禮記

禮記

KR1d0052_tls_025-1a

** 25 祭義

25.1祭不欲數,

數則煩,

煩則不敬。

祭不欲疏,

疏則怠,

怠則忘。

是故

君子合諸天道:

春禘、秋嘗。

# src: LIJI 24.01.02; Couvreur 2.271f; Su1n Xïda4n 12.44; Jia1ng Yi4hua2 643; Yishu 36:60.1b; tr. Legge 2.210;

# dating: 8110

霜露既降,

君子履之,

必有悽愴之心,

非其寒之謂也。

雨露既濡,

君子履之,

必有怵惕之心,

如將見之。

# src: LIJI 24.01.03; Couvreur 2.271f; Su1n Xïda4n 12.45; Jia1ng Yi4hua2 643; Yishu 36:60.2a; tr. Legge 2.210;

# dating: 8110

樂以迎來,

哀以送往,

故禘有樂

而嘗無樂。

KR1d0052_tls_025-2a

# src: LIJI 24.01.04; Couvreur 2.272f; Su1n Xïda4n 12.45; Jia1ng Yi4hua2 644; Yishu 36:60.3b; tr. Legge 2.210;

# dating: 8110

25.2致齊於內,

散齊於外。

齊之日:

思其居處,

思其笑語,

思其志意,

思其所樂,

思其所嗜。

齊三日,

乃見其所為齊者。

KR1d0052_tls_025-3a

# src: LIJI 24.01.05; Couvreur 2.273f; Su1n Xïda4n 12.45; Jia1ng Yi4hua2 644f; Yishu 36:60.5b; tr. Legge 2.211;

# dating: 8110

25.3祭之日:

入室,

僾然必有見乎其位,

周還出戶,

肅然必有聞乎其容聲,

出戶而聽,

愾然必有聞乎其嘆息之聲。

KR1d0052_tls_025-4a

# src: LIJI 24.01.06; Couvreur 2.273f; Su1n Xïda4n 12.46; Jia1ng Yi4hua2 645; Yishu 36:60.6b; tr. Legge 2.211;

# dating: 8110

25.4是故

先王之孝也,

色不忘乎目,

聲不絕乎耳,

心志嗜欲不忘乎心。

致愛則存,

致愨則著。

著、存不忘乎心,

夫安得不敬乎?

KR1d0052_tls_025-5a

# src: LIJI 24.01.07; Couvreur 2.274f; Su1n Xïda4n 12.46; Jia1ng Yi4hua2 645; Yishu 36:60.7b; tr. Legge 2.211;

# dating: 8110

25.5君子生則敬養,

死則敬享,

思終身弗辱也。

君子有終身之喪,

忌日之謂也。

忌日不用,

非不祥也。

言夫日,

志有所至,

而不敢盡其私也。

KR1d0052_tls_025-6a

# src: LIJI 24.01.08; Couvreur 2.275f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646; Yishu 36:60.9a; tr. Legge 2.212;

# dating: 8110

25.6唯聖人為能饗帝,

孝子為能饗親。

饗者,

鄉也。

鄉之,

然後能饗焉。

是故

孝子臨尸而不怍。

# src: LIJI 24.01.09; Couvreur 2.275f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646; Yishu 36:60.9a; tr. Legge 2.212;

# dating: 8110

君牽牲,

夫人奠盎。

君獻尸,

夫人薦豆。

卿大夫相君,

命婦相夫人。

齊齊乎其敬也,

愉愉乎其忠也,

勿勿諸其欲其饗之也。

KR1d0052_tls_025-7a

# src: LIJI 24.01.10; Couvreur 2.276f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646; Yishu 36:60.11a; tr. Legge 2.212;

# dating: 8110

25.7文王之祭也:

事死者如事生,

思死者如不欲生,

忌日必哀,

稱諱如見親。

祀之忠也:

如見親之所愛,

如欲色然;

其文王與?

# src: LIJI 24.01.11; Couvreur 2.276f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 646f; Yishu 36:60.11a; tr. Legge 2.212;

# dating: 8110

《詩》云:

「明發不寐,

有懷二人。」

文王之謂也。

祭之明日,

明發不寐,

饗而致之,

又從而思之。

# src: LIJI 24.01.12; Couvreur 2.276f; Su1n Xïda4n 12.47; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.11b; tr. Legge 2.212;

# dating: 8110

祭之日,

樂與哀半;

饗之必樂,

已至必哀。

KR1d0052_tls_025-8a

# src: LIJI 24.01.13; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.14b; tr. Legge 2.213;

# dating: 8110

25.8仲尼嘗,

奉薦而進,

其親也愨,

其行也趨趨以數。

# src: LIJI 24.01.14; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.14b; tr. Legge 2.213;

# dating: 8110

已祭,

子贛問曰:

「子之言祭,

濟濟漆漆然;

今子之祭,

無濟濟漆漆

何也?」

# src: LIJI 24.01.15; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.14b-15a; tr. Legge 2.213;

# dating: 8110

子曰:

「濟濟者,

容也遠也;

漆漆者,

容也自反也。

容以遠,

若容以自反也,

夫何神明之及交,

夫何濟濟漆漆之有乎?

# src: LIJI 24.01.16; Couvreur 2.277f; Su1n Xïda4n 12.48; Jia1ng Yi4hua2 647; Yishu 36:60.15a; tr. Legge 2.213;

# dating: 8110

反饋,

樂成,

薦其薦、俎,

序其禮樂,

備其百官。

君子致其濟濟漆漆,

夫何慌惚之有乎?

夫言

豈一端而已,

夫各有所當也。」

KR1d0052_tls_025-9a

# src: LIJI 24.01.17; Couvreur 2.279f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648; Yishu 36:60.17a; tr. Legge 2.214;

# dating: 8110

25.9孝子將祭,

慮事不可以不豫;

比時具物,

不可以不備;

虛中以治之。

KR1d0052_tls_025-10a

25.10宮室既脩,

牆屋既設,

百物既備,

夫婦齊戒、沐浴、

盛服,

# src: LIJI 24.01.18; Couvreur 2.279f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648; Yishu 36:60.17a; tr. Legge 2.214;

# dating: 8110

奉承而進之,

洞洞乎,

屬屬乎,

如弗勝,

如將失之,

其孝敬之心至也與!

# src: LIJI 24.01.19; Couvreur 2.279f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648; Yishu 36:60.17a; tr. Legge 2.214;

# dating: 8110

薦其薦、俎,

序其禮樂,

備其百官,

奉承而進之。

KR1d0052_tls_025-11a

25.11於是

諭其志意,

以其慌惚以與神明交,

庶或饗之。

「庶或饗之」,

孝子之志也。

KR1d0052_tls_025-12a

# src: LIJI 24.01.20; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.49; Jia1ng Yi4hua2 648f; Yishu 36:60.19a; tr. Legge 2.214;

# dating: 8110

25.12孝子之祭也,

盡其愨而愨焉,

盡其信而信焉,

盡其敬而敬焉,

盡其禮而不過失焉。

進退必敬,

如親聽命,

則或使之也。

KR1d0052_tls_025-13a

# src: LIJI 24.01.21; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.19b; tr. Legge 2.215;

# dating: 8110

25.13孝子之祭

可知也:

其立之也,

敬以詘;

其進之也,

敬以愉;

其薦之也,

敬以欲;

退而立,

如將受命;

# src: LIJI 24.01.22; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.19b; tr. Legge 2.215;

# dating: 8110

已徹而退,

敬齊之色不絕於面。

孝子之祭也,

立而不詘,

固也;

進而不愉,

疏也;

薦而不欲,

不愛也;

# src: LIJI 24.01.23; Couvreur 2.280f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.20a; tr. Legge 2.215;

# dating: 8110

退立而不如受命,

敖也;

已徹而退,

無敬齊之色,

而忘本也。

如是而祭,

失之矣。

KR1d0052_tls_025-14a

# src: LIJI 24.01.24; Couvreur 2.2i2f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.21b; tr. Legge 2.215;

# dating: 8110

25.14孝子之有深愛者,

必有和氣;

有和氣者,

必有愉色;

有愉色者,

必有婉容。

# src: LIJI 24.01.25; Couvreur 2.2i2f; Su1n Xïda4n 12.50; Jia1ng Yi4hua2 649; Yishu 36:60.21b; tr. Legge 2.215;

# dating: 8110

孝子如執玉,

如奉盈,

洞洞屬屬然,

如弗勝,

如將失之。

嚴威儼恪,

非所以事親也,

成人之道也。

KR1d0052_tls_025-15a

# src: LIJI 24.01.26; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.23a; tr. Legge 2.216;

# dating: 8110

25.15先王之所以治天下者五:

貴有德,

貴貴,

貴老,

敬長,

慈幼。

此五者,

先王之所以定天下也。

貴有德,

何為也?

# src: LIJI 24.01.27; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.23a; tr. Legge 2.216;

# dating: 8110

為其近於道也。

貴貴,

為其近於君也。

貴老,

為其近於親也。

敬長,

為其近於兄也。

慈幼,

為其近於子也。

# src: LIJI 24.01.28; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.24b; tr. Legge 2.217;

# dating: 8110

是故

至孝近乎王,

至弟近乎霸。

至孝近乎王,

雖天子

必有父;

至弟近乎霸,

雖諸侯

必有兄。

# src: LIJI 24.01.29; Couvreur 2.2i3f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.24b; tr. Legge 2.217;

# dating: 8110

先王之教,

因而弗改,

所以領天下國家也。

KR1d0052_tls_025-16a

# src: LIJI 24.01.30; Couvreur 2.2i4f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.26b; tr. Legge 2.217;

# dating: 8110

25.16子曰:

「立愛自親始,

教民睦也。

立教自長始,

教民順也。

教以慈睦,

而民貴有親;

教以敬長,

而民貴用命。

# src: LIJI 24.01.31; Couvreur 2.2i4f; Su1n Xïda4n 12.51; Jia1ng Yi4hua2 650; Yishu 36:60.26b; tr. Legge 2.217;

# dating: 8110

孝以事親,

順以聽命,

錯諸天下,

無所不行。」

KR1d0052_tls_025-17a

# src: LIJI 24.01.32; Couvreur 2.285f; Su1n Xïda4n 12.52; Jia1ng Yi4hua2 651; Yishu 36:60.27b-28a; tr. Legge 2.217;

# dating: 8110

25.17郊之祭也,

喪者不敢哭,

凶服者不敢入國門,

敬之至也。

KR1d0052_tls_025-18a

25.18祭之日,

君牽牲,

穆荅君,

卿大夫序從。

# src: LIJI 24.01.33; Couvreur 2.285f; Su1n Xïda4n 12.52; Jia1ng Yi4hua2 651; Yishu 36:60.28a; tr. Legge 2.217;

# dating: 8110

既入廟門,

麗于碑,

卿大夫袒,

而毛牛尚耳,

鸞刀以刲,

取膟、膋,

乃退。

爓祭,

祭腥而退,

敬之至也。

KR1d0052_tls_025-19a

# src: LIJI 24.01.34; Couvreur 2.286f; Su1n Xïda4n 12.52; Jia1ng Yi4hua2 652; Yishu 36:60.29b; tr. Legge 2.218;

# dating: 8110

25.19郊之祭,

大報天而主日,

配以月。

夏后氏祭其闇,

殷人祭其陽,

周人祭日,

以朝及闇。

KR1d0052_tls_025-20a

# src: LIJI 24.01.35; Couvreur 2.286f; Su1n Xïda4n 12.53; Jia1ng Yi4hua2 652; Yishu 36:60.32a; tr. Legge 2.219;

# dating: 8110

25.20祭日於壇,

祭月於坎,

以別幽明,

以制上下。

KR1d0052_tls_025-21a

25.21祭日於東,

祭月於西,

以別外內,

以端其位。

KR1d0052_tls_025-22a

# src: LIJI 24.01.36; Couvreur 2.286f; Su1n Xïda4n 12.53; Jia1ng Yi4hua2 652; Yishu 36:60.32a; tr. Legge 2.219;

# dating: 8110

25.22日出於東,

月生於西。

陰陽長短,

終始相巡,

以致天下之和。

KR1d0052_tls_025-23a

# src: LIJI 24.01.37; Couvreur 2.288; Su1n Xïda4n 12.54; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:60.36b; tr. Legge 2.219;

# dating: 8110

25.23天下之禮,

致反始也,

致鬼神也,

致和用也,

致義也,

致讓也。

致反始,

以厚其本也;

致鬼神,

以尊上也;

# src: LIJI 24.01.38; Couvreur 2.288; Su1n Xïda4n 12.54; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:60.36b; tr. Legge 2.219;

# dating: 8110

致物用,

以立民紀也。

致義,

則上下不悖逆矣。

致讓,

以去爭也。

合此五者,

以治天下之禮也,

雖有奇邪,

而不治者則微矣。

KR1d0052_tls_025-24a

# src: LIJI 24.02.01; Couvreur 2.289f; Su1n Xïda4n 12.55; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.1a; tr. Legge 2.220;

# dating: 8110

25.24宰我曰:

「吾聞鬼神之名,

不知其所謂。」

子曰:

「氣也者,

神之盛也;

魄也者,

鬼之盛也;

合鬼與神,

教之至也。」

KR1d0052_tls_025-25a

# src: LIJI 24.02.02; Couvreur 2.289f; Su1n Xïda4n 12.55; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.1a; tr. Legge 2.220;

# dating: 8110

25.25眾生必死,

死必歸土:

此之謂鬼。

骨肉斃于下,

陰為野土。

KR1d0052_tls_025-26a

25.26其氣發揚于上,

為昭明,

# src: LIJI 24.02.03; Couvreur 2.289f; Su1n Xïda4n 12.55f; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.1a; tr. Legge 2.220;

# dating: 8110

焄蒿、

悽愴,

此百物之精也,

神之著也。

KR1d0052_tls_025-27a

25.27因物之精,

制為之極,

明命鬼神,

以為黔首則。

百眾以畏,

萬民以服。

KR1d0052_tls_025-28a

# src: LIJI 24.02.04; Couvreur 2.290f; Su1n Xïda4n 12.56; Jia1ng Yi4hua2 653; Yishu 36:61.9a; tr. Legge 2.221;

# dating: 8110

25.28聖人以是為未足也,

築為宮室,

設為宗、祧,

以別親疏遠邇,

教民反古復始,

不忘其所由生也。

眾之服自此,

故聽且速也。

KR1d0052_tls_025-29a

# src: LIJI 24.02.05; Couvreur 2.291f; Su1n Xïda4n 12.56; Jia1ng Yi4hua2 654; Yishu 36:61.10a; tr. Legge 2.221;

# dating: 8110

25.29二端既立,

報以二禮。

建設朝事,

燔燎羶、薌,

見以蕭光,

以報氣也。

此教眾反始也。

# src: LIJI 24.02.06; Couvreur 2.291f; Su1n Xïda4n 12.56; Jia1ng Yi4hua2 654; Yishu 36:61.10a; tr. Legge 2.221;

# dating: 8110

薦黍稷,

羞肝、肺、首、心,

見間以俠甒,

加以鬱鬯,

以報魄也。

教民相愛,

上下用情,

禮之至也。

KR1d0052_tls_025-30a

# src: LIJI 24.02.07; Couvreur 2.292f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 655; Yishu 36:61.16a; tr. Legge 2.222;

# dating: 8110

25.30君子反古復始,

不忘其所由生也,

是以致其敬,

發其情,

竭力從事,

以報其親,

不敢弗盡也。

KR1d0052_tls_025-31a

# src: LIJI 24.02.08; Couvreur 2.292f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 655; Yishu 36:61.16b; tr. Legge 2.222;

# dating: 8110

25.31是故

昔者

天子為藉千畝,

冕而朱紘,

躬秉耒。

# src: LIJI 24.02.09; Couvreur 2.292f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 655; Yishu 36:61.16b; tr. Legge 2.222;

# dating: 8110

諸侯為藉百畝,

冕而青紘,

躬秉耒,

以事天地、山川、社稷、先古,

以為醴、酪、齊盛,

於是乎取之,

敬之至也。

KR1d0052_tls_025-32a

# src: LIJI 24.02.10; Couvreur 2.293f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.18b; tr. Legge 2.222;

# dating: 8110

25.32古者

天子諸侯必有養獸之官,

及歲時,

齊戒沐浴而躬朝之。

犧、牷、祭牲

必於是取之,

敬之至也。

君召牛,

納而視之,

# src: LIJI 24.02.11; Couvreur 2.293f; Su1n Xïda4n 12.58; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.18b; tr. Legge 2.222;

# dating: 8110

擇其毛而卜之,

吉,

然後養之。

君皮弁、素積,

朔月、

月半,

君巡牲,

所以致力,

孝之至也。

KR1d0052_tls_025-33a

# src: LIJI 24.02.12; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.20b; tr. Legge 2.223;

# dating: 8110

25.33古者天子諸侯

必有公桑、蠶室,

近川而為之。

築宮,仞有三尺,

棘牆而外閉之。

及大昕之朝,

君皮弁、素積,

卜三宮之夫人、世婦之吉者,

使入蠶于蠶室,

# src: LIJI 24.02.13; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 656; Yishu 36:61.20b; tr. Legge 2.223;

# dating: 8110

奉種浴于川;

桑于公桑,

風戾以食之。

歲既單矣:

世婦卒蠶,

奉繭以示于君,

遂獻繭于夫人。

夫人曰:

「此所以為君服與?」

# src: LIJI 24.02.14; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 656f; Yishu 36:61.20b; tr. Legge 2.223;

# dating: 8110

遂副、褘而受之,

因少牢以禮之。

古之獻繭者,

其率用此與?

及良日,

夫人繅,

三盆手,

遂布于三宮夫人、世婦之吉者,

使繅;

# src: LIJI 24.02.15; Couvreur 2.294f; Su1n Xïda4n 12.59; Jia1ng Yi4hua2 657; Yishu 36:61.21a; tr. Legge 2.223;

# dating: 8110

遂朱、綠之,

玄、黃之,

以為黼黻、文章。

服既成,

君服以祀先王、先公,

敬之至也。

KR1d0052_tls_025-34a

# src: LIJI 24.02.16; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 657f; Yishu 36:61.24a; tr. Legge 2.224;

# dating: 8110

25.34君子曰:

「禮樂不可斯須去身。

致樂以治心,

則易直子諒之心

油然生矣。

易直子諒之心生則樂,

樂則安,

安則久,

久則天,

天則神。

# src: LIJI 24.02.17; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24a-24b; tr. Legge 2.224;

# dating: 8110

天則不言而信,

神則不怒而威。

致樂以治心者也。

致禮以治躬則莊敬,

莊敬則嚴威。

心中斯須不和不樂,

而鄙詐之心入之矣;

外貌斯須不莊不敬,

而慢易之心入之矣。

# src: LIJI 24.02.18; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24b; tr. Legge 2.224;

# dating: 8110

故樂也者,

動於內者也,

禮也者,

動於外者也。

樂極和,

禮極順。

內和而外順,

則民瞻其顏色而不與爭也;

望其容貌,

而眾不生慢易焉。

# src: LIJI 24.02.19; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24b; tr. Legge 2.224;

# dating: 8110

故德煇動乎內,

而民莫不承聽;

理發乎外,

而眾莫不承順。

故曰:

『致禮樂之道,

而天下塞焉,

舉而錯之無難矣。』

# src: LIJI 24.02.20; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.24b-25a; tr. Legge 2.224;

# dating: 8110

樂也者,

動於內者也;

禮也者,

動於外者也。

故禮主其減,

樂主其盈。

禮減而進,

以進為文;

樂盈而反,

以反為文。

# src: LIJI 24.02.21; Couvreur 2.296f; Su1n Xïda4n 12.60; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.25a; tr. Legge 2.224;

# dating: 8110

禮減而不進則銷,

樂盈而不反則放。

故禮有報而樂有反。

禮得其報則樂,

樂得其反則安。

禮之報,

樂之反,

其義一也。」

KR1d0052_tls_025-35a

# src: LIJI 24.02.22; Couvreur 2.300; Su1n Xïda4n 12.60f; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.26a-27a; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

25.35曾子曰:

「孝有三:

大孝尊親,

其次弗辱,

其下能養。」

公明儀問於曾子曰:

「夫子可以為孝乎?」

# src: LIJI 24.02.23; Couvreur 2.300; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 658; Yishu 36:61.27a; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

曾子曰:

「是何言與?

是何言與?

君子之所為孝者:

先意承志,

諭父母於道。

參,

直養者也!

安能為孝乎?」

# src: LIJI 24.02.24; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 658f; Yishu 36:61.28b; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

曾子曰:

「身也者,

父母之遺體也。

行父母之遺體,

敢不敬乎?

居處不莊,

非孝也;

事君不忠,

非孝也;

# src: LIJI 24.02.25; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.28b; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

涖官不敬,

非孝也;

朋友不信,

非孝也;

戰陳無勇,

非孝也;

五者不遂,

災及於親,

敢不敬乎?

# src: LIJI 24.02.26; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.61; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.28b-29a; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

亨、孰、羶、薌,

嘗而薦之,

非孝也,

養也。

君子之所謂孝也者,

國人稱願然曰:

「『幸哉有子

如此!』

所謂孝也已。

# src: LIJI 24.02.27; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.29a; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

眾之本教曰孝,

其行曰養。

可能也,

敬為難;

可能也,

安為難;

可能也,

# src: LIJI 24.02.28; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.29a; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

卒為難。

父母既沒,

慎行其身,

不遺父母惡名,

可謂能終矣。

仁者,

仁此者也;

禮者,

履此者也;

# src: LIJI 24.02.29; Couvreur 2.300f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.29a; tr. Legge 2.226;

# dating: 8110

義者,

宜此者也;

信者,

信此者也;

強者,

強此者也。

樂自順此生,

刑自反此作。」

# src: LIJI 24.02.30; Couvreur 2.303f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.31a; tr. Legge 2.227;

# dating: 8110

曾子曰:

「夫孝,

置之而塞乎天地,

溥之而橫乎四海,

施諸後世而無朝夕,

推而放諸東海而準,

推而放諸西海而準,

推而放諸南海而準,

推而放諸北海而準。

# src: LIJI 24.02.31; Couvreur 2.303f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.31b; tr. Legge 2.227;

# dating: 8110

《詩》云:

『自西自東,自南自北,

無思不服。』

此之謂也。」

# src: LIJI 24.02.32; Couvreur 2.304f; Su1n Xïda4n 12.62; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.32a; tr. Legge 2.227;

# dating: 8110

曾子曰:

「樹木以時伐焉,

禽獸以時殺焉。

夫子曰:

『『斷一樹,

殺一獸,

不以其時,

非孝也。』

# src: LIJI 24.02.33; Couvreur 2.304f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.32a-32b; tr. Legge 2.227;

# dating: 8110

孝有三:

小孝用力,

中孝用勞,

大孝不匱。

思慈愛忘勞,

可謂用力矣。

尊仁、

安義,

可謂用勞矣。

博施、備物,

可謂不匱矣。

# src: LIJI 24.02.34; Couvreur 2.304f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 659; Yishu 36:61.32b; tr. Legge 2.227;

# dating: 8110

父母愛之,

嘉而弗忘;

父母惡之,

懼而無怨,

父母有過,

諫而不逆;

父母既沒,

必求仁者之粟以祀之。

此之謂禮終。」

KR1d0052_tls_025-36a

# src: LIJI 24.02.35; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.34b; tr. Legge 2.228;

# dating: 8110

25.36樂正子春下堂而傷其足,

數月不出,

猶有憂色。

門弟子曰:

「夫子之足瘳矣,

數月不出,

猶有憂色,

何也?」

# src: LIJI 24.02.36; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.34b; tr. Legge 2.228;

# dating: 8110

樂正子春曰:

「善如爾之問也!

善如爾之問也!

吾聞諸曾子,

曾子聞諸夫子曰:

『『天之所生,

地之所養,

無人為大。

# src: LIJI 24.02.37; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.34b-35a; tr. Legge 2.228;

# dating: 8110

父母全而生之,

子全而歸之,

可謂孝矣。

不虧其體,

不辱其身,

可謂全矣。

故君子頃步而弗敢忘孝也。』

今予忘孝之道,

予是以有憂色也。

# src: LIJI 24.02.38; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.63; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.35a; tr. Legge 2.228;

# dating: 8110

壹舉足而不敢忘父母,

壹出言而不敢忘父母。

壹舉足而不敢忘父母,

是故道而不徑,

舟而不游,

不敢以先父母之遺體行殆。

壹出言而不敢忘父母,

是故惡言不出於口,

忿言不及於身。

# src: LIJI 24.02.39; Couvreur 2.305f; Su1n Xïda4n 12.64; Jia1ng Yi4hua2 661; Yishu 36:61.35a; tr. Legge 2.228;

# dating: 8110

不辱其身,

不羞其親,

可謂孝矣。」

KR1d0052_tls_025-37a

# src: LIJI 24.02.40; Couvreur 2.307f; Su1n Xïda4n 12.64; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.36b; tr. Legge 2.229;

# dating: 8110

25.37昔者

有虞氏貴德而尚齒,

夏后氏貴爵而尚齒,

殷人貴富而尚齒,

周人貴親而尚齒。

虞、夏、殷、周,

天下之盛王也,

未有遺年者。

# src: LIJI 24.02.41; Couvreur 2.307f; Su1n Xïda4n 12.64; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.36b-39a; tr. Legge 2.230;

# dating: 8110

年之貴乎天下,

久矣;

次乎事親也。

KR1d0052_tls_025-38a

25.38是故

朝廷同爵則尚齒。

七十杖於朝,

君問則席。

八十不俟朝,

君問則就之,

而弟達乎朝廷矣。

KR1d0052_tls_025-39a

# src: LIJI 24.02.42; Couvreur 2.308f; Su1n Xïda4n 12.65; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.40a; tr. Legge 2.230;

# dating: 8110

25.39行,

肩而不併,

不錯則隨。

見老者,

則車徒辟;

斑白者不以其任行乎道路,

而弟達乎道路矣。

# src: LIJI 24.02.43; Couvreur 2.308f; Su1n Xïda4n 12.65; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.40a; tr. Legge 2.230;

# dating: 8110

居鄉以齒,

而老窮不遺,

強不犯弱,

眾不暴寡,

而弟達乎州巷矣。

KR1d0052_tls_025-40a

# src: LIJI 24.02.44; Couvreur 2.309f; Su1n Xïda4n 12.65f; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.41a; tr. Legge 2.230;

# dating: 8110

25.40古之道,

五十不為甸徒,

頒禽隆諸長者,

而弟達乎獀狩矣。

軍旅什伍,

同爵則尚齒,

而弟達乎軍旅矣。

KR1d0052_tls_025-41a

# src: LIJI 24.02.45; Couvreur 2.309f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 662; Yishu 36:61.42a; tr. Legge 2.231;

# dating: 8110

25.41孝弟發諸朝廷,

行乎道路,

至乎州巷,

放乎獀狩,

循乎軍旅,

眾以義死之,

而弗敢犯也。

KR1d0052_tls_025-42a

# src: LIJI 24.02.46; Couvreur 2.310f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 663; Yishu 36:61.42b; tr. Legge 2.231;

# dating: 8110

25.42祀乎明堂,

所以教諸侯之孝也;

食三老五更於大學,

所以教諸侯之弟也。

祀先賢於西學,

所以教諸侯之德也;

耕藉,

所以教諸侯之養也;

朝覲,

所以教諸侯之臣也。

# src: LIJI 24.02.47; Couvreur 2.310f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 664; Yishu 36:61.43a; tr. Legge 2.231;

# dating: 8110

五者,

天下之大教也。

KR1d0052_tls_025-43a

# src: LIJI 24.02.48; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 664; Yishu 36:61.44b; tr. Legge 2.231;

# dating: 8110

25.43食三老五更於大學,

天子袒而割牲,

執醬而饋,

執爵而酳,

冕而揔干,

所以教諸侯之弟也。

# src: LIJI 24.02.49; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.66; Jia1ng Yi4hua2 664f; Yishu 36:61.44b; tr. Legge 2.231;

# dating: 8110

是故

鄉里有齒,

而老窮不遺,

強不犯弱,眾不暴寡,

此由大學來者也。

天子設四學,

當入學,

而大子齒。

KR1d0052_tls_025-44a

# src: LIJI 24.02.50; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.67; Jia1ng Yi4hua2 665; Yishu 36:61.46b; tr. Legge 2.232;

# dating: 8110

25.44天子巡守,

諸侯待于竟。

天子先見百年者。

八十、九十者東行,

西行者弗敢過;

西行,

東行者弗敢過。

欲言政者,

君就之可也。

KR1d0052_tls_025-45a

# src: LIJI 24.02.51; Couvreur 2.311f; Su1n Xïda4n 12.67f; Jia1ng Yi4hua2 665; Yishu 36:61.47a; tr. Legge 2.232;

# dating: 8110

25.45壹命齒于鄉里,

再命齒于族,

三命不齒;

族有七十者,

弗敢先。

七十者,

不有大故不入朝;

若有大故而入,

君必與之揖讓,

而后及爵者。

KR1d0052_tls_025-46a

# src: LIJI 24.02.52; Couvreur 2.313; Su1n Xïda4n 12.68; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.50b; tr. Legge 2.233;

# dating: 8110

25.46天子有善,

讓德於天;

諸侯有善,

歸諸天子;

卿大夫有善,

薦於諸侯;

士庶人有善,

本諸父母,

薦諸長老;

# src: LIJI 24.02.53; Couvreur 2.313; Su1n Xïda4n 12.68; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.50b-51b; tr. Legge 2.233;

# dating: 8110

祿爵慶賞,

成諸宗廟;

所以示順也。

昔者

聖人建陰陽天地之情,

立以為易。

易抱龜南面,

天子卷冕北面,

# src: LIJI 24.02.54; Couvreur 2.313; Su1n Xïda4n 12.68; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.51b; tr. Legge 2.233;

# dating: 8110

雖有明知之心,

必進斷其志焉。

示不敢專,

以尊天也。

善則稱人,

過則稱己。

教不伐以尊賢也。

KR1d0052_tls_025-47a

# src: LIJI 24.02.55; Couvreur 2.315f; Su1n Xïda4n 12.69; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.53b; tr. Legge 2.233;

# dating: 8110

25.47孝子將祭祀,

必有齊莊之心以慮事,

以具服物,

以脩宮室,

以治百事。

及祭之日,

顏色必溫,

行必恐,

如懼不及愛然。

# src: LIJI 24.02.56; Couvreur 2.315f; Su1n Xïda4n 12.69; Jia1ng Yi4hua2 666; Yishu 36:61.53b; tr. Legge 2.233;

# dating: 8110

其奠之也,

容貌必溫,

身必詘,

如語焉而未之然。

宿者皆出,

其立卑靜以正,

如將弗見然。

及祭之後,

陶陶遂遂。

如將復入然。

# src: LIJI 24.02.57; Couvreur 2.315f; Su1n Xïda4n 12.69; Jia1ng Yi4hua2 666f; Yishu 36:61.53b; tr. Legge 2.233;

# dating: 8110

是故

愨善不違身,

耳目不違心,

思慮不違親。

結諸心,

形諸色,

而術省之;

孝子之志也。

KR1d0052_tls_025-48a

# src: LIJI 24.02.58; Couvreur 2.316; Su1n Xïda4n 12.70; Jia1ng Yi4hua2 667; Yishu 36:61.57b; tr. Legge 2.235;

# dating: 8110

25.48建國之神位;

右社稷,

而左宗廟。