禮記

禮記

KR1d0052_tls_008-1a

** 8 文王世子

8.1文王之為世子,

朝於王季,

日三。

雞初鳴而衣服,

至於寢門外,

問內豎之御者曰:

「今日安否何如?」

內豎曰:

「安。」

文王乃喜。

# src: LIJI 08.01.02; Couvreur 1.464f; Su1n Xïda4n 6.1; Jia1ng Yi4hua2 307; Yishu 18:28.2a; tr. Legge 1.343;

# dating: 8110

及日中,

又至,

亦如之。

及莫,

又至,

亦如之。

其有不安節,

則內豎以告文王,

文王色憂,

行不能正履。

# src: LIJI 08.01.03; Couvreur 1.464f; Su1n Xïda4n 6.1; Jia1ng Yi4hua2 307; Yishu 18:28.2a; tr. Legge 1.343;

# dating: 8110

王季復膳,

然後亦復初。

食上,

必在,

視寒煖之節,

食下,

問所膳;

# src: LIJI 08.01.04; Couvreur 1.464f; Su1n Xïda4n 6.1; Jia1ng Yi4hua2 307; Yishu 18:28.2a-2b; tr. Legge 1.343;

# dating: 8110

命膳宰曰:

「末有原!」

應曰:

「諾」,

然後退。

# src: LIJI 08.01.05; Couvreur 1.465f; Su1n Xïda4n 6.2; Jia1ng Yi4hua2 308; Yishu 18:28.4a; tr. Legge 1.344;

# dating: 8110

武王帥而行之,

不敢有加焉。

文王有疾,

武王不說冠帶而養。

文王一飯,

亦一飯;

文王再飯,

亦再飯。

旬有二日乃間。

# src: LIJI 08.01.06; Couvreur 1.466f; Su1n Xïda4n 6.2; Jia1ng Yi4hua2 308; Yishu 18:28.4a-4b; tr. Legge 1.344;

# dating: 8110

文王謂武王曰:

「女何夢矣?」

武王對曰:

「夢帝與我九齡。」

文王曰:

「女以為何也?」

武王曰:

「西方有九國焉,

君王其終撫諸?」

# src: LIJI 08.01.07; Couvreur 1.466f; Su1n Xïda4n 6.2; Jia1ng Yi4hua2 308f; Yishu 18:28.4b; tr. Legge 1.344;

# dating: 8110

文王曰:

「非也。

古者謂年齡,

齒亦齡也。

我百,爾九十,

吾與爾三焉。」

文王九十七乃終,

武王九十三而終。

# src: LIJI 08.01.08; Couvreur 1.467f; Su1n Xïda4n 6.3f; Jia1ng Yi4hua2 309; Yishu 18:28.7b-9b; tr. Legge 1.344;

# dating: 8110

成王幼,

不能涖阼,

周公相,

踐阼而治。

抗《世子法》於伯禽,

欲令成王之知父子、君臣、長幼之道也;

成王有過,

則撻伯禽,

所以示成王世子之道也。

文王之為世子也。

KR1d0052_tls_008-2a

# src: LIJI 08.01.09; Couvreur 1.468f; Su1n Xïda4n 6.5; Jia1ng Yi4hua2 310; Yishu 18:28.10a; tr. Legge 1.345;

# dating: 8110

8.2凡學世子及學士,

必時。

春夏學干戈,

秋冬學羽籥,

皆於東序。

小樂正學干,

大胥贊之。

籥師學戈,

籥師丞贊之。

胥鼓《南》。

# src: LIJI 08.01.10; Couvreur 1.468f; Su1n Xïda4n 6.6; Jia1ng Yi4hua2 310; Yishu 18:28.10a-10b; tr. Legge 1.345;

# dating: 8110

春誦夏弦,

大師詔之。

瞽宗秋學《禮》,

執《禮》者詔之;

冬讀《書》,

典《書》者詔之。

《禮》在瞽宗,

《書》在上庠。

KR1d0052_tls_008-3a

# src: LIJI 08.01.11; Couvreur 1.469f; Su1n Xïda4n 6.7f; Jia1ng Yi4hua2 310; Yishu 18:28.18b-20a; tr. Legge 1.347;

# dating: 8110

8.3凡祭與養老

乞言、

合語之禮,

皆小樂正詔之於東序。

大樂正學舞干戚,

語說,

命乞言,

皆大樂正授數,

大司成論說在東序。

KR1d0052_tls_008-4a

# src: LIJI 08.01.12; Couvreur 1.469f; Su1n Xïda4n 6.8; Jia1ng Yi4hua2 310; Yishu 18:28.22a; tr. Legge 1.347;

# dating: 8110

8.4凡侍坐於大司成者,

遠近間三席,

可以問。

終則負牆,

列事未盡,

不問。

KR1d0052_tls_008-5a

# src: LIJI 08.01.13; Couvreur 1.470f; Su1n Xïda4n 6.9; Jia1ng Yi4hua2 311; Yishu 18:28.22b-24a; tr. Legge 1.347;

# dating: 8110

8.5凡學,

春官釋奠于其先師,

秋冬亦如之。

凡始立學者,

必釋奠于先聖、

先師,

及行事,

必以幣。

# src: LIJI 08.01.14; Couvreur 1.470f; Su1n Xïda4n 6.9f; Jia1ng Yi4hua2 311; Yishu 18:28.26b-27a; tr. Legge 1.348;

# dating: 8110

凡釋奠者,

必有合也,

有國故則否。

KR1d0052_tls_008-6a

8.6凡大合樂,

必遂養老。

# src: LIJI 08.01.15; Couvreur 1.471f; Su1n Xïda4n 6.10; Jia1ng Yi4hua2 311; Yishu 18:28.28a; tr. Legge 1.348;

# dating: 8110

凡語于郊者,

必取賢斂才焉。

或以德進,

或以事舉,

或以言揚。

曲藝皆誓之,

以待又語。

# src: LIJI 08.01.16; Couvreur 1.471f; Su1n Xïda4n 6.10; Jia1ng Yi4hua2 311; Yishu 18:28.28a; tr. Legge 1.348;

# dating: 8110

三而一有焉,

乃進其等,

以其序,

謂之郊人。

遠之於成均,

以及取爵於上尊也。

KR1d0052_tls_008-7a

# src: LIJI 08.01.17; Couvreur 1.471f; Su1n Xïda4n 6.11; Jia1ng Yi4hua2 311; Yishu 18:28.31a; tr. Legge 1.348;

# dating: 8110

8.7始立學者,

既興器用幣,

然後釋菜,

不舞不授器,

乃退。

儐于東序,

一獻,

無介、語可也。

# src: LIJI 08.01.18; Couvreur 1.472f; Su1n Xïda4n 6.12; Jia1ng Yi4hua2 311f; Yishu 18:28.33b; tr. Legge 1.349;

# dating: 8110

教世子。

KR1d0052_tls_008-8a

8.8凡三王教世子必以禮樂。

樂,

所以脩內也;

禮,

所以脩外也。

禮樂交錯於中,

發形於外,

是故其成也懌,

恭敬而溫文。

# src: LIJI 08.01.19; Couvreur 1.472f; Su1n Xïda4n 6.12; Jia1ng Yi4hua2 312; Yishu 18:28.35a; tr. Legge 1.349;

# dating: 8110

立大傅、少傅以養之,

欲其知父子君臣之道也。

大傅審父子君臣之道以示之,

少傅奉世子,

以觀大傅之德行而審喻之。

# src: LIJI 08.01.20; Couvreur 1.472f; Su1n Xïda4n 6.12; Jia1ng Yi4hua2 312; Yishu 18:28.35a-35b; tr. Legge 1.349;

# dating: 8110

大傅在前,

少傅在後;

入則有保,

出則有師,

是以教喻而德成也。

師也者,

教之以事而喻諸德者也;

保也者,

慎其身以輔翼之而歸諸道者也。

# src: LIJI 08.01.21; Couvreur 1.472f; Su1n Xïda4n 6.12; Jia1ng Yi4hua2 312; Yishu 18:28.35b; tr. Legge 1.349;

# dating: 8110

《記》曰:

「虞、夏、商、周

有師、保,

有疑、丞,

設四輔及三公。

不必備,

唯其人。」

語使能也。

# src: LIJI 08.01.22; Couvreur 1.474f; Su1n Xïda4n 6.13; Jia1ng Yi4hua2 312; Yishu 18:28.38a; tr. Legge 1.350;

# dating: 8110

君子曰德,

德成而教尊,

教尊而官正,

官正而國治,

君之謂也。

# src: LIJI 08.01.23; Couvreur 1.475f; Su1n Xïda4n 6.13f; Jia1ng Yi4hua2 313; Yishu 18:28.39b; tr. Legge 1.351;

# dating: 8110

仲尼曰:

「昔者周公攝政,

踐阼而治,

抗《世子法》於伯禽,

所以善成王也。

聞之曰:

『為人臣者,

殺其身有益於君則為之。』

況于其身以善其君乎?

周公優為之!」

# src: LIJI 08.01.24; Couvreur 1.475f; Su1n Xïda4n 6.14; Jia1ng Yi4hua2 313f; Yishu 18:28.40a; tr. Legge 1.351;

# dating: 8110

是故知為人子,

然後可以為人父;

知為人臣,

然後可以為人君;

知事人,

然後能使人。

# src: LIJI 08.01.25; Couvreur 1.475f; Su1n Xïda4n 6.14; Jia1ng Yi4hua2 314; Yishu 18:28.40b; tr. Legge 1.351;

# dating: 8110

成王幼,

不能涖阼,

以為世子,

則無為也,

是故抗《世子法》於伯禽,

使之與成王居,

欲令成王之知

父子、君臣、長幼之義也。

# src: LIJI 08.01.26; Couvreur 1.476f; Su1n Xïda4n 6.14; Jia1ng Yi4hua2 314; Yishu 18:28.42a; tr. Legge 1.352;

# dating: 8110

君之於世子也,

親則父也,

尊則君也。

有父之親,

有君之尊,

然後兼天下而有之。

是故

養世子不可不慎也。

# src: LIJI 08.01.27; Couvreur 1.476f; Su1n Xïda4n 6.14; Jia1ng Yi4hua2 314; Yishu 18:28.42b-43a; tr. Legge 1.352;

# dating: 8110

行一物而三善皆得者,

唯世子而已。

其齒於學之謂也。

故世子齒於學,

國人觀之,曰:

「將君我

而與我齒讓,何也?」

曰:

「有父在,則禮然。」

然而眾知父子之道矣。

# src: LIJI 08.01.28; Couvreur 1.478f; Su1n Xïda4n 6.14; Jia1ng Yi4hua2 314; Yishu 18:28.43a; tr. Legge 1.353;

# dating: 8110

其二曰:

「將君我而與我齒讓,

何也?」

曰:

「有君在,則禮然。」

然而眾著於君臣之義也。

其三曰:

「將君我而與我齒讓,

何也?」

曰:

「長長也。」

然而眾知長幼之節矣。

# src: LIJI 08.01.29; Couvreur 1.478f; Su1n Xïda4n 6.14; Jia1ng Yi4hua2 314; Yishu 18:28.43a-43b; tr. Legge 1.353;

# dating: 8110

故父在斯為子,

君在斯謂之臣,

居子與臣之節,

所以尊君親親也。

故學之為父子焉,

學之為君臣焉,

學之為長幼焉,

父子、

君臣、

長幼之道得

而國治。

# src: LIJI 08.01.30; Couvreur 1.478f; Su1n Xïda4n 6.14f; Jia1ng Yi4hua2 314; Yishu 18:28.43b-44b; tr. Legge 1.353;

# dating: 8110

語曰:

「樂正司業,

父師司成,

一有元良,

萬國以貞。」

世子之謂也。

周公踐阼。

# src: LIJI 08.02.01; Couvreur 1.479f; Su1n Xïda4n 6.15; Jia1ng Yi4hua2 315; Yishu 18:29.1a; tr. Legge 1.353;

# dating: 8110

庶子之正於公族者,

教之以孝弟、睦友、子愛,

明父子之義,

長幼之序。

# src: LIJI 08.02.02; Couvreur 1.479f; Su1n Xïda4n 6.15f; Jia1ng Yi4hua2 315; Yishu 18:29.2b; tr. Legge 1.354;

# dating: 8110

其朝于公:

內朝,

則東面北上;

臣有貴者,

以齒。

其在外朝,

則以官,

司士為之。

# src: LIJI 08.02.03; Couvreur 1.479f; Su1n Xïda4n 6.17f; Jia1ng Yi4hua2 315f; Yishu 18:29.4b; tr. Legge 1.354;

# dating: 8110

其在宗廟之中,

則如外朝之位。

宗人授事,

以爵以官。

其登餕、獻、受爵,

則以上嗣。

# src: LIJI 08.02.04; Couvreur 1.4i1f; Su1n Xïda4n 6.15; Jia1ng Yi4hua2 316; Yishu 18:29.4b-5a; tr. Legge 1.354;

# dating: 8110

庶子治之,

雖有三命,

不踰父兄。

# src: LIJI 08.02.05; Couvreur 1.4i1f; Su1n Xïda4n 6.18; Jia1ng Yi4hua2 316; Yishu 18:29.7a; tr. Legge 1.354;

# dating: 8110

其公大事,

則以其喪服之精麤為序。

雖於公族之喪亦如之,

以次主人。

# src: LIJI 08.02.06; Couvreur 1.4i1f; Su1n Xïda4n 6.19; Jia1ng Yi4hua2 316; Yishu 18:29.8a; tr. Legge 1.355;

# dating: 8110

若公與族燕,

則異姓為賓,

膳宰為主人,

公與父兄齒。

族食,世降一等。

KR1d0052_tls_008-9a

# src: LIJI 08.02.07; Couvreur 1.4i2f; Su1n Xïda4n 6.19f; Jia1ng Yi4hua2 316; Yishu 18:29.11b; tr. Legge 1.355;

# dating: 8110

8.9其在軍,

則守於公禰。

公若有出疆之政,

庶子以公族之無事者守於公宮,

正室守大廟,

諸父守貴宮、貴室,

諸子諸孫守下宮、下室。

KR1d0052_tls_008-10a

# src: LIJI 08.02.08; Couvreur 1.4i2f; Su1n Xïda4n 6.20; Jia1ng Yi4hua2 316; Yishu 18:29.14a-14b; tr. Legge 1.355;

# dating: 8110

8.10五廟之孫,

祖廟未毀,

雖為庶人,

冠,

取妻,

必告;

死,

必赴;

練、祥則告。

# src: LIJI 08.02.09; Couvreur 1.4i2f; Su1n Xïda4n 6.21; Jia1ng Yi4hua2 316; Yishu 18:29.14b; tr. Legge 1.355;

# dating: 8110

族之相為也,

宜弔不弔,

宜免不免,

有司罰之。

至于賵、

賻、承、

含,

皆有正焉。

# src: LIJI 08.02.10; Couvreur 1.4i4f; Su1n Xïda4n 6.21; Jia1ng Yi4hua2 318; Yishu 18:29.16a-16b; tr. Legge 1.356;

# dating: 8110

公族其有死罪,

則磬于甸人。

其刑罪,

則纖剸,

亦告于甸人。

公族無宮刑。

獄成,

有司讞于公。

其死罪,

則曰「某之罪在大辟」;

# src: LIJI 08.02.11; Couvreur 1.4i4f; Su1n Xïda4n 6.21; Jia1ng Yi4hua2 318; Yishu 18:29.16b; tr. Legge 1.356;

# dating: 8110

其刑罪,

則曰「某之罪在小辟」。

公曰:

「宥之。」

有司又曰:

「在辟。」

公又曰:

「宥之。」

有司又曰:

「在辟。」

# src: LIJI 08.02.12; Couvreur 1.4i4f; Su1n Xïda4n 6.21; Jia1ng Yi4hua2 318; Yishu 18:29.16b; tr. Legge 1.356;

# dating: 8110

及三宥,

不對,

走出,

致刑于甸人。

公又使人追之,曰:

「雖然,

必赦之。」

有司對曰:

「無及也!」

# src: LIJI 08.02.13; Couvreur 1.4i4f; Su1n Xïda4n 6.21; Jia1ng Yi4hua2 318; Yishu 18:29.16b; tr. Legge 1.356;

# dating: 8110

反命于公,

公素服不舉,

為之變,

如其倫之喪。

無服,

親哭之。

KR1d0052_tls_008-11a

# src: LIJI 08.02.14; Couvreur 1.486f; Su1n Xïda4n 6.23; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.21a; tr. Legge 1.357;

# dating: 8110

8.11公族朝于內朝,

內親也。

雖有貴者以齒,

明父子也。

外朝以官,

體異姓也。

# src: LIJI 08.02.15; Couvreur 1.486f; Su1n Xïda4n 6.23; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.22b-23a; tr. Legge 1.357;

# dating: 8110

宗廟之中,

以爵為位,

崇德也。

宗人授事以官,

尊賢也。

登餕、受爵以上嗣,

尊祖之道也。

喪紀以服之輕重為序,

不奪人親也。

# src: LIJI 08.02.16; Couvreur 1.486f; Su1n Xïda4n 6.23; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.23b; tr. Legge 1.357;

# dating: 8110

公與族燕則以齒,

而孝弟之道達矣。

其族食,世降一等,

親親之殺也。

# src: LIJI 08.02.17; Couvreur 1.486f; Su1n Xïda4n 6.23; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.24a; tr. Legge 1.358;

# dating: 8110

戰則守於公禰,

孝愛之深也。

正室守大廟,

尊宗室,

而君臣之道著矣。

諸父諸兄守貴室,

子弟守下室,

而讓道達矣。

KR1d0052_tls_008-12a

# src: LIJI 08.02.18; Couvreur 1.486f; Su1n Xïda4n 6.23; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.25a; tr. Legge 1.358;

# dating: 8110

8.12五廟之孫,

祖廟未毀,

雖及庶人,冠,

取妻必告,

死必赴,

不忘親也。

# src: LIJI 08.02.19; Couvreur 1.486f; Su1n Xïda4n 6.23; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.25a; tr. Legge 1.358;

# dating: 8110

親未絕而列於庶人,

賤無能也。

敬弔、臨、賻、賵,

睦友之道也。

# src: LIJI 08.02.20; Couvreur 1.489f; Su1n Xïda4n 6.24; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.25a; tr. Legge 1.358;

# dating: 8110

古者,

庶子之官治,

而邦國有倫。

邦國有倫,

而眾鄉方矣。

# src: LIJI 08.02.21; Couvreur 1.489f; Su1n Xïda4n 6.24; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.26a; tr. Legge 1.359;

# dating: 8110

公族之罪,

雖親、不以犯有司

正術也,

所以體百姓也。

刑于隱者,

不與國人慮兄弟也。

弗弔,

弗為服,

哭于異姓之廟,

為忝祖遠之也。

# src: LIJI 08.02.22; Couvreur 1.489f; Su1n Xïda4n 6.24; Jia1ng Yi4hua2 319; Yishu 18:29.26a; tr. Legge 1.359;

# dating: 8110

素服居外,

不聽樂,

私喪之也,

骨肉之親無絕也。

公族無宮刑,

不翦其類也。

KR1d0052_tls_008-13a

# src: LIJI 08.02.23; Couvreur 1.490f; Su1n Xïda4n 6.24; Jia1ng Yi4hua2 320f; Yishu 18:29.27a; tr. Legge 1.359;

# dating: 8110

8.13天子視學,

大昕鼓徵,

所以警眾也。

眾至,

然後天子至。

乃命有司行事。

興秩節,

祭先師、

先聖焉。

# src: LIJI 08.02.24; Couvreur 1.490f; Su1n Xïda4n 6.24; Jia1ng Yi4hua2 320f; Yishu 18:29.27a; tr. Legge 1.359;

# dating: 8110

有司卒事

反命。

始之養也:

# src: LIJI 08.02.25; Couvreur 1.490f; Su1n Xïda4n 6.25; Jia1ng Yi4hua2 321; Yishu 18:29.30a-31b; tr. Legge 1.360;

# dating: 8110

適東序,

釋奠於先老,

遂設三老、

五更、

群老之席位焉。

適饌省醴,

養老之珍

具;

遂發詠焉,

退脩之以孝養也。

# src: LIJI 08.02.26; Couvreur 1.490f; Su1n Xïda4n 6.25; Jia1ng Yi4hua2 321; Yishu 18:29.32b; tr. Legge 1.360;

# dating: 8110

反,

登歌《清廟》,

既歌而語,

以成之也。

言父子、

君臣、

長幼之道,

合德音之致,

禮之大者也。

# src: LIJI 08.02.27; Couvreur 1.492f; Su1n Xïda4n 6.26; Jia1ng Yi4hua2 321; Yishu 18:29.33b; tr. Legge 1.361;

# dating: 8110

下管《象》,

舞《大武》。

大合眾以事,

達有神,

興有德也。

正君臣之位,

貴賤之等焉,

而上下之義行矣。

# src: LIJI 08.02.28; Couvreur 1.492f; Su1n Xïda4n 6.27; Jia1ng Yi4hua2 321; Yishu 18:29.35b; tr. Legge 1.361;

# dating: 8110

有司告以樂闋,

王乃命公、

侯、伯、

子、男及群吏曰:

「反

養老幼于東序。」

終之以仁也。

KR1d0052_tls_008-14a

# src: LIJI 08.02.29; Couvreur 1.492f; Su1n Xïda4n 6.27; Jia1ng Yi4hua2 321; Yishu 18:29.36a; tr. Legge 1.361;

# dating: 8110

8.14是故

聖人之記事也,

慮之以大,

愛之以敬,

行之以禮,

脩之以孝養,

紀之以義,

終之以仁。

KR1d0052_tls_008-15a

# src: LIJI 08.02.30; Couvreur 1.492f; Su1n Xïda4n 6.27; Jia1ng Yi4hua2 321; Yishu 18:29.36a-36b; tr. Legge 1.361;

# dating: 8110

8.15是故古之人一舉事,

而眾皆知其德之備也。

古之君子,

舉大事,

必慎其終始,

而眾安得不喻焉?

<《兌命》曰:

「念終始典于學。」

# src: LIJI 08.02.31; Couvreur 1.494f; Su1n Xïda4n 6.27; Jia1ng Yi4hua2 322; Yishu 18:29.40a; tr. Legge 1.362;

# dating: 8110

《世子之記》曰:

朝夕至于大寢之門外,

問於內豎曰:

「今日安否何如?」

內豎曰:

「今日安。」

世子乃有喜色。

其有不安節,

則內豎以告世子,

世子色憂不滿容。

# src: LIJI 08.02.32; Couvreur 1.494f; Su1n Xïda4n 6.27; Jia1ng Yi4hua2 322f; Yishu 18:29.40a; tr. Legge 1.362;

# dating: 8110

內豎言「復初」,

然後亦復初。

朝夕之食上,

世子必在

視寒煖之節。

食下,

問所膳羞。

必知所進,

以命膳宰,

然後退。

# src: LIJI 08.02.33; Couvreur 1.494f; Su1n Xïda4n 6.27; Jia1ng Yi4hua2 323; Yishu 18:29.40a; tr. Legge 1.362;

# dating: 8110

若內豎言「疾」,

則世子親齊玄而養。

膳宰之饌,

必敬視之。

疾之藥,

必親嘗之。

# src: LIJI 08.02.34; Couvreur 1.494f; Su1n Xïda4n 6.27; Jia1ng Yi4hua2 323; Yishu 18:29.40b; tr. Legge 1.362;

# dating: 8110

嘗饌善,

則世子亦能食;

嘗饌寡,

世子亦不能飽;

以至于復初,

然後亦復初。