禮記
禮記
** 28 哀公問
28.1哀公問於孔子曰:
「大禮何如?
君子之言禮,
何其尊也?」
孔子曰:
「丘也小人,
不足以知禮。」
君曰:
「否!
吾子言之也。」
# src: LIJI 27.01.02; Couvreur 2.362f; Su1n Xïda4n 12.90; Jia1ng Yi4hua2 693; Yishu 38:63.17b; tr. Legge 2.261;
# dating: 8110
孔子曰:
「丘聞之,
民之所由生,
禮為大。
非禮無以節事天地之神也,
非禮無以辨君臣、上下、長幼之位也,
非禮無以別男女、父子、兄弟之親,
昏姻、疏數之交也;
君子以此之為尊敬然。
# src: LIJI 27.01.03; Couvreur 2.363f; Su1n Xïda4n 12.90; Jia1ng Yi4hua2 693; Yishu 38:63.18b-21a; tr. Legge 2.262;
# dating: 8110
然後以其所能教百姓,
不廢其會節。
有成事,
然後治其雕鏤、文章、黼黻以嗣。
其順之,
# src: LIJI 27.01.04; Couvreur 2.363f; Su1n Xïda4n 12.90; Jia1ng Yi4hua2 693f; Yishu 38:63.21a; tr. Legge 2.262;
# dating: 8110
然後言其喪筭,
備其鼎、俎,
設其豕、腊,
脩其宗廟,
歲時以敬祭祀,
以序宗族。
# src: LIJI 27.01.05; Couvreur 2.363f; Su1n Xïda4n 12.90; Jia1ng Yi4hua2 694; Yishu 38:63.21a; tr. Legge 2.262;
# dating: 8110
即安其居,
節醜其衣服,
卑其宮室,
車不雕幾,
器不刻鏤,
食不貳味,
以與民同利。
昔之君子之行禮者如此。」
# src: LIJI 27.01.06; Couvreur 2.365; Su1n Xïda4n 12.91; Jia1ng Yi4hua2 694; Yishu 38:63.23b; tr. Legge 2.262;
# dating: 8110
公曰:
「今之君子,
胡莫之行也?」
孔子曰:
「今之君子,
好實無厭,
淫德不倦,
荒怠敖慢,
固民是盡,
午其眾以伐有道;
# src: LIJI 27.01.07; Couvreur 2.365; Su1n Xïda4n 12.91; Jia1ng Yi4hua2 694; Yishu 38:63.23b; tr. Legge 2.262;
# dating: 8110
求得當欲,
不以其所。
昔之用民者由前,
今之用民者由後。
今之君子,
莫為禮也。」
# src: LIJI 27.01.08; Couvreur 2.365f; Su1n Xïda4n 12.91; Jia1ng Yi4hua2 695; Yishu 38:63.25a; tr. Legge 2.263;
# dating: 8110
28.2孔子侍坐於哀公,
哀公曰:
「敢問人道誰為大?」
孔子愀然作色而對曰:
「君之及此言也,
百姓之德也!
固臣敢無辭而對?
人道,
政為大。」
# src: LIJI 27.01.09; Couvreur 2.365f; Su1n Xïda4n 12.92; Jia1ng Yi4hua2 695; Yishu 38:63.25b; tr. Legge 2.263;
# dating: 8110
公曰:
「敢問何謂為政?」
孔子對曰:
「政者,正也。
君為正,
則百姓從政矣。
君之所為,
百姓之所從也。
君所不為,
百姓何從?」
# src: LIJI 27.01.10; Couvreur 2.365f; Su1n Xïda4n 12.92; Jia1ng Yi4hua2 695; Yishu 38:63.26a; tr. Legge 2.263;
# dating: 8110
公曰:
「敢問為政如之何?」
孔子對曰:
「夫婦別,
父子親,
君臣嚴。
三者正,
則庶物從之矣。」
# src: LIJI 27.01.11; Couvreur 2.366f; Su1n Xïda4n 12.92; Jia1ng Yi4hua2 695; Yishu 38:63.26b; tr. Legge 2.264;
# dating: 8110
公曰:
「寡人雖無似也,
願聞所以行三言之道,
可得聞乎?」
孔子對曰:
「古之為政,
愛人為大。
# src: LIJI 27.01.12; Couvreur 2.366f; Su1n Xïda4n 12.92; Jia1ng Yi4hua2 695; Yishu 38:63.26b; tr. Legge 2.264;
# dating: 8110
所以治愛人,
禮為大。
所以治禮,
敬為大。
敬之至矣,
大昏為大。
大昏至矣!
大昏既至,
冕而親迎,
親之也。
# src: LIJI 27.01.13; Couvreur 2.366f; Su1n Xïda4n 12.92; Jia1ng Yi4hua2 695; Yishu 38:63.26b; tr. Legge 2.264;
# dating: 8110
親之也者,
親之也。
是故
君子興敬為親;
舍敬,
是遺親也。
弗愛不親;
弗敬不正。
愛與敬,
其政之本與?」
# src: LIJI 27.01.14; Couvreur 2.368f; Su1n Xïda4n 12.93; Jia1ng Yi4hua2 696; Yishu 38:63.28b; tr. Legge 2.264;
# dating: 8110
公曰:
「寡人願有言
然。
冕而親迎,
不已重乎?」
孔子愀然作色而對曰:
「合二姓之好,
以繼先聖之後,
以為天地、宗廟、社稷之主,
君何謂已重乎?」
# src: LIJI 27.01.15; Couvreur 2.368f; Su1n Xïda4n 12.93; Jia1ng Yi4hua2 696; Yishu 38:63.31a; tr. Legge 2.265;
# dating: 8110
公曰:
「寡人固!
不固,
焉得聞此言也。
寡人欲問,
不得其辭,
請少進!」
# src: LIJI 27.01.16; Couvreur 2.368f; Su1n Xïda4n 12.93; Jia1ng Yi4hua2 696; Yishu 38:63.31a; tr. Legge 2.265;
# dating: 8110
孔子曰:
「天地不合,
萬物不生。
大昏,
萬世之嗣也,
君何謂已重焉!」
孔子遂言曰:
「內以治宗廟之禮,
足以配天地之神明;
# src: LIJI 27.01.17; Couvreur 2.368f; Su1n Xïda4n 12.93; Jia1ng Yi4hua2 696f; Yishu 38:63.31a; tr. Legge 2.265;
# dating: 8110
出以治直言之禮,
足以立上下之敬。
物恥,
足以振之;
國恥,
足以興之。
為政先禮,
禮,
其政之本與?」
# src: LIJI 27.01.18; Couvreur 2.370f; Su1n Xïda4n 12.94; Jia1ng Yi4hua2 697; Yishu 38:63.32a; tr. Legge 2.266;
# dating: 8110
孔子遂言曰:
「昔三代明王之政,
必敬其妻子也,
有道
焉。
妻也者,
親之主也,
敢不敬與?
子也者,
親之後也,
敢不敬與?
# src: LIJI 27.01.19; Couvreur 2.370f; Su1n Xïda4n 12.94; Jia1ng Yi4hua2 697; Yishu 38:63.32b; tr. Legge 2.266;
# dating: 8110
君子無不敬。
敬也者,
敬身為大。
身也者,
親之枝也,
敢不敬與?
# src: LIJI 27.01.20; Couvreur 2.370f; Su1n Xïda4n 12.94; Jia1ng Yi4hua2 697; Yishu 38:63.32b; tr. Legge 2.266;
# dating: 8110
不能敬其身,
是傷其親;
傷其親,
是傷其本;
傷其本,
枝從而亡。
# src: LIJI 27.01.21; Couvreur 2.370f; Su1n Xïda4n 12.94; Jia1ng Yi4hua2 697; Yishu 38:63.32b; tr. Legge 2.266;
# dating: 8110
三者,
百姓之象也。
身以及身,
子以及子,
妃以及妃,
君行此三者,
則愾乎天下矣,
大王之道也。
如此,
國家順矣。」
# src: LIJI 27.01.22; Couvreur 2.372f; Su1n Xïda4n 12.94; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.34a; tr. Legge 2.266;
# dating: 8110
28.3公曰:
「敢問何謂敬身?」
孔子對曰:
「君子過言,
則民作辭;
過動,
則民作則。
# src: LIJI 27.01.23; Couvreur 2.372f; Su1n Xïda4n 12.94; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.34a; tr. Legge 2.266;
# dating: 8110
君子言不過辭,
動不過則,
百姓不命而敬恭,
如是,
則能敬其身;
能敬其身,
則能成其親矣。」
# src: LIJI 27.01.24; Couvreur 2.372f; Su1n Xïda4n 12.95; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.35a; tr. Legge 2.267;
# dating: 8110
28.4公曰:
「敢問何謂成其親?」
孔子對曰:
「君子也者,
人之成名也。
百姓歸之名,
謂之君子之子。
是使其親為君子也,
是為成其親之名也已!」
# src: LIJI 27.01.25; Couvreur 2.372f; Su1n Xïda4n 12.95; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.35a; tr. Legge 2.267;
# dating: 8110
孔子遂言曰:
「古之為政,
愛人為大。
# src: LIJI 27.01.26; Couvreur 2.372f; Su1n Xïda4n 12.95; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.35a; tr. Legge 2.267;
# dating: 8110
不能愛人,
不能有其身。
不能有其身,
不能安土。
不能安土,
不能樂天。
不能樂天,
不能成其身。」
# src: LIJI 27.01.27; Couvreur 2.374f; Su1n Xïda4n 12.95; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.36b; tr. Legge 2.268;
# dating: 8110
28.5公曰:
「敢問何謂成身?」
孔子對曰:
「不過乎物。」
# src: LIJI 27.01.28; Couvreur 2.374f; Su1n Xïda4n 12.96; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.37b; tr. Legge 2.268;
# dating: 8110
28.6公曰:
「敢問君子何貴乎天道也?」
# src: LIJI 27.01.29; Couvreur 2.374f; Su1n Xïda4n 12.96; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.37b; tr. Legge 2.268;
# dating: 8110
孔子對曰:
「貴其『不已』也。
如日月東西相從而不已也,
是天道也;
不閉其久。
是天道也;
無為而物成,
是天道也;
已成而明,
是天道也。」
# src: LIJI 27.01.30; Couvreur 2.374f; Su1n Xïda4n 12.96f; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.39a-39b; tr. Legge 2.268;
# dating: 8110
28.7公曰:
「寡人憃,愚冥。
幸煩子志之心也。」
孔子蹴然辟席而對曰:
「仁人不過乎物,
孝子不過乎物。
是故
仁人之事親也如事天,
事天如事親,
是故孝子成身。」
# src: LIJI 27.01.31; Couvreur 2.374f; Su1n Xïda4n 12.97; Jia1ng Yi4hua2 698; Yishu 38:63.41a; tr. Legge 2.269;
# dating: 8110
公曰:
「寡人既聞此言也,
無如後罪何!」
孔子對曰:
「君之及此言也,
是臣之福也。」