禮記
禮記
** 29 仲尼燕居
29.1仲尼燕居,
子張、子貢、言游侍,
縱言至於禮。
子曰:
「居!
女三人者,
吾語女禮,
使女以禮周流
無不徧也。」
# src: LIJI 28.01.02; Couvreur 2.376f; Su1n Xïda4n 12.98; Jia1ng Yi4hua2 701; Yishu 39:64.1b; tr. Legge 2.270;
# dating: 8110
子貢越席而對曰:
「敢問何如?」
子曰:
「敬而不中禮,
謂之野;
恭而不中禮,
謂之給;
勇而不中禮,
謂之逆。」
# src: LIJI 28.01.03; Couvreur 2.376f; Su1n Xïda4n 12.98; Jia1ng Yi4hua2 701; Yishu 39:64.2a-3a; tr. Legge 2.270;
# dating: 8110
子曰:
「給奪慈仁。」
29.2子曰:
「師,
爾過;
而商也,
不及。
子產猶眾人之母也,
能食之,不能教也。」
# src: LIJI 28.01.04; Couvreur 2.376f; Su1n Xïda4n 12.98; Jia1ng Yi4hua2 701; Yishu 39:64.4a; tr. Legge 2.271;
# dating: 8110
子貢越席而對曰:
「敢問將何以為此中者也?」
子曰:
「禮乎禮!
夫禮、所以制中也。」
# src: LIJI 28.01.05; Couvreur 2.378f; Su1n Xïda4n 12.98; Jia1ng Yi4hua2 702; Yishu 39:64.4b; tr. Legge 2.271;
# dating: 8110
29.3子貢退,
言游進曰:
「敢問禮也者,
領惡而全好者與?」
子曰:
「然。」
「然則何如?」
子曰:
「郊、社之義,
所以仁鬼神也;
# src: LIJI 28.01.06; Couvreur 2.378f; Su1n Xïda4n 12.99; Jia1ng Yi4hua2 702; Yishu 39:64.5a; tr. Legge 2.271;
# dating: 8110
嘗、禘之禮,
所以仁昭穆也;
饋、奠之禮,
所以仁死喪也;
射、鄉之禮,
所以仁鄉黨也;
食、饗之禮,
所以仁賓客也。」
# src: LIJI 28.01.07; Couvreur 2.379f; Su1n Xïda4n 12.99; Jia1ng Yi4hua2 702; Yishu 39:64.6b; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
子曰:
「明乎郊、社之義,
嘗、禘之禮,
治國其如指諸掌而已乎!
是故
以之居處有禮,
故長幼辨也。
以之閨門之內有禮,
故三族和也。
# src: LIJI 28.01.08; Couvreur 2.379f; Su1n Xïda4n 12.99; Jia1ng Yi4hua2 702; Yishu 39:64.6b; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
以之朝廷有禮,
故官爵序也。
以之田獵有禮,
故戎事閑也。
以之軍旅有禮,
故武功成也。
是故
宮室得其度,
量、鼎得其象,
味得其時,
# src: LIJI 28.01.09; Couvreur 2.379f; Su1n Xïda4n 12.99; Jia1ng Yi4hua2 702f; Yishu 39:64.7a; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
樂得其節,
車得其式,
鬼神得其饗,
喪紀得其哀,
辨說得其黨,
官得其體,
政事得其施;
加於身而錯於前,
凡眾之動得其宜。」
# src: LIJI 28.01.10; Couvreur 2.3i1f; Su1n Xïda4n 12.99f; Jia1ng Yi4hua2 703; Yishu 39:64.10b; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
子曰:
「禮者何也?
即事之治也。
君子有其事
必有其治。
治國而無禮,
譬猶瞽之無相與?
倀倀乎其何之?
譬如終夜有求於幽室之中,
非燭何見?
# src: LIJI 28.01.11; Couvreur 2.3i1f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 703; Yishu 39:64.10b; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
若無禮
則手足無所錯,
耳目無所加,
進退、揖讓無所制。
是故
以之居處,
長幼失其別;
閨門,
三族失其和;
# src: LIJI 28.01.12; Couvreur 2.3i1f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 703; Yishu 39:64.10b; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
朝廷,
官爵失其序;
田獵,
戎事失其策;
軍旅,
武功失其制;
宮室
失其度;
量、鼎
失其象;
# src: LIJI 28.01.13; Couvreur 2.3i1f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 703; Yishu 39:64.10b; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
味
失其時;
樂
失其節;
車
失其式;
鬼神
失其饗;
喪紀
失其哀;
# src: LIJI 28.01.14; Couvreur 2.3i1f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 703; Yishu 39:64.11a; tr. Legge 2.272;
# dating: 8110
辨說
失其黨;
官
失其體;
政事
失其施;
加於身而錯於前,
凡眾之動失其宜。
如此,
則無以祖洽於眾也。」
# src: LIJI 28.01.15; Couvreur 2.3i3f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 704f; Yishu 39:64.11b; tr. Legge 2.274;
# dating: 8110
29.4子曰:
「慎聽之!
女三人者,
吾語女
禮,猶有九焉,
大饗有四焉。
苟知此矣,
雖在畎畝之中事之,
聖人已。
# src: LIJI 28.01.16; Couvreur 2.3i3f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.11b; tr. Legge 2.274;
# dating: 8110
兩君相見;
揖讓而入門,
入門而縣興。
揖讓而升堂,
升堂而樂闋。
下管《象》、《武》,
《夏》籥序興。
陳其薦、俎,
序其禮樂,
備其百官。
# src: LIJI 28.01.17; Couvreur 2.3i3f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.12a; tr. Legge 2.274;
# dating: 8110
如此
而后君子知仁焉。
行中規,
還中矩,
和、鸞中《采齊》,
客出以《雍》,
徹以《振羽》。
是故
君子無物而不在禮矣。
# src: LIJI 28.01.18; Couvreur 2.3i3f; Su1n Xïda4n 12.100; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.12a; tr. Legge 2.274;
# dating: 8110
入門而金作,
示情也。
升歌《清廟》,
示德也。
下而管《象》,
示事也。
是故
古之君子,
不必親相與言也,
以禮樂相示而已。」
# src: LIJI 28.01.19; Couvreur 2.385f; Su1n Xïda4n 12.102; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.17b; tr. Legge 2.275;
# dating: 8110
子曰:
「禮也者,
理也,
樂也者,
節也。
君子無理不動,
無節不作。
# src: LIJI 28.01.20; Couvreur 2.385f; Su1n Xïda4n 12.102; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.17b; tr. Legge 2.275;
# dating: 8110
不能詩,
於禮繆;
不能樂,
於禮素;
薄於德,
於禮虛。」
# src: LIJI 28.01.21; Couvreur 2.385f; Su1n Xïda4n 12.103; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.20a-20b; tr. Legge 2.275;
# dating: 8110
子曰:
「制度在禮,
文為在禮,
行之,
其在人乎?」
子貢越席而對曰:
「敢問
夔其窮與?」
# src: LIJI 28.01.22; Couvreur 2.385f; Su1n Xïda4n 12.103; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.20b; tr. Legge 2.275;
# dating: 8110
子曰:
「古之人與?
古之人也。
達於禮而不達於樂,
謂之素;
達於樂而不達於禮,
謂之偏。
# src: LIJI 28.01.23; Couvreur 2.385f; Su1n Xïda4n 12.103; Jia1ng Yi4hua2 705; Yishu 39:64.20b; tr. Legge 2.275;
# dating: 8110
夫夔
達於樂而不達於禮,
是以傳於此名也,
古之人也。」
# src: LIJI 28.01.24; Couvreur 2.387f; Su1n Xïda4n 12.103; Jia1ng Yi4hua2 707; Yishu 39:64.21b; tr. Legge 2.276;
# dating: 8110
29.5子張問政,
子曰:
「師乎!
前,
吾語女乎?
君子明於禮樂,
舉而錯之而已。」
# src: LIJI 28.01.25; Couvreur 2.387f; Su1n Xïda4n 12.103; Jia1ng Yi4hua2 707; Yishu 39:64.22a; tr. Legge 2.276;
# dating: 8110
子張復問。
子曰:
「師,
爾以為必鋪几、筵,
升降,酌、獻、酬、酢,
然後謂之禮乎?
爾以為必行綴兆,
興羽籥,
作鍾鼓,
然後謂之樂乎?
# src: LIJI 28.01.26; Couvreur 2.387f; Su1n Xïda4n 12.103; Jia1ng Yi4hua2 707; Yishu 39:64.22a; tr. Legge 2.276;
# dating: 8110
言而履之,
禮也。
行而樂之,
樂也。
君子力此二者以南面而立,
夫是以天下大平也。
諸侯朝,
萬物服體,
而百官莫敢不承事矣。
# src: LIJI 28.01.27; Couvreur 2.388f; Su1n Xïda4n 12.103; Jia1ng Yi4hua2 707; Yishu 39:64.22a; tr. Legge 2.276;
# dating: 8110
禮之所興,
眾之所治也;
禮之所廢,
眾之所亂也。
目巧之室,
則有奧、阼,
席則有上下,
車則有左右,
# src: LIJI 28.01.28; Couvreur 2.388f; Su1n Xïda4n 12.103f; Jia1ng Yi4hua2 707; Yishu 39:64.22a; tr. Legge 2.276;
# dating: 8110
行則有隨,
立則有序,
古之義也。
室而無奧、阼,
則亂於堂、室也。
席而無上下,
則亂於席上也。
車而無左右,
則亂於車也。
# src: LIJI 28.01.29; Couvreur 2.388f; Su1n Xïda4n 12.104; Jia1ng Yi4hua2 707; Yishu 39:64.22b; tr. Legge 2.276;
# dating: 8110
行而無隨,
則亂於塗也。
立而無序,
則亂於位也。
昔聖帝、明王、諸侯,
辨貴賤、長幼、遠近、男女、外內,
莫敢相踰越,
皆由此塗出也。」
# src: LIJI 28.01.30; Couvreur 2.388f; Su1n Xïda4n 12.104; Jia1ng Yi4hua2 707; Yishu 39:64.24b; tr. Legge 2.277;
# dating: 8110
三子者,
既得聞此言也於夫子,
昭然若發矇矣。