不明,
鬱而不發,
天下之人
各為其所欲焉
以自為方。
悲夫,
百家往
而不反,
必不合矣!
# src: ZHUANG 33.1.12 Guo Qingfan 1069; Wang Shumin 1297; Fang Yong 877; Chen Guying 856
# dating: 8110
後世之學者,
不幸不見天地之純,
古人之大體,
道術將為天下裂。
# src: ZHUANG 33.2.1 Guo Qingfan 1072; Wang Shumin 1304; Fang Yong 8i2; Chen Guying 862
# dating: 8110
不侈於後世,
不靡於萬物,
不暉於數度,
以繩墨自矯
而備世之急,
古之道術有在於是者。
墨翟禽滑釐聞其風
而悅之,
為之太過,
已之大循。
# src: ZHUANG 33.2.2 Guo Qingfan 1072; Wang Shumin 1304; Fang Yong 8i2; Chen Guying 862
# dating: 8110
作為《非樂》,
命之曰《節用》;
生不歌,
死无服。
墨子氾愛
兼利而非鬭,
其道不怒;
又好學而博,
不異,
不與先王同,
毀古之禮樂。
# src: ZHUANG 33.2.3 Guo Qingfan 1074; Wang Shumin 1304; Fang Yong 8i2; Chen Guying 863
# dating: 8110
黃帝有《咸池》,
堯有《大章》,
舜有《大韶》,
禹有《大夏》,
湯有《大濩》,
文王有辟雍之樂,
武王周公作《武》。
古之喪禮,
貴賤有儀,
上下有等,
# src: ZHUANG 33.2.4 Guo Qingfan 1074; Wang Shumin 1304; Fang Yong 8i2; Chen Guying 863
# dating: 8110
天子棺槨七重,
諸侯五重,
大夫三重,
士再重。
今墨子獨生不歌,
死不服,
桐棺三寸
而无槨,
以為法式。
# src: ZHUANG 33.2.5 Guo Qingfan 1074; Wang Shumin 1304; Fang Yong 8i2; Chen Guying 863
# dating: 8110
以此教人,
恐不愛人;
以此自行,
固不愛己。
末敗墨子道,
雖然,
歌而非歌,
哭而非哭,
樂而非樂,
是果類乎?
其生也勤,
其死也薄,
其道大觳;
# src: ZHUANG 33.2.6 Guo Qingfan 1075; Wang Shumin 1304; Fang Yong 8i2; Chen Guying 863
# dating: 8110
使人憂,
使人悲,
其行難為也,
恐其不可以為聖人之道,
反天下之心,
天下不堪。
墨子雖獨能任,
奈天下何!
離於天下,
其去王也遠矣。
# src: ZHUANG 33.2.7 Guo Qingfan 1077; Wang Shumin 1310; Fang Yong 8i2; Chen Guying 863
# dating: 8110
墨子稱道曰:
「昔者禹之湮洪水,
決江河
而通四夷
九州也,
名川三百,
支川三千,
小者无數。
禹親自操橐耜而九雜天下之川;
腓无胈,
脛无毛,
# src: ZHUANG 33.2.8 Guo Qingfan 1077; Wang Shumin 1310; Fang Yong 8i2; Chen Guying 863
# dating: 8110
沐甚雨,
櫛疾風,
置萬國。
禹大聖也
而形勞天下也如此。」
# src: ZHUANG 33.2.9 Guo Qingfan 1077; Wang Shumin 1310; Fang Yong 8i2; Chen Guying 863
# dating: 8110
使後世之墨者,
多以裘褐為衣,
以跂蹻為服,
日夜不休,
以自苦為極,
曰:
「不能如此,
非禹之道也,
不足謂墨。」
# src: ZHUANG 33.2.10 Guo Qingfan 1079; Wang Shumin 1311; Fang Yong 8i3; Chen Guying 863
# dating: 8110
相里勤之弟子
五侯之徒,
南方之墨者苦獲、已齒、鄧陵子之屬,
俱誦《墨經》,
而倍譎不同,
相謂別墨;
以堅白同異之辯相訾,
以觭偶不仵之辭相應;
# src: ZHUANG 33.2.11 Guo Qingfan 1079; Wang Shumin 1311; Fang Yong 8i3; Chen Guying 863
# dating: 8110
以巨子為聖人,
皆願為之尸,
冀得為其後世,
至今不決。
# src: ZHUANG 33.2.12 Guo Qingfan 1080; Wang Shumin 1311; Fang Yong 8i3; Chen Guying 863
# dating: 8110
墨翟禽滑釐之意則是,
其行則非也。
將使後世之墨者,必自苦以腓无胈脛无毛相進而已矣。
亂之上也,
治之下也。
雖然,
墨子真天下之好也,
將求之不得也,
雖枯槁不舍也。
才士也夫!
# src: ZHUANG 33.3.1 Guo Qingfan 10i2; Wang Shumin 1319; Fang Yong 889; Chen Guying 870
# dating: 8110
不累於俗,
不飾於物,
不苟於人,
不忮於眾,
願天下之安寧
以活民命,
人我之養
畢足而止,
以此白心,
古之道術有在於是者。
宋鉼尹文聞其風
而悅之,
# src: ZHUANG 33.3.2 Guo Qingfan 10i2; Wang Shumin 1319; Fang Yong 889; Chen Guying 870
# dating: 8110
作為華山之冠以自表,
接萬物
以別宥為始;
語心之容,
命之曰心之行,
以聏合驩,
以調海內,
請欲置之以為主。
見侮不辱,
救民之鬭,
禁攻寢兵,
救世之戰。
# src: ZHUANG 33.3.3 Guo Qingfan 10i2; Wang Shumin 1319; Fang Yong 889; Chen Guying 870
# dating: 8110
以此周行天下,
上說下教,
雖天下不取,
強聒而不舍者也,
故曰:
上下見厭
而強見也。
# src: ZHUANG 33.3.4 Guo Qingfan 10i4; Wang Shumin 1320; Fang Yong 889; Chen Guying 871
# dating: 8110
雖然,
其為人太多,
其自為太少,
曰:「請欲固置五升之飯足矣。」
先生恐不得飽,
弟子雖飢,
不忘天下,
日夜不休,
曰:
# src: ZHUANG 33.3.5 Guo Qingfan 10i4; Wang Shumin 1320; Fang Yong 889; Chen Guying 871
# dating: 8110
「我必得活哉!」
圖傲乎救世之士哉!
曰:
「君子不為苛察,
不以身假物。」
以為无益於天下者,
明之不如已也,
# src: ZHUANG 33.3.6 Guo Qingfan 10i4; Wang Shumin 1320; Fang Yong 889; Chen Guying 871
# dating: 8110
以禁攻寢兵
為外,
以情欲寡淺
為內,
其小大精粗,
其行適至是而止。
# src: ZHUANG 33.4.1 Guo Qingfan 1086; Wang Shumin 1328; Fang Yong 893; Chen Guying 875
# dating: 8110
公而不黨,易而无私,決然无主,趣物而不兩,不顧於慮,不謀於知,於物无擇,與之俱往,
古之道術有在於是者。
# src: ZHUANG 33.4.2 Guo Qingfan 1086; Wang Shumin 1328; Fang Yong 893; Chen Guying 875
# dating: 8110
彭蒙、田駢、慎到聞其風而悅之,
齊萬物以為首,
曰:「天能覆之,而不能載之;
地能載之,而不能覆之;
大道能包之,而不能辯之。
知萬物皆有所可,
有所不可,
故曰:
選則不徧,
教則不至,
道則无遺者矣。」
# src: ZHUANG 33.4.3 Guo Qingfan 1088; Wang Shumin 1330; Fang Yong 893; Chen Guying 876
# dating: 8110
是故慎到棄知去己,
而緣不得已,
泠汰於物
以為道理,
曰:「知不知,
將薄知而後鄰傷之者也。」
謑髁无任,
而笑天下之尚賢也;
縱脫无行,
而非天下之大聖。
# src: ZHUANG 33.4.4 Guo Qingfan 1088; Wang Shumin 1330; Fang Yong 893; Chen Guying 876
# dating: 8110
椎拍輐斷,
與物宛轉,
舍是與非,
苟可以免,
不師知慮,
不知前後,
魏然而已矣。
推而後行,
曳而後往,
若飄風之還,
若羽之旋,
若磨石之隧,
全而无非,
動靜无過,
未嘗有罪。
# src: ZHUANG 33.4.5 Guo Qingfan 1088; Wang Shumin 1330; Fang Yong 893; Chen Guying 876
# dating: 8110
是何故?
夫无知之物,
无建己之患,
无用知之累,
動靜不離於理,
是以終身无譽。
# src: ZHUANG 33.4.6 Guo Qingfan 1088; Wang Shumin 1330; Fang Yong 893; Chen Guying 876
# dating: 8110
故曰:
至於若无知之物而已,
无用賢聖,
夫塊不失道。
豪桀相與笑之曰:
「慎到之道,
非生人之行
而至死人之理,
適得怪焉。」
# src: ZHUANG 33.4.7 Guo Qingfan 1091; Wang Shumin 1330; Fang Yong 894; Chen Guying 876
# dating: 8110
田駢亦然,
學於彭蒙,
得不教焉。
彭蒙之師曰:
「古之道人,
至於莫之是莫之非而已矣。
其風窢然,
惡可而言?」
# src: ZHUANG 33.4.8 Guo Qingfan 1091; Wang Shumin 1330; Fang Yong 894; Chen Guying 876
# dating: 8110
常反人,
不聚觀,
而不免於魭斷。
其所謂道非道,
而所言之韙不免於非。
彭蒙、田駢、慎到不知道。
雖然,概乎皆嘗有聞者也。
# src: ZHUANG 33.5.1 Guo Qingfan 1093; Wang Shumin 1337; Fang Yong 898; Chen Guying 880
# dating: 8110
以本為精,
以物為粗,
以有積為不足,
澹然獨與神明居,
古之道術有在於是者。
關尹、老聃聞其風而悅之,
建之以常无有,
主之以太一,
以濡弱謙下為表,
以空虛不毀萬物為實。
# src: ZHUANG 33.5.2 Guo Qingfan 1094; Wang Shumin 1337; Fang Yong 899; Chen Guying 8i1
# dating: 8110
關尹曰:
「在己无居,
形物自著。
其動若水,
其靜若鏡,
其應若響。
芴乎若亡,
寂乎若清。
同焉者和,
得焉者失。
未嘗先人而常隨人。」
# src: ZHUANG 33.5.3 Guo Qingfan 1095; Wang Shumin 1338; Fang Yong 899; Chen Guying 8i1
# dating: 8110
老聃曰:
「知其雄,
守其雌,
為天下谿;
知其白,
守其辱,
為天下谷。」
人皆取先,
己獨取後,
曰
受天下之垢;
# src: ZHUANG 33.5.4 Guo Qingfan 1095; Wang Shumin 1338; Fang Yong 899; Chen Guying 8i1
# dating: 8110
人皆取實,
己獨取虛,
无藏也故有餘,
巋然而有餘。
其行身也,徐而不費,
无為也而笑巧;
# src: ZHUANG 33.5.5 Guo Qingfan 1095; Wang Shumin 1338; Fang Yong 899; Chen Guying 8i1
# dating: 8110
人皆求福,
己獨曲全,
曰
苟免於咎。
以深為根,
以約為紀,
曰
堅則毀矣,
銳則挫矣。
常寬容於物,
不削於人,
可謂至極。
# src: ZHUANG 33.5.6 Guo Qingfan 1098; Wang Shumin 1338; Fang Yong 899; Chen Guying 8i1
# dating: 8110
關尹、老聃乎!
古之博大真人哉!
# src: ZHUANG 33.6.1 Guo Qingfan 1098; Wang Shumin 1343; Fang Yong 903; Chen Guying 8i4
# dating: 8110
寂漠无形,
變化无常,
死與生與,
天地並與,
神明往與!
芒乎何之,
忽乎何適,
萬物畢羅,
莫足以歸,
古之道術有在於是者。
# src: ZHUANG 33.6.2 Guo Qingfan 1098; Wang Shumin 1343; Fang Yong 903; Chen Guying 8i4
# dating: 8110
莊周聞其風而悅之,
以謬悠之說,
荒唐之言,
无端崖之辭,
時恣縱而不儻,
不以觭見之也。
以天下為沈濁,
不可與莊語,
以巵言為曼衍,
以重言為真,
以寓言為廣。
# src: ZHUANG 33.6.3 Guo Qingfan 1098; Wang Shumin 1343; Fang Yong 903; Chen Guying 8i4
# dating: 8110
獨與天地精神往來,
而不敖倪於萬物,
不譴是非,
以與世俗處。
其書雖瓌瑋,
而連犿无傷也。
其辭雖參差,
而諔詭可觀。
彼其充實不可以已,
# src: ZHUANG 33.6.4 Guo Qingfan 1099; Wang Shumin 1343; Fang Yong 903; Chen Guying 8i4
# dating: 8110
上與造物者遊,
而下與外死生
无終始者為友。
其於本也,
弘大而闢,
深閎而肆,
其於宗也,
可謂調適而上遂矣。
# src: ZHUANG 33.6.5 Guo Qingfan 1099; Wang Shumin 1343; Fang Yong 903; Chen Guying 8i4
# dating: 8110
雖然,其應於化
而解於物也,
其理不竭,
其來不蛻,
芒乎昧乎,
未之盡者。
# src: ZHUANG 33.7.1 Guo Qingfan 1102; Wang Shumin 1350; Fang Yong 906; Chen Guying 887
# dating: 8110
惠施多方,
其書五車,
其道舛駁,
其言也不中。
歷物之意,
曰:
「至大无外,
謂之大一;
至小无內,
謂之小一。
# src: ZHUANG 33.7.2 Guo Qingfan 1102; Wang Shumin 1350; Fang Yong 906; Chen Guying 887
# dating: 8110
无厚,
不可積也,
其大千里。
天與地卑,
山與澤平。
日方中方睨,
物方生方死。
大同而與小同異,
此之謂小同異;
萬物畢同畢異,
此之謂大同異。
# src: ZHUANG 33.7.3 Guo Qingfan 1102; Wang Shumin 1350; Fang Yong 906; Chen Guying 887
# dating: 8110
南方无窮而有窮,
今日適越而昔來。
連環可解也。
我知天下之中央,
燕之北越之南是也。
氾愛萬物,
天地一體也。」
# src: ZHUANG 33.8.1 Guo Qingfan 1105; Wang Shumin 1350; Fang Yong 906; Chen Guying 895
# dating: 8110
惠施以此為大,觀於天下
而曉辯者,
天下之辯者相與樂之。
卵有毛,
雞三足,
郢有天下,
犬可以為羊,
馬有卵,
丁子有尾,
# src: ZHUANG 33.8.2 Guo Qingfan 1106; Wang Shumin 1350; Fang Yong 906; Chen Guying 895
# dating: 8110
火不熱,
山出口,
輪不蹍地,
目不見,
指不至,
至不絕,
龜長於蛇,
矩不方,
規不可以為圓,
鑿不圍枘,
飛鳥之景未嘗動也,
# src: ZHUANG 33.8.3 Guo Qingfan 1106; Wang Shumin 1350; Fang Yong 907; Chen Guying 896
# dating: 8110
鏃矢之疾
而有不行不止之時,
狗非犬,
黃馬驪牛三,
白狗黑,
孤駒未嘗有母,
一尺之捶,
日取其半,
萬世不竭。
辯者以此與惠施相應,
終身无窮。
# src: ZHUANG 33.8.4 Guo Qingfan 1110; Wang Shumin 1366; Fang Yong 907; Chen Guying 896
# dating: 8110
桓團、公孫龍辯者之徒,
飾人之心,
易人之意,
能勝人之口,
不能服人之心,
辯者之囿也。
惠施日以其知與人之辯,
特與天下之辯者為怪,
此其柢也。
# src: ZHUANG 33.8.5 Guo Qingfan 1111; Wang Shumin 1366; Fang Yong 907; Chen Guying 896
# dating: 8110
然惠施之口談,
自以為最賢,
曰
天地其壯乎!
施存雄而无術。
南方有倚人焉
曰黃繚,
問天地所以不墜不陷,
風雨雷霆之故。
# src: ZHUANG 33.8.6 Guo Qingfan 1111; Wang Shumin 1366; Fang Yong 907; Chen Guying 896
# dating: 8110
惠施不辭而應,
不慮而對,
徧為萬物說,
說而不休,
多而无已,
猶以為寡,
益之以怪。
以反人為實
而欲以勝人為名,
是以與眾不適也。
# src: ZHUANG 33.8.7 Guo Qingfan 1111; Wang Shumin 1366; Fang Yong 907; Chen Guying 896
# dating: 8110
弱於德,
強於物,
其塗隩矣。
由天地之道觀惠施之能,
其猶一蚊一䖟之勞者也。
其於物也何庸!
夫充一尚可,
曰
愈貴道,
幾矣!
# src: ZHUANG 33.8.8 Guo Qingfan 1111; Wang Shumin 1366; Fang Yong 907; Chen Guying 896
# dating: 8110
惠施不能以此自寧,
散於萬物而不厭,
卒以善辯為名。
惜乎!
惠施之才,
駘蕩而不得,
逐萬物而不反,
是窮響以聲,
形與影競走也。
悲夫!