禮記
禮記
** 18 學記
18.1發慮憲,
求善良,
足以謏聞,
不足以動眾;
就賢體遠,
足以動眾,
未足以化民。
君子如欲化民成俗,
其必由學乎!
# src: LIJI 18.01.02; Couvreur 2.28f; Su1n Xïda4n 10.1; Jia1ng Yi4hua2 500; Yishu 29:49.3b; tr. Legge 2.i2;
# dating: 8110
18.2玉不琢,
不成器;
人不學,
不知道。
是故古之王者
建國君民,
教學為先。
《兌命》曰:
「念終始典于學。」
其此之謂乎!
# src: LIJI 18.01.03; Couvreur 2.29f; Su1n Xïda4n 10.2; Jia1ng Yi4hua2 500; Yishu 29:49.4b; tr. Legge 2.i2;
# dating: 8110
雖有嘉肴,
弗食,
不知其旨也;
雖有至道,
弗學,
不知其善也。
是故學然後知不足,
教然後知困。
# src: LIJI 18.01.04; Couvreur 2.29f; Su1n Xïda4n 10.2; Jia1ng Yi4hua2 500; Yishu 29:49.4b-5a; tr. Legge 2.i2;
# dating: 8110
知不足,
然後能自反也;
知困,
然後能自強也。
故曰:
教學相長也。
《兌命》曰:
「學學半。」
其此之謂乎。
# src: LIJI 18.01.05; Couvreur 2.30f; Su1n Xïda4n 10.2; Jia1ng Yi4hua2 501; Yishu 29:49.5b; tr. Legge 2.i3;
# dating: 8110
古之教者,
家有塾,
黨有庠,
術有序,
國有學。
# src: LIJI 18.01.06; Couvreur 2.30f; Su1n Xïda4n 10.3; Jia1ng Yi4hua2 501; Yishu 29:49.8a; tr. Legge 2.i3;
# dating: 8110
比年入學,
中年考校。
一年視離經辨志,
三年視敬業樂群,
五年視博習親師,
七年視論學取友,
謂之小成;
九年知類通達,
強立而不反,
謂之大成。
# src: LIJI 18.01.07; Couvreur 2.30f; Su1n Xïda4n 10.3f; Jia1ng Yi4hua2 501; Yishu 29:49.8a-8b; tr. Legge 2.i3;
# dating: 8110
夫然後足以化民易俗,
近者說服,
而遠者懷之,
此大學之道也。
《記》曰:
「蛾子時術之。」
其此之謂乎。
# src: LIJI 18.01.08; Couvreur 2.31f; Su1n Xïda4n 10.5; Jia1ng Yi4hua2 502; Yishu 29:49.10b-11a; tr. Legge 2.i4;
# dating: 8110
18.3大學始教,
皮弁祭菜,
示敬道也;
《宵雅》肄三,
官其始也;
入學鼓篋,
孫其業也;
夏、楚二物,
收其威也;
# src: LIJI 18.01.09; Couvreur 2.31f; Su1n Xïda4n 10.5; Jia1ng Yi4hua2 502; Yishu 29:49.11a; tr. Legge 2.i4;
# dating: 8110
未卜禘不視學,
游其志也;
時觀而弗語,
存其心也;
幼者聽而弗問,
學不躐等也。
此七者,
教之大倫也。
# src: LIJI 18.01.10; Couvreur 2.31f; Su1n Xïda4n 10.5; Jia1ng Yi4hua2 502; Yishu 29:49.11a; tr. Legge 2.i4;
# dating: 8110
《記》曰:
「凡學官先事,
士先志。」
其此之謂乎。
# src: LIJI 18.01.11; Couvreur 2.33f; Su1n Xïda4n 10.7; Jia1ng Yi4hua2 503; Yishu 29:49.15a; tr. Legge 2.85;
# dating: 8110
大學之教也時,
教必有正業,
退息必有居。
# src: LIJI 18.01.12; Couvreur 2.33f; Su1n Xïda4n 10.7; Jia1ng Yi4hua2 503; Yishu 29:49.16a; tr. Legge 2.85;
# dating: 8110
學,
不學操縵,
不能安弦;
不學博依,
不能安詩;
不學雜服,
不能安禮;
不興其藝,
不能樂學。
# src: LIJI 18.01.13; Couvreur 2.33f; Su1n Xïda4n 10.7; Jia1ng Yi4hua2 503; Yishu 29:49.18a; tr. Legge 2.85;
# dating: 8110
故君子之於學也,
藏焉,
脩焉,
息焉,
遊焉。
夫然,
故安其學而親其師,
樂其友而信其道。
是以雖離師輔而不反也。
# src: LIJI 18.01.14; Couvreur 2.33f; Su1n Xïda4n 10.7; Jia1ng Yi4hua2 503; Yishu 29:49.18a; tr. Legge 2.85;
# dating: 8110
《兌命》曰:
「敬孫務時敏,
厥脩乃來。」
其此之謂乎。
# src: LIJI 18.01.15; Couvreur 2.34f; Su1n Xïda4n 10.8; Jia1ng Yi4hua2 504; Yishu 29:49.19a; tr. Legge 2.86;
# dating: 8110
18.4今之教者,
呻其佔畢,
多其訊
言,及于數,
進而不顧其安,
使人不由其誠,
教人不盡其材;
其施之也悖,
其求之也佛。
# src: LIJI 18.01.16; Couvreur 2.34f; Su1n Xïda4n 10.8; Jia1ng Yi4hua2 504; Yishu 29:49.19a; tr. Legge 2.86;
# dating: 8110
夫然,
故隱其學而疾其師,
苦其難而不知其益也,
雖終其業,
其去之必速。
教之不刑,
其此之由乎!
# src: LIJI 18.01.17; Couvreur 2.35; Su1n Xïda4n 10.9; Jia1ng Yi4hua2 504; Yishu 29:49.21b; tr. Legge 2.86;
# dating: 8110
大學之法,
禁於未發之謂豫,
當其可之謂時,
不陵節而施之謂孫,
相觀而善之謂摩。
此四者,
教之所由興也。
# src: LIJI 18.01.18; Couvreur 2.36; Su1n Xïda4n 10.10; Jia1ng Yi4hua2 505; Yishu 29:49.22b; tr. Legge 2.86;
# dating: 8110
18.5發然後禁,
則扞格而不勝;
時過然後學,
則勤苦而難成;
雜施而不孫,
則壞亂而不脩;
獨學而無友,
則孤陋而寡聞;
燕朋逆其師;
燕辟廢其學。
# src: LIJI 18.01.19; Couvreur 2.36; Su1n Xïda4n 10.10; Jia1ng Yi4hua2 505; Yishu 29:49.22b; tr. Legge 2.86;
# dating: 8110
此六者,
教之所由廢也。
# src: LIJI 18.01.20; Couvreur 2.36f; Su1n Xïda4n 10.10; Jia1ng Yi4hua2 505; Yishu 29:49.23b; tr. Legge 2.87;
# dating: 8110
18.6君子既知教之所由興,
又知教之所由廢,
然後可以為人師也。
# src: LIJI 18.01.21; Couvreur 2.36f; Su1n Xïda4n 10.10f; Jia1ng Yi4hua2 505; Yishu 29:49.23b-24a; tr. Legge 2.87;
# dating: 8110
故君子之教喻也,
道而弗牽,
強而弗抑,
開而弗達。
道而弗牽則和,
強而弗抑則易,
開而弗達則思;
和易以思,
可謂善喻矣。
# src: LIJI 18.01.22; Couvreur 2.37f; Su1n Xïda4n 10.11; Jia1ng Yi4hua2 506; Yishu 29:49.24b-25a; tr. Legge 2.87;
# dating: 8110
18.7學者有四失,
教者必知之。
人之學也,
或失則多,
或失則寡,
或失則易,
或失則止。
# src: LIJI 18.01.23; Couvreur 2.37f; Su1n Xïda4n 10.11; Jia1ng Yi4hua2 506; Yishu 29:49.25a; tr. Legge 2.87;
# dating: 8110
此四者,
心之莫同也。
知其心,
然後能救其失也。
教也者,
長善而救其失者也。
# src: LIJI 18.01.24; Couvreur 2.37f; Su1n Xïda4n 10.11; Jia1ng Yi4hua2 506; Yishu 29:49.26a; tr. Legge 2.87;
# dating: 8110
善歌者,
使人繼其聲;
善教者,
使人繼其志。
其言也約而達,
微而臧,
罕譬而喻,
可謂繼志矣。
# src: LIJI 18.01.25; Couvreur 2.38f; Su1n Xïda4n 10.12; Jia1ng Yi4hua2 507; Yishu 29:49.27b; tr. Legge 2.88;
# dating: 8110
18.8君子知至學之難易,
而知其美惡,
然後能博喻;
能博喻然後能為師;
能為師然後能為長;
能為長然後能為君。
# src: LIJI 18.01.26; Couvreur 2.38f; Su1n Xïda4n 10.12; Jia1ng Yi4hua2 507; Yishu 29:49.27b; tr. Legge 2.88;
# dating: 8110
故師也者,
所以學為君也。
是故擇師不可不慎也。
《記》曰:
「三王四代唯其師。」
此之謂乎。
# src: LIJI 18.01.27; Couvreur 2.39f; Su1n Xïda4n 10.12f; Jia1ng Yi4hua2 507f; Yishu 29:49.29a-29b; tr. Legge 2.88;
# dating: 8110
18.9凡學之道,
嚴師為難。
師嚴然後道尊,
道尊然後民知敬學。
是故君之所不臣於其臣者二:
當其為尸則弗臣也,
當其為師則弗臣也。
# src: LIJI 18.01.28; Couvreur 2.39f; Su1n Xïda4n 10.13; Jia1ng Yi4hua2 508; Yishu 29:49.29b; tr. Legge 2.88;
# dating: 8110
大學之禮,
雖詔於天子,
無北面;
所以尊師也。
# src: LIJI 18.01.29; Couvreur 2.40f; Su1n Xïda4n 10.13; Jia1ng Yi4hua2 508; Yishu 29:49.30b; tr. Legge 2.89;
# dating: 8110
善學者,
師逸而功倍,
又從而庸之;
不善學者,
師勤而功半,
又從而怨之。
# src: LIJI 18.01.30; Couvreur 2.40f; Su1n Xïda4n 10.13; Jia1ng Yi4hua2 508; Yishu 29:49.30b; tr. Legge 2.89;
# dating: 8110
善問者,
如攻堅木,
先其易者,
後其節目,
及其久也,
相說以解;
不善問者反此。
# src: LIJI 18.01.31; Couvreur 2.40f; Su1n Xïda4n 10.13; Jia1ng Yi4hua2 508; Yishu 29:49.31a; tr. Legge 2.89;
# dating: 8110
善待問者,
如撞鐘,
叩之以小者則小鳴,
叩之以大者則大鳴,
待其從容,
然後盡其聲;
不善荅問者反此。
此皆進學之道也。
# src: LIJI 18.01.32; Couvreur 2.41; Su1n Xïda4n 10.14; Jia1ng Yi4hua2 509; Yishu 29:49.33a; tr. Legge 2.89;
# dating: 8110
18.10記問之學,
不足以為人師。
必也其聽語乎,
力不能問,
然後語之;
語之而不知,
雖舍之可也。
# src: LIJI 18.01.33; Couvreur 2.42; Su1n Xïda4n 10.14; Jia1ng Yi4hua2 509; Yishu 29:49.34b; tr. Legge 2.90;
# dating: 8110
良冶之子,
必學為裘;
良弓之子,
必學為箕;
始駕馬者反之,
車在馬前。
君子察於此三者,
可以有志於學矣。
# src: LIJI 18.01.34; Couvreur 2.42f; Su1n Xïda4n 10.15; Jia1ng Yi4hua2 510; Yishu 29:49.36a; tr. Legge 2.90;
# dating: 8110
18.11古之學者:
比物醜類。
鼓無當於五聲,
五聲弗得不和。
水無當於五色,
五色弗得不章。
學無當於五官,
五官弗得不治。
師無當於五服,
五服弗得不親。
# src: LIJI 18.01.35; Couvreur 2.43f; Su1n Xïda4n 10.16; Jia1ng Yi4hua2 510; Yishu 29:49.37b; tr. Legge 2.91;
# dating: 8110
18.12君子曰:
「大德不官,
大道不器,
大信不約,
大時不齊。
察於此四者,
可以有志於學矣。」
# src: LIJI 18.01.36; Couvreur 2.44; Su1n Xïda4n 10.17; Jia1ng Yi4hua2 510; Yishu 29:49.37b; tr. Legge 2.91;
# dating: 8110
三王之祭川也,
皆先河而後海;
或源也,
或委也。
此之謂務本。