禮記
禮記
** 25 祭義
25.1祭不欲數,
數則煩,
煩則不敬。
祭不欲疏,
疏則怠,
怠則忘。
是故
君子合諸天道:
春禘、秋嘗。
# src: LIJI 24.01.02; Couvreur 2.271f; Su1n Xïda4n 12.44; Jia1ng Yi4hua2 643; Yishu 36:60.1b; tr. Legge 2.210;
# dating: 8110
霜露既降,
君子履之,
必有悽愴之心,
非其寒之謂也。
春
雨露既濡,
君子履之,
必有怵惕之心,
如將見之。
# src: LIJI 24.01.03; Couvreur 2.271f; Su1n Xïda4n 12.45; Jia1ng Yi4hua2 643; Yishu 36:60.2a; tr. Legge 2.210;
# dating: 8110
樂以迎來,
哀以送往,
故禘有樂
而嘗無樂。
# src: LIJI 24.01.04; Couvreur 2.272f; Su1n Xïda4n 12.45; Jia1ng Yi4hua2 644; Yishu 36:60.3b; tr. Legge 2.210;
# dating: 8110
25.2致齊於內,
散齊於外。
齊之日:
思其居處,
思其笑語,
思其志意,
思其所樂,
思其所嗜。
齊三日,
乃見其所為齊者。
# src: LIJI 24.01.05; Couvreur 2.273f; Su1n Xïda4n 12.45; Jia1ng Yi4hua2 644f; Yishu 36:60.5b; tr. Legge 2.211;
# dating: 8110
25.3祭之日:
入室,
僾然必有見乎其位,
周還出戶,
肅然必有聞乎其容聲,
出戶而聽,
愾然必有聞乎其嘆息之聲。
# src: LIJI 24.01.06; Couvreur 2.273f; Su1n Xïda4n 12.46; Jia1ng Yi4hua2 645; Yishu 36:60.6b; tr. Legge 2.211;
# dating: 8110
25.4是故
先王之孝也,
色不忘乎目,
聲不絕乎耳,
心志嗜欲不忘乎心。
致愛則存,
致愨則著。
著、存不忘乎心,
夫安得不敬乎?
# src: LIJI 24.01.07; Couvreur 2.274f; Su1n Xïda4n 12.46; Jia1ng Yi4hua2 645; Yishu 36:60.7b; tr. Legge 2.211;
# dating: 8110
25.5君子生則敬養,
死則敬享,
思終身弗辱也。
君子有終身之喪,
忌日之謂也。
忌日不用,
非不祥也。
言夫日,
志有所至,
而不敢盡其私也。
# src: LIJI 24.01.08; Couvreur 2.275f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646; Yishu 36:60.9a; tr. Legge 2.212;
# dating: 8110
25.6唯聖人為能饗帝,
孝子為能饗親。
饗者,
鄉也。
鄉之,
然後能饗焉。
是故
孝子臨尸而不怍。
# src: LIJI 24.01.09; Couvreur 2.275f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646; Yishu 36:60.9a; tr. Legge 2.212;
# dating: 8110
君牽牲,
夫人奠盎。
君獻尸,
夫人薦豆。
卿大夫相君,
命婦相夫人。
齊齊乎其敬也,
愉愉乎其忠也,
勿勿諸其欲其饗之也。
# src: LIJI 24.01.10; Couvreur 2.276f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646; Yishu 36:60.11a; tr. Legge 2.212;
# dating: 8110
25.7文王之祭也:
事死者如事生,
思死者如不欲生,
忌日必哀,
稱諱如見親。
祀之忠也:
如見親之所愛,
如欲色然;
其文王與?
# src: LIJI 24.01.11; Couvreur 2.276f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646f; Yishu 36:60.11a; tr. Legge 2.212;
# dating: 8110
《詩》云:
「明發不寐,
有懷二人。」
文王之謂也。
祭之明日,
明發不寐,
饗而致之,
又從而思之。
# src: LIJI 24.01.12; Couvreur 2.276f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.11b; tr. Legge 2.212;
# dating: 8110
祭之日,
樂與哀半;
饗之必樂,
已至必哀。
# src: LIJI 24.01.13; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.14b; tr. Legge 2.213;
# dating: 8110
25.8仲尼嘗,
奉薦而進,
其親也愨,
其行也趨趨以數。
# src: LIJI 24.01.14; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.14b; tr. Legge 2.213;
# dating: 8110
已祭,
子贛問曰:
「子之言祭,
濟濟漆漆然;
今子之祭,
無濟濟漆漆
何也?」
# src: LIJI 24.01.15; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.14b-15a; tr. Legge 2.213;
# dating: 8110
子曰:
「濟濟者,
容也遠也;
漆漆者,
容也自反也。
容以遠,
若容以自反也,
夫何神明之及交,
夫何濟濟漆漆之有乎?
# src: LIJI 24.01.16; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.15a; tr. Legge 2.213;
# dating: 8110
反饋,
樂成,
薦其薦、俎,
序其禮樂,
備其百官。
君子致其濟濟漆漆,
夫何慌惚之有乎?
夫言
豈一端而已,
夫各有所當也。」
# src: LIJI 24.01.17; Couvreur 2.279f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648; Yishu 36:60.17a; tr. Legge 2.214;
# dating: 8110
25.9孝子將祭,
慮事不可以不豫;
比時具物,
不可以不備;
虛中以治之。
25.10宮室既脩,
牆屋既設,
百物既備,
夫婦齊戒、沐浴、
盛服,
# src: LIJI 24.01.18; Couvreur 2.279f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648; Yishu 36:60.17a; tr. Legge 2.214;
# dating: 8110
奉承而進之,
洞洞乎,
屬屬乎,
如弗勝,
如將失之,
其孝敬之心至也與!
# src: LIJI 24.01.19; Couvreur 2.279f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648; Yishu 36:60.17a; tr. Legge 2.214;
# dating: 8110
薦其薦、俎,
序其禮樂,
備其百官,
奉承而進之。
25.11於是
諭其志意,
以其慌惚以與神明交,
庶或饗之。
「庶或饗之」,
孝子之志也。
# src: LIJI 24.01.20; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648f; Yishu 36:60.19a; tr. Legge 2.214;
# dating: 8110
25.12孝子之祭也,
盡其愨而愨焉,
盡其信而信焉,
盡其敬而敬焉,
盡其禮而不過失焉。
進退必敬,
如親聽命,
則或使之也。
# src: LIJI 24.01.21; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.19b; tr. Legge 2.215;
# dating: 8110
25.13孝子之祭
可知也:
其立之也,
敬以詘;
其進之也,
敬以愉;
其薦之也,
敬以欲;
退而立,
如將受命;
# src: LIJI 24.01.22; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.19b; tr. Legge 2.215;
# dating: 8110
已徹而退,
敬齊之色不絕於面。
孝子之祭也,
立而不詘,
固也;
進而不愉,
疏也;
薦而不欲,
不愛也;
# src: LIJI 24.01.23; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.20a; tr. Legge 2.215;
# dating: 8110
退立而不如受命,
敖也;
已徹而退,
無敬齊之色,
而忘本也。
如是而祭,
失之矣。
# src: LIJI 24.01.24; Couvreur 2.2i2f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.21b; tr. Legge 2.215;
# dating: 8110
25.14孝子之有深愛者,
必有和氣;
有和氣者,
必有愉色;
有愉色者,
必有婉容。
# src: LIJI 24.01.25; Couvreur 2.2i2f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.21b; tr. Legge 2.215;
# dating: 8110
孝子如執玉,
如奉盈,
洞洞屬屬然,
如弗勝,
如將失之。
嚴威儼恪,
非所以事親也,
成人之道也。
# src: LIJI 24.01.26; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.23a; tr. Legge 2.216;
# dating: 8110
25.15先王之所以治天下者五:
貴有德,
貴貴,
貴老,
敬長,
慈幼。
此五者,
先王之所以定天下也。
貴有德,
何為也?
# src: LIJI 24.01.27; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.23a; tr. Legge 2.216;
# dating: 8110
為其近於道也。
貴貴,
為其近於君也。
貴老,
為其近於親也。
敬長,
為其近於兄也。
慈幼,
為其近於子也。
# src: LIJI 24.01.28; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.24b; tr. Legge 2.217;
# dating: 8110
是故
至孝近乎王,
至弟近乎霸。
至孝近乎王,
雖天子
必有父;
至弟近乎霸,
雖諸侯
必有兄。
# src: LIJI 24.01.29; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.24b; tr. Legge 2.217;
# dating: 8110
先王之教,
因而弗改,
所以領天下國家也。
# src: LIJI 24.01.30; Couvreur 2.2i4f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.26b; tr. Legge 2.217;
# dating: 8110
25.16子曰:
「立愛自親始,
教民睦也。
立教自長始,
教民順也。
教以慈睦,
而民貴有親;
教以敬長,
而民貴用命。
# src: LIJI 24.01.31; Couvreur 2.2i4f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.26b; tr. Legge 2.217;
# dating: 8110
孝以事親,
順以聽命,
錯諸天下,
無所不行。」
# src: LIJI 24.01.32; Couvreur 2.285f; Su1n Xïda4n 12.52; Jia1ng Yi4hua2 651; Yishu 36:60.27b-28a; tr. Legge 2.217;
# dating: 8110
25.17郊之祭也,
喪者不敢哭,
凶服者不敢入國門,
敬之至也。
25.18祭之日,
君牽牲,
穆荅君,
卿大夫序從。
# src: LIJI 24.01.33; Couvreur 2.285f; Su1n Xïda4n 12.52; Jia1ng Yi4hua2 651; Yishu 36:60.28a; tr. Legge 2.217;
# dating: 8110
既入廟門,
麗于碑,
卿大夫袒,
而毛牛尚耳,
鸞刀以刲,
取膟、膋,
乃退。
爓祭,
祭腥而退,
敬之至也。
# src: LIJI 24.01.34; Couvreur 2.286f; Su1n Xïda4n 12.52; Jia1ng Yi4hua2 652; Yishu 36:60.29b; tr. Legge 2.218;
# dating: 8110
25.19郊之祭,
大報天而主日,
配以月。
夏后氏祭其闇,
殷人祭其陽,
周人祭日,
以朝及闇。
# src: LIJI 24.01.35; Couvreur 2.286f; Su1n Xïda4n 12.53; Jia1ng Yi4hua2 652; Yishu 36:60.32a; tr. Legge 2.219;
# dating: 8110
25.20祭日於壇,
祭月於坎,
以別幽明,
以制上下。
25.21祭日於東,
祭月於西,
以別外內,
以端其位。
# src: LIJI 24.01.36; Couvreur 2.286f; Su1n Xïda4n 12.53; Jia1ng Yi4hua2 652; Yishu 36:60.32a; tr. Legge 2.219;
# dating: 8110
25.22日出於東,
月生於西。
陰陽長短,
終始相巡,
以致天下之和。
# src: LIJI 24.01.37; Couvreur 2.288; Su1n Xïda4n 12.54; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:60.36b; tr. Legge 2.219;
# dating: 8110
25.23天下之禮,
致反始也,
致鬼神也,
致和用也,
致義也,
致讓也。
致反始,
以厚其本也;
致鬼神,
以尊上也;
# src: LIJI 24.01.38; Couvreur 2.288; Su1n Xïda4n 12.54; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:60.36b; tr. Legge 2.219;
# dating: 8110
致物用,
以立民紀也。
致義,
則上下不悖逆矣。
致讓,
以去爭也。
合此五者,
以治天下之禮也,
雖有奇邪,
而不治者則微矣。
# src: LIJI 24.02.01; Couvreur 2.289f; Su1n Xïda4n 12.55; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.1a; tr. Legge 2.220;
# dating: 8110
25.24宰我曰:
「吾聞鬼神之名,
不知其所謂。」
子曰:
「氣也者,
神之盛也;
魄也者,
鬼之盛也;
合鬼與神,
教之至也。」
# src: LIJI 24.02.02; Couvreur 2.289f; Su1n Xïda4n 12.55; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.1a; tr. Legge 2.220;
# dating: 8110
25.25眾生必死,
死必歸土:
此之謂鬼。
骨肉斃于下,
陰為野土。
25.26其氣發揚于上,
為昭明,
# src: LIJI 24.02.03; Couvreur 2.289f; Su1n Xïda4n 12.55f; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.1a; tr. Legge 2.220;
# dating: 8110
焄蒿、
悽愴,
此百物之精也,
神之著也。
25.27因物之精,
制為之極,
明命鬼神,
以為黔首則。
百眾以畏,
萬民以服。
# src: LIJI 24.02.04; Couvreur 2.290f; Su1n Xïda4n 12.56; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.9a; tr. Legge 2.221;
# dating: 8110
25.28聖人以是為未足也,
築為宮室,
設為宗、祧,
以別親疏遠邇,
教民反古復始,
不忘其所由生也。
眾之服自此,
故聽且速也。
# src: LIJI 24.02.05; Couvreur 2.291f; Su1n Xïda4n 12.56; Jia1ng Yi4hua2 654; Yishu 36:61.10a; tr. Legge 2.221;
# dating: 8110
25.29二端既立,
報以二禮。
建設朝事,
燔燎羶、薌,
見以蕭光,
以報氣也。
此教眾反始也。
# src: LIJI 24.02.06; Couvreur 2.291f; Su1n Xïda4n 12.56; Jia1ng Yi4hua2 654; Yishu 36:61.10a; tr. Legge 2.221;
# dating: 8110
薦黍稷,
羞肝、肺、首、心,
見間以俠甒,
加以鬱鬯,
以報魄也。
教民相愛,
上下用情,
禮之至也。
# src: LIJI 24.02.07; Couvreur 2.292f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 655; Yishu 36:61.16a; tr. Legge 2.222;
# dating: 8110
25.30君子反古復始,
不忘其所由生也,
是以致其敬,
發其情,
竭力從事,
以報其親,
不敢弗盡也。
# src: LIJI 24.02.08; Couvreur 2.292f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 655; Yishu 36:61.16b; tr. Legge 2.222;
# dating: 8110
25.31是故
昔者
天子為藉千畝,
冕而朱紘,
躬秉耒。
# src: LIJI 24.02.09; Couvreur 2.292f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 655; Yishu 36:61.16b; tr. Legge 2.222;
# dating: 8110
諸侯為藉百畝,
冕而青紘,
躬秉耒,
以事天地、山川、社稷、先古,
以為醴、酪、齊盛,
於是乎取之,
敬之至也。
# src: LIJI 24.02.10; Couvreur 2.293f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.18b; tr. Legge 2.222;
# dating: 8110
25.32古者
天子諸侯必有養獸之官,
及歲時,
齊戒沐浴而躬朝之。
犧、牷、祭牲
必於是取之,
敬之至也。
君召牛,
納而視之,
# src: LIJI 24.02.11; Couvreur 2.293f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.18b; tr. Legge 2.222;
# dating: 8110
擇其毛而卜之,
吉,
然後養之。
君皮弁、素積,
朔月、
月半,
君巡牲,
所以致力,
孝之至也。
# src: LIJI 24.02.12; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.20b; tr. Legge 2.223;
# dating: 8110
25.33古者天子諸侯
必有公桑、蠶室,
近川而為之。
築宮,仞有三尺,
棘牆而外閉之。
及大昕之朝,
君皮弁、素積,
卜三宮之夫人、世婦之吉者,
使入蠶于蠶室,
# src: LIJI 24.02.13; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.20b; tr. Legge 2.223;
# dating: 8110
奉種浴于川;
桑于公桑,
風戾以食之。
歲既單矣:
世婦卒蠶,
奉繭以示于君,
遂獻繭于夫人。
夫人曰:
「此所以為君服與?」
# src: LIJI 24.02.14; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 656f; Yishu 36:61.20b; tr. Legge 2.223;
# dating: 8110
遂副、褘而受之,
因少牢以禮之。
古之獻繭者,
其率用此與?
及良日,
夫人繅,
三盆手,
遂布于三宮夫人、世婦之吉者,
使繅;
# src: LIJI 24.02.15; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 657; Yishu 36:61.21a; tr. Legge 2.223;
# dating: 8110
遂朱、綠之,
玄、黃之,
以為黼黻、文章。
服既成,
君服以祀先王、先公,
敬之至也。
# src: LIJI 24.02.16; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 657f; Yishu 36:61.24a; tr. Legge 2.224;
# dating: 8110
25.34君子曰:
「禮樂不可斯須去身。
致樂以治心,
則易直子諒之心
油然生矣。
易直子諒之心生則樂,
樂則安,
安則久,
久則天,
天則神。
# src: LIJI 24.02.17; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24a-24b; tr. Legge 2.224;
# dating: 8110
天則不言而信,
神則不怒而威。
致樂以治心者也。
致禮以治躬則莊敬,
莊敬則嚴威。
心中斯須不和不樂,
而鄙詐之心入之矣;
外貌斯須不莊不敬,
而慢易之心入之矣。
# src: LIJI 24.02.18; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24b; tr. Legge 2.224;
# dating: 8110
故樂也者,
動於內者也,
禮也者,
動於外者也。
樂極和,
禮極順。
內和而外順,
則民瞻其顏色而不與爭也;
望其容貌,
而眾不生慢易焉。
# src: LIJI 24.02.19; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24b; tr. Legge 2.224;
# dating: 8110
故德煇動乎內,
而民莫不承聽;
理發乎外,
而眾莫不承順。
故曰:
『致禮樂之道,
而天下塞焉,
舉而錯之無難矣。』
# src: LIJI 24.02.20; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24b-25a; tr. Legge 2.224;
# dating: 8110
樂也者,
動於內者也;
禮也者,
動於外者也。
故禮主其減,
樂主其盈。
禮減而進,
以進為文;
樂盈而反,
以反為文。
# src: LIJI 24.02.21; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.25a; tr. Legge 2.224;
# dating: 8110
禮減而不進則銷,
樂盈而不反則放。
故禮有報而樂有反。
禮得其報則樂,
樂得其反則安。
禮之報,
樂之反,
其義一也。」
# src: LIJI 24.02.22; Couvreur 2.300; Su1n Xïda4n 12.60f; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.26a-27a; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
25.35曾子曰:
「孝有三:
大孝尊親,
其次弗辱,
其下能養。」
公明儀問於曾子曰:
「夫子可以為孝乎?」
# src: LIJI 24.02.23; Couvreur 2.300; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.27a; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
曾子曰:
「是何言與?
是何言與?
君子之所為孝者:
先意承志,
諭父母於道。
參,
直養者也!
安能為孝乎?」
# src: LIJI 24.02.24; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 658f; Yishu 36:61.28b; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
曾子曰:
「身也者,
父母之遺體也。
行父母之遺體,
敢不敬乎?
居處不莊,
非孝也;
事君不忠,
非孝也;
# src: LIJI 24.02.25; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.28b; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
涖官不敬,
非孝也;
朋友不信,
非孝也;
戰陳無勇,
非孝也;
五者不遂,
災及於親,
敢不敬乎?
# src: LIJI 24.02.26; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.28b-29a; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
亨、孰、羶、薌,
嘗而薦之,
非孝也,
養也。
君子之所謂孝也者,
國人稱願然曰:
「『幸哉有子
如此!』
所謂孝也已。
# src: LIJI 24.02.27; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.29a; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
眾之本教曰孝,
其行曰養。
養
可能也,
敬為難;
敬
可能也,
安為難;
安
可能也,
# src: LIJI 24.02.28; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.29a; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
卒為難。
父母既沒,
慎行其身,
不遺父母惡名,
可謂能終矣。
仁者,
仁此者也;
禮者,
履此者也;
# src: LIJI 24.02.29; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.29a; tr. Legge 2.226;
# dating: 8110
義者,
宜此者也;
信者,
信此者也;
強者,
強此者也。
樂自順此生,
刑自反此作。」
# src: LIJI 24.02.30; Couvreur 2.303f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.31a; tr. Legge 2.227;
# dating: 8110
曾子曰:
「夫孝,
置之而塞乎天地,
溥之而橫乎四海,
施諸後世而無朝夕,
推而放諸東海而準,
推而放諸西海而準,
推而放諸南海而準,
推而放諸北海而準。
# src: LIJI 24.02.31; Couvreur 2.303f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.31b; tr. Legge 2.227;
# dating: 8110
《詩》云:
『自西自東,自南自北,
無思不服。』
此之謂也。」
# src: LIJI 24.02.32; Couvreur 2.304f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.32a; tr. Legge 2.227;
# dating: 8110
曾子曰:
「樹木以時伐焉,
禽獸以時殺焉。
夫子曰:
『『斷一樹,
殺一獸,
不以其時,
非孝也。』
# src: LIJI 24.02.33; Couvreur 2.304f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.32a-32b; tr. Legge 2.227;
# dating: 8110
孝有三:
小孝用力,
中孝用勞,
大孝不匱。
思慈愛忘勞,
可謂用力矣。
尊仁、
安義,
可謂用勞矣。
博施、備物,
可謂不匱矣。
# src: LIJI 24.02.34; Couvreur 2.304f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.32b; tr. Legge 2.227;
# dating: 8110
父母愛之,
嘉而弗忘;
父母惡之,
懼而無怨,
父母有過,
諫而不逆;
父母既沒,
必求仁者之粟以祀之。
此之謂禮終。」
# src: LIJI 24.02.35; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.34b; tr. Legge 2.228;
# dating: 8110
25.36樂正子春下堂而傷其足,
數月不出,
猶有憂色。
門弟子曰:
「夫子之足瘳矣,
數月不出,
猶有憂色,
何也?」
# src: LIJI 24.02.36; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.34b; tr. Legge 2.228;
# dating: 8110
樂正子春曰:
「善如爾之問也!
善如爾之問也!
吾聞諸曾子,
曾子聞諸夫子曰:
『『天之所生,
地之所養,
無人為大。
# src: LIJI 24.02.37; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.34b-35a; tr. Legge 2.228;
# dating: 8110
父母全而生之,
子全而歸之,
可謂孝矣。
不虧其體,
不辱其身,
可謂全矣。
故君子頃步而弗敢忘孝也。』
今予忘孝之道,
予是以有憂色也。
# src: LIJI 24.02.38; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.35a; tr. Legge 2.228;
# dating: 8110
壹舉足而不敢忘父母,
壹出言而不敢忘父母。
壹舉足而不敢忘父母,
是故道而不徑,
舟而不游,
不敢以先父母之遺體行殆。
壹出言而不敢忘父母,
是故惡言不出於口,
忿言不及於身。
# src: LIJI 24.02.39; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.64; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.35a; tr. Legge 2.228;
# dating: 8110
不辱其身,
不羞其親,
可謂孝矣。」
# src: LIJI 24.02.40; Couvreur 2.307f; Su1n Xïda4n 12.64; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.36b; tr. Legge 2.229;
# dating: 8110
25.37昔者
有虞氏貴德而尚齒,
夏后氏貴爵而尚齒,
殷人貴富而尚齒,
周人貴親而尚齒。
虞、夏、殷、周,
天下之盛王也,
未有遺年者。
# src: LIJI 24.02.41; Couvreur 2.307f; Su1n Xïda4n 12.64; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.36b-39a; tr. Legge 2.230;
# dating: 8110
年之貴乎天下,
久矣;
次乎事親也。
25.38是故
朝廷同爵則尚齒。
七十杖於朝,
君問則席。
八十不俟朝,
君問則就之,
而弟達乎朝廷矣。
# src: LIJI 24.02.42; Couvreur 2.308f; Su1n Xïda4n 12.65; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.40a; tr. Legge 2.230;
# dating: 8110
25.39行,
肩而不併,
不錯則隨。
見老者,
則車徒辟;
斑白者不以其任行乎道路,
而弟達乎道路矣。
# src: LIJI 24.02.43; Couvreur 2.308f; Su1n Xïda4n 12.65; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.40a; tr. Legge 2.230;
# dating: 8110
居鄉以齒,
而老窮不遺,
強不犯弱,
眾不暴寡,
而弟達乎州巷矣。
# src: LIJI 24.02.44; Couvreur 2.309f; Su1n Xïda4n 12.65f; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.41a; tr. Legge 2.230;
# dating: 8110
25.40古之道,
五十不為甸徒,
頒禽隆諸長者,
而弟達乎獀狩矣。
軍旅什伍,
同爵則尚齒,
而弟達乎軍旅矣。
# src: LIJI 24.02.45; Couvreur 2.309f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.42a; tr. Legge 2.231;
# dating: 8110
25.41孝弟發諸朝廷,
行乎道路,
至乎州巷,
放乎獀狩,
循乎軍旅,
眾以義死之,
而弗敢犯也。
# src: LIJI 24.02.46; Couvreur 2.310f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 663; Yishu 36:61.42b; tr. Legge 2.231;
# dating: 8110
25.42祀乎明堂,
所以教諸侯之孝也;
食三老五更於大學,
所以教諸侯之弟也。
祀先賢於西學,
所以教諸侯之德也;
耕藉,
所以教諸侯之養也;
朝覲,
所以教諸侯之臣也。
# src: LIJI 24.02.47; Couvreur 2.310f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 664; Yishu 36:61.43a; tr. Legge 2.231;
# dating: 8110
五者,
天下之大教也。
# src: LIJI 24.02.48; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 664; Yishu 36:61.44b; tr. Legge 2.231;
# dating: 8110
25.43食三老五更於大學,
天子袒而割牲,
執醬而饋,
執爵而酳,
冕而揔干,
所以教諸侯之弟也。
# src: LIJI 24.02.49; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 664f; Yishu 36:61.44b; tr. Legge 2.231;
# dating: 8110
是故
鄉里有齒,
而老窮不遺,
強不犯弱,眾不暴寡,
此由大學來者也。
天子設四學,
當入學,
而大子齒。
# src: LIJI 24.02.50; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.67; Jia1ng Yi4hua2 665; Yishu 36:61.46b; tr. Legge 2.232;
# dating: 8110
25.44天子巡守,
諸侯待于竟。
天子先見百年者。
八十、九十者東行,
西行者弗敢過;
西行,
東行者弗敢過。
欲言政者,
君就之可也。
# src: LIJI 24.02.51; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.67f; Jia1ng Yi4hua2 665; Yishu 36:61.47a; tr. Legge 2.232;
# dating: 8110
25.45壹命齒于鄉里,
再命齒于族,
三命不齒;
族有七十者,
弗敢先。
七十者,
不有大故不入朝;
若有大故而入,
君必與之揖讓,
而后及爵者。
# src: LIJI 24.02.52; Couvreur 2.313; Su1n Xïda4n 12.68; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.50b; tr. Legge 2.233;
# dating: 8110
25.46天子有善,
讓德於天;
諸侯有善,
歸諸天子;
卿大夫有善,
薦於諸侯;
士庶人有善,
本諸父母,
薦諸長老;
# src: LIJI 24.02.53; Couvreur 2.313; Su1n Xïda4n 12.68; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.50b-51b; tr. Legge 2.233;
# dating: 8110
祿爵慶賞,
成諸宗廟;
所以示順也。
昔者
聖人建陰陽天地之情,
立以為易。
易抱龜南面,
天子卷冕北面,
# src: LIJI 24.02.54; Couvreur 2.313; Su1n Xïda4n 12.68; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.51b; tr. Legge 2.233;
# dating: 8110
雖有明知之心,
必進斷其志焉。
示不敢專,
以尊天也。
善則稱人,
過則稱己。
教不伐以尊賢也。
# src: LIJI 24.02.55; Couvreur 2.315f; Su1n Xïda4n 12.69; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.53b; tr. Legge 2.233;
# dating: 8110
25.47孝子將祭祀,
必有齊莊之心以慮事,
以具服物,
以脩宮室,
以治百事。
及祭之日,
顏色必溫,
行必恐,
如懼不及愛然。
# src: LIJI 24.02.56; Couvreur 2.315f; Su1n Xïda4n 12.69; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.53b; tr. Legge 2.233;
# dating: 8110
其奠之也,
容貌必溫,
身必詘,
如語焉而未之然。
宿者皆出,
其立卑靜以正,
如將弗見然。
及祭之後,
陶陶遂遂。
如將復入然。
# src: LIJI 24.02.57; Couvreur 2.315f; Su1n Xïda4n 12.69; Jia1ng Yi4hua2 666f; Yishu 36:61.53b; tr. Legge 2.233;
# dating: 8110
是故
愨善不違身,
耳目不違心,
思慮不違親。
結諸心,
形諸色,
而術省之;
孝子之志也。
# src: LIJI 24.02.58; Couvreur 2.316; Su1n Xïda4n 12.70; Jia1ng Yi4hua2 667; Yishu 36:61.57b; tr. Legge 2.235;
# dating: 8110
25.48建國之神位;
右社稷,
而左宗廟。