禮記
禮記
** 43 大學
43.1大學之道
在明明德,
在親民,
在止於至善。
知止而后有定,
定而后能靜,
靜而后能安,
安而后能慮,
慮而后能得。
# src: LIJI 42.01.02; Couvreur 2.614f; Jia1ng Yi4hua2 869; Yi4 Shu1 45:73.1b; tr. Legge 2.411;
# dating: 8110
物有本末,
事有終始,
知所先後,
則近道矣。
# src: LIJI 42.01.03; Couvreur 2.615f; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.3b; tr. Legge 2.411;
# dating: 8110
古之欲明明德於天下者
先治其國;
欲治其國者
先齊其家;
欲齊其家者
先脩其身;
欲脩其身者
先正其心;
欲正其心者
先誠其意;
# src: LIJI 42.01.04; Couvreur 2.615f; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.4a-5a; tr. Legge 2.411;
# dating: 8110
欲誠其意者
先致其知;
致知在格物。
# src: LIJI 42.01.05; Couvreur 2.616; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.6a; tr. Legge 2.412;
# dating: 8110
物格而后知至,
知至而后意誠,
意誠而后心正,
心正而后身脩,
身脩而后家齊,
家齊而后國治,
國治而后天下平。
# src: LIJI 42.01.06; Couvreur 2.616f; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.6a; tr. Legge 2.412;
# dating: 8110
自天子以至於庶人,
壹是皆以脩身為本。
其本亂而末治者否矣,
其所厚者薄
而其所薄者厚,
未之有也!
此謂知本,
此謂知之至也。
# src: LIJI 42.01.07; Couvreur 2.617; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.9b; tr. Legge 2.413;
# dating: 8110
所謂誠其意者:
毋自欺也,
如惡惡臭,
如好好色,
此之謂自謙,
故君子必慎其獨也!
# src: LIJI 42.01.08; Couvreur 2.617f; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.9b; tr. Legge 2.413;
# dating: 8110
小人閒居為不善,
無所不至,
見君子而后厭然
揜其不善
而著其善。
人之視己,
如見其肺肝然,
則何益矣。
# src: LIJI 42.01.09; Couvreur 2.617f; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.9b; tr. Legge 2.413;
# dating: 8110
此謂誠於中,
形於外,
故君子必慎其獨也。
# src: LIJI 42.01.10; Couvreur 2.618; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.11b; tr. Legge 2.413;
# dating: 8110
曾子曰:
「十目所視,
十手所指,
其嚴乎!」
富潤屋,
德潤身,
心廣體胖,
故君子必誠其意。
# src: LIJI 42.01.11; Couvreur 2.618f; Jia1ng Yi4hua2 871f; Yi4 Shu1 45:73.13b; tr. Legge 2.413;
# dating: 8110
《詩》云:
「瞻彼淇澳,
菉竹猗猗。
有斐君子,
如切如磋,
如琢如磨。
瑟兮僩兮,
赫兮喧兮。
有斐君子,
終不可諠兮!」
# src: LIJI 42.01.12; Couvreur 2.618f; Jia1ng Yi4hua2 872; Yi4 Shu1 45:73.13b; tr. Legge 2.413;
# dating: 8110
如切如磋者,
道學也;
如琢如磨者,
自脩也;
瑟兮僩兮者,
恂慄也;
赫兮喧兮者,
威儀也;
# src: LIJI 42.01.13; Couvreur 2.618f; Jia1ng Yi4hua2 872; Yi4 Shu1 45:73.13b; tr. Legge 2.413;
# dating: 8110
有斐君子
終不可諠兮者,
道盛德至善,
民之不能忘也。
# src: LIJI 42.01.14; Couvreur 2.619f; Jia1ng Yi4hua2 872; Yi4 Shu1 45:73.16a; tr. Legge 2.414;
# dating: 8110
《詩》云:
「於戲!
前王不忘!」
君子賢其賢而親其親,
小人樂其樂而利其利,
此以沒世不忘也。
# src: LIJI 42.01.15; Couvreur 2.620; Jia1ng Yi4hua2 872f; Yi4 Shu1 45:73.17b; tr. Legge 2.414;
# dating: 8110
《康誥》曰:
「克明德。」
《大甲》曰:
「顧諟天之明命。」
《帝典》曰:
「克明峻德。」
皆自明也。
# src: LIJI 42.01.16; Couvreur 2.620f; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.19a; tr. Legge 2.415;
# dating: 8110
湯之盤銘曰:
「苟日新,
日日新,
又日新。」
《康誥》曰:
「作新民。」
《詩》曰:
「周雖舊邦,
其命惟新。」
是故君子無所不用其極。
# src: LIJI 42.01.17; Couvreur 2.621; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.20b; tr. Legge 2.415;
# dating: 8110
《詩》云:
「邦畿千里,
惟民所止。」
《詩》云:
「緡蠻黃鳥,
止于丘隅。」
子曰:
「於止,
知其所止,
可以人而不如鳥乎!」
# src: LIJI 42.01.18; Couvreur 2.621f; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.22a; tr. Legge 2.416;
# dating: 8110
《詩》云:
「穆穆文王,
於緝熙敬止!」
# src: LIJI 42.01.19; Couvreur 2.621f; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.22a; tr. Legge 2.416;
# dating: 8110
為人君
止於仁;
為人臣
止於敬;
為人子
止於孝;
為人父
止於慈;
與國人交
止於信。
# src: LIJI 42.01.20; Couvreur 2.622; Jia1ng Yi4hua2 874; Yi4 Shu1 45:73.23a-24a; tr. Legge 2.416;
# dating: 8110
43.2子曰:
「聽訟
吾猶人也,
必也使無訟乎!」
無情者不得盡其辭。
大畏民志,
此謂知本。
# src: LIJI 42.01.21; Couvreur 2.622f; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.25a; tr. Legge 2.416;
# dating: 8110
所謂脩身在正其心者,
身有所忿懥,
則不得其正;
有所恐懼,
則不得其正;
有所好樂,
則不得其正;
有所憂患,
則不得其正。
# src: LIJI 42.01.22; Couvreur 2.622f; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.25a; tr. Legge 2.416;
# dating: 8110
心不在焉,
視而不見,
聽而不聞,
食而不知其味。
此謂脩身在正其心。
# src: LIJI 42.01.23; Couvreur 2.623f; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.26b; tr. Legge 2.416;
# dating: 8110
所謂齊其家在脩其身者:
人之其所親愛而辟焉,
之其所賤惡而辟焉,
之其所畏敬而辟焉,
之其所哀矜而辟焉,
之其所敖惰而辟焉。
故好而知其惡,
惡而知其美者,
天下鮮矣!
# src: LIJI 42.01.24; Couvreur 2.624; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.26b; tr. Legge 2.417;
# dating: 8110
故諺有之曰:
「人莫知其子之惡,
莫知其苗之碩。」
此謂身不脩不可以齊其家。
# src: LIJI 42.01.25; Couvreur 2.624; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.29b; tr. Legge 2.417;
# dating: 8110
所謂治國必先齊其家者,
其家不可教而能教人者
無之。
故君子不出家而成教於國:
孝者
所以事君也;
弟者
所以事長也;
慈者
所以使眾也。
# src: LIJI 42.01.26; Couvreur 2.624f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.29b; tr. Legge 2.417;
# dating: 8110
《康誥》曰:
「如保赤子」,
心誠求之,
雖不中不遠矣。
未有學養子而後嫁者也!
# src: LIJI 42.01.27; Couvreur 2.625; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.30b; tr. Legge 2.417;
# dating: 8110
一家仁,
一國興仁;
一家讓,
一國興讓;
一人貪戾,
一國作亂;
其機如此。
此謂一言僨事,
一人定國。
# src: LIJI 42.01.28; Couvreur 2.625f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.32a; tr. Legge 2.418;
# dating: 8110
堯舜率天下以仁
而民從之;
桀紂率天下以暴
而民從之;
其所令反其所好
而民不從。
# src: LIJI 42.01.29; Couvreur 2.625f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.32b; tr. Legge 2.418;
# dating: 8110
是故君子有諸己
而后求諸人,
無諸己
而后非諸人。
所藏乎身不恕
而能喻諸人者,
未之有也。
故治國在齊其家。
# src: LIJI 42.01.30; Couvreur 2.625f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.33b; tr. Legge 2.418;
# dating: 8110
《詩》云:
「桃之夭夭,
其葉蓁蓁;
之子于歸,
宜其家人。」
宜其家人,
而后可以教國人。
# src: LIJI 42.01.31; Couvreur 2.626f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.34a; tr. Legge 2.418;
# dating: 8110
《詩》云:
「宜兄宜弟。」
宜兄宜弟,
而后可以教國人。
《詩》云:
「其儀不忒,
正是四國。」
其為父子兄弟足法
而后民法之也。
此謂治國在齊其家。
# src: LIJI 42.01.32; Couvreur 2.627; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.35b; tr. Legge 2.419;
# dating: 8110
所謂平天下在治其國者:
上老老而民興孝,
上長長而民興弟,
上恤孤而民不倍,
是以君子有絜矩之道也。
# src: LIJI 42.01.33; Couvreur 2.627f; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.37a; tr. Legge 2.419;
# dating: 8110
所惡於上
毋以使下;
所惡於下
毋以事上;
所惡於前
毋以先後;
所惡於後
毋以從前;
# src: LIJI 42.01.34; Couvreur 2.627f; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.37a; tr. Legge 2.419;
# dating: 8110
所惡於右
毋以交於左;
所惡於左
毋以交於右:
此之謂絜矩之道。
# src: LIJI 42.01.35; Couvreur 2.628; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.38b; tr. Legge 2.419;
# dating: 8110
《詩》云:
「樂只君子,
民之父母。」
民之所好好之,
民之所惡惡之,
此之謂民之父母。
# src: LIJI 42.01.36; Couvreur 2.628f; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.39a; tr. Legge 2.420;
# dating: 8110
《詩》云:
「節彼南山,
維石巖巖,
赫赫師尹,
民具爾瞻。」
有國者不可以不慎,
辟則為天下僇矣。
# src: LIJI 42.01.37; Couvreur 2.629; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.40b; tr. Legge 2.420;
# dating: 8110
《詩》云:
「殷之未喪師,
克配上帝;
儀監于殷,
峻命不易。」
道得眾則得國,
失眾則失國。
# src: LIJI 42.01.38; Couvreur 2.629f; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.40b; tr. Legge 2.420;
# dating: 8110
是故君子先慎乎德。
有德此有人,
有人此有土,
有土此有財,
有財此有用。
德者本也,
財者末也,
外本內末,
爭民施奪。
# src: LIJI 42.01.39; Couvreur 2.630; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.40b; tr. Legge 2.420;
# dating: 8110
是故財聚則民散,
財散則民聚。
是故言悖而出者
亦悖而入;
貨悖而入者
亦悖而出。
# src: LIJI 42.01.40; Couvreur 2.630f; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.43b-45a; tr. Legge 2.421;
# dating: 8110
《康誥》曰:
「惟命不于常!」
道善則得之,
不善則失之矣。
《楚書》曰:
「楚國無以為寶,
惟善以為寶。」
舅犯曰:
「亡人無以為寶,
仁親以為寶。」
# src: LIJI 42.01.41; Couvreur 2.631; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.46a; tr. Legge 2.421;
# dating: 8110
《秦誓》曰:
「若有一介臣,
斷斷兮無他技,
其心休休焉,
其如有容焉。
人之有技,
若己有之,
# src: LIJI 42.01.42; Couvreur 2.631; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.46a; tr. Legge 2.421;
# dating: 8110
人之彥聖,
其心好之,
不啻若自其口出,
寔能容之,
以能保我子孫黎民,
尚亦有利哉!
# src: LIJI 42.01.43; Couvreur 2.631f; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.46a; tr. Legge 2.421;
# dating: 8110
人之有技,
媢嫉以惡之,
人之彥聖,
而違之俾不通,
寔不能容,
以不能保我子孫黎民,
亦曰殆哉!」
# src: LIJI 42.01.44; Couvreur 2.632; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.48b; tr. Legge 2.422;
# dating: 8110
唯仁人放流之,
迸諸四夷,
不與同中國。
此謂唯仁人為能愛人,
能惡人。
# src: LIJI 42.01.45; Couvreur 2.632; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.49b; tr. Legge 2.422;
# dating: 8110
見賢而不能舉,
舉而不能先,
命也;
見不善而不能退,
退而不能遠,
過也。
# src: LIJI 42.01.46; Couvreur 2.632f; Jia1ng Yi4hua2 880f; Yi4 Shu1 45:73.50a-51a; tr. Legge 2.422;
# dating: 8110
好人之所惡,
惡人之所好,
是謂拂人之性,
菑必逮夫身。
是故君子有大道,
必忠信以得之,
驕泰以失之。
# src: LIJI 42.01.47; Couvreur 2.633; Jia1ng Yi4hua2 8i1f; Yi4 Shu1 45:73.51b-52b; tr. Legge 2.422;
# dating: 8110
生財有大道,
生之者眾,
食之者寡,
為之者疾,
用之者舒,
則財恆足矣。
仁者以財發身,
不仁者以身發財。
# src: LIJI 42.01.48; Couvreur 2.633f; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.53a; tr. Legge 2.423;
# dating: 8110
未有上好仁
而下不好義者也;
未有好義
其事不終者也;
未有府庫財
非其財者也。
# src: LIJI 42.01.49; Couvreur 2.634f; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.54a; tr. Legge 2.423;
# dating: 8110
孟獻子曰:
「畜馬乘,
不察於雞豚,
伐冰之家
不畜牛羊,
百乘之家
不畜聚斂之臣,
與其有聚斂之臣,
寧有盜臣。」
# src: LIJI 42.01.50; Couvreur 2.634f; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.54a; tr. Legge 2.423;
# dating: 8110
此謂國不以利為利,
以義為利也。
# src: LIJI 42.01.51; Couvreur 2.635; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.56a-57a; tr. Legge 2.423;
# dating: 8110
長國家而務財用者,
必自小人矣。
彼為善之,
小人之使為國家,
菑害並至。
雖有善者
亦無如之何
矣!
此謂國不以利為利,
以義為利也。