禮記

禮記

KR1d0052_tls_043-1a

** 43 大學

43.1大學之道

在明明德,

在親民,

在止於至善。

知止而后有定,

定而后能靜,

靜而后能安,

安而后能慮,

慮而后能得。

# src: LIJI 42.01.02; Couvreur 2.614f; Jia1ng Yi4hua2 869; Yi4 Shu1 45:73.1b; tr. Legge 2.411;

# dating: 8110

物有本末,

事有終始,

知所先後,

則近道矣。

# src: LIJI 42.01.03; Couvreur 2.615f; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.3b; tr. Legge 2.411;

# dating: 8110

古之欲明明德於天下者

先治其國;

欲治其國者

先齊其家;

欲齊其家者

先脩其身;

欲脩其身者

先正其心;

欲正其心者

先誠其意;

# src: LIJI 42.01.04; Couvreur 2.615f; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.4a-5a; tr. Legge 2.411;

# dating: 8110

欲誠其意者

先致其知;

致知在格物。

# src: LIJI 42.01.05; Couvreur 2.616; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.6a; tr. Legge 2.412;

# dating: 8110

物格而后知至,

知至而后意誠,

意誠而后心正,

心正而后身脩,

身脩而后家齊,

家齊而后國治,

國治而后天下平。

# src: LIJI 42.01.06; Couvreur 2.616f; Jia1ng Yi4hua2 870; Yi4 Shu1 45:73.6a; tr. Legge 2.412;

# dating: 8110

自天子以至於庶人,

壹是皆以脩身為本。

其本亂而末治者否矣,

其所厚者薄

而其所薄者厚,

未之有也!

此謂知本,

此謂知之至也。

# src: LIJI 42.01.07; Couvreur 2.617; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.9b; tr. Legge 2.413;

# dating: 8110

所謂誠其意者:

毋自欺也,

如惡惡臭,

如好好色,

此之謂自謙,

故君子必慎其獨也!

# src: LIJI 42.01.08; Couvreur 2.617f; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.9b; tr. Legge 2.413;

# dating: 8110

小人閒居為不善,

無所不至,

見君子而后厭然

揜其不善

而著其善。

人之視己,

如見其肺肝然,

則何益矣。

# src: LIJI 42.01.09; Couvreur 2.617f; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.9b; tr. Legge 2.413;

# dating: 8110

此謂誠於中,

形於外,

故君子必慎其獨也。

# src: LIJI 42.01.10; Couvreur 2.618; Jia1ng Yi4hua2 871; Yi4 Shu1 45:73.11b; tr. Legge 2.413;

# dating: 8110

曾子曰:

「十目所視,

十手所指,

其嚴乎!」

富潤屋,

德潤身,

心廣體胖,

故君子必誠其意。

# src: LIJI 42.01.11; Couvreur 2.618f; Jia1ng Yi4hua2 871f; Yi4 Shu1 45:73.13b; tr. Legge 2.413;

# dating: 8110

《詩》云:

「瞻彼淇澳,

菉竹猗猗。

有斐君子,

如切如磋,

如琢如磨。

瑟兮僩兮,

赫兮喧兮。

有斐君子,

終不可諠兮!」

# src: LIJI 42.01.12; Couvreur 2.618f; Jia1ng Yi4hua2 872; Yi4 Shu1 45:73.13b; tr. Legge 2.413;

# dating: 8110

如切如磋者,

道學也;

如琢如磨者,

自脩也;

瑟兮僩兮者,

恂慄也;

赫兮喧兮者,

威儀也;

# src: LIJI 42.01.13; Couvreur 2.618f; Jia1ng Yi4hua2 872; Yi4 Shu1 45:73.13b; tr. Legge 2.413;

# dating: 8110

有斐君子

終不可諠兮者,

道盛德至善,

民之不能忘也。

# src: LIJI 42.01.14; Couvreur 2.619f; Jia1ng Yi4hua2 872; Yi4 Shu1 45:73.16a; tr. Legge 2.414;

# dating: 8110

《詩》云:

「於戲!

前王不忘!」

君子賢其賢而親其親,

小人樂其樂而利其利,

此以沒世不忘也。

# src: LIJI 42.01.15; Couvreur 2.620; Jia1ng Yi4hua2 872f; Yi4 Shu1 45:73.17b; tr. Legge 2.414;

# dating: 8110

《康誥》曰:

「克明德。」

《大甲》曰:

「顧諟天之明命。」

《帝典》曰:

「克明峻德。」

皆自明也。

# src: LIJI 42.01.16; Couvreur 2.620f; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.19a; tr. Legge 2.415;

# dating: 8110

湯之盤銘曰:

「苟日新,

日日新,

又日新。」

《康誥》曰:

「作新民。」

《詩》曰:

「周雖舊邦,

其命惟新。」

是故君子無所不用其極。

# src: LIJI 42.01.17; Couvreur 2.621; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.20b; tr. Legge 2.415;

# dating: 8110

《詩》云:

「邦畿千里,

惟民所止。」

《詩》云:

「緡蠻黃鳥,

止于丘隅。」

子曰:

「於止,

知其所止,

可以人而不如鳥乎!」

# src: LIJI 42.01.18; Couvreur 2.621f; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.22a; tr. Legge 2.416;

# dating: 8110

《詩》云:

「穆穆文王,

於緝熙敬止!」

# src: LIJI 42.01.19; Couvreur 2.621f; Jia1ng Yi4hua2 873; Yi4 Shu1 45:73.22a; tr. Legge 2.416;

# dating: 8110

為人君

止於仁;

為人臣

止於敬;

為人子

止於孝;

為人父

止於慈;

與國人交

止於信。

KR1d0052_tls_043-2a

# src: LIJI 42.01.20; Couvreur 2.622; Jia1ng Yi4hua2 874; Yi4 Shu1 45:73.23a-24a; tr. Legge 2.416;

# dating: 8110

43.2子曰:

「聽訟

吾猶人也,

必也使無訟乎!」

無情者不得盡其辭。

大畏民志,

此謂知本。

# src: LIJI 42.01.21; Couvreur 2.622f; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.25a; tr. Legge 2.416;

# dating: 8110

所謂脩身在正其心者,

身有所忿懥,

則不得其正;

有所恐懼,

則不得其正;

有所好樂,

則不得其正;

有所憂患,

則不得其正。

# src: LIJI 42.01.22; Couvreur 2.622f; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.25a; tr. Legge 2.416;

# dating: 8110

心不在焉,

視而不見,

聽而不聞,

食而不知其味。

此謂脩身在正其心。

# src: LIJI 42.01.23; Couvreur 2.623f; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.26b; tr. Legge 2.416;

# dating: 8110

所謂齊其家在脩其身者:

人之其所親愛而辟焉,

之其所賤惡而辟焉,

之其所畏敬而辟焉,

之其所哀矜而辟焉,

之其所敖惰而辟焉。

故好而知其惡,

惡而知其美者,

天下鮮矣!

# src: LIJI 42.01.24; Couvreur 2.624; Jia1ng Yi4hua2 875; Yi4 Shu1 45:73.26b; tr. Legge 2.417;

# dating: 8110

故諺有之曰:

「人莫知其子之惡,

莫知其苗之碩。」

此謂身不脩不可以齊其家。

# src: LIJI 42.01.25; Couvreur 2.624; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.29b; tr. Legge 2.417;

# dating: 8110

所謂治國必先齊其家者,

其家不可教而能教人者

無之。

故君子不出家而成教於國:

孝者

所以事君也;

弟者

所以事長也;

慈者

所以使眾也。

# src: LIJI 42.01.26; Couvreur 2.624f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.29b; tr. Legge 2.417;

# dating: 8110

《康誥》曰:

「如保赤子」,

心誠求之,

雖不中不遠矣。

未有學養子而後嫁者也!

# src: LIJI 42.01.27; Couvreur 2.625; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.30b; tr. Legge 2.417;

# dating: 8110

一家仁,

一國興仁;

一家讓,

一國興讓;

一人貪戾,

一國作亂;

其機如此。

此謂一言僨事,

一人定國。

# src: LIJI 42.01.28; Couvreur 2.625f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.32a; tr. Legge 2.418;

# dating: 8110

堯舜率天下以仁

而民從之;

桀紂率天下以暴

而民從之;

其所令反其所好

而民不從。

# src: LIJI 42.01.29; Couvreur 2.625f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.32b; tr. Legge 2.418;

# dating: 8110

是故君子有諸己

而后求諸人,

無諸己

而后非諸人。

所藏乎身不恕

而能喻諸人者,

未之有也。

故治國在齊其家。

# src: LIJI 42.01.30; Couvreur 2.625f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.33b; tr. Legge 2.418;

# dating: 8110

《詩》云:

「桃之夭夭,

其葉蓁蓁;

之子于歸,

宜其家人。」

宜其家人,

而后可以教國人。

# src: LIJI 42.01.31; Couvreur 2.626f; Jia1ng Yi4hua2 876; Yi4 Shu1 45:73.34a; tr. Legge 2.418;

# dating: 8110

《詩》云:

「宜兄宜弟。」

宜兄宜弟,

而后可以教國人。

《詩》云:

「其儀不忒,

正是四國。」

其為父子兄弟足法

而后民法之也。

此謂治國在齊其家。

# src: LIJI 42.01.32; Couvreur 2.627; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.35b; tr. Legge 2.419;

# dating: 8110

所謂平天下在治其國者:

上老老而民興孝,

上長長而民興弟,

上恤孤而民不倍,

是以君子有絜矩之道也。

# src: LIJI 42.01.33; Couvreur 2.627f; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.37a; tr. Legge 2.419;

# dating: 8110

所惡於上

毋以使下;

所惡於下

毋以事上;

所惡於前

毋以先後;

所惡於後

毋以從前;

# src: LIJI 42.01.34; Couvreur 2.627f; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.37a; tr. Legge 2.419;

# dating: 8110

所惡於右

毋以交於左;

所惡於左

毋以交於右:

此之謂絜矩之道。

# src: LIJI 42.01.35; Couvreur 2.628; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.38b; tr. Legge 2.419;

# dating: 8110

《詩》云:

「樂只君子,

民之父母。」

民之所好好之,

民之所惡惡之,

此之謂民之父母。

# src: LIJI 42.01.36; Couvreur 2.628f; Jia1ng Yi4hua2 878; Yi4 Shu1 45:73.39a; tr. Legge 2.420;

# dating: 8110

《詩》云:

「節彼南山,

維石巖巖,

赫赫師尹,

民具爾瞻。」

有國者不可以不慎,

辟則為天下僇矣。

# src: LIJI 42.01.37; Couvreur 2.629; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.40b; tr. Legge 2.420;

# dating: 8110

《詩》云:

「殷之未喪師,

克配上帝;

儀監于殷,

峻命不易。」

道得眾則得國,

失眾則失國。

# src: LIJI 42.01.38; Couvreur 2.629f; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.40b; tr. Legge 2.420;

# dating: 8110

是故君子先慎乎德。

有德此有人,

有人此有土,

有土此有財,

有財此有用。

德者本也,

財者末也,

外本內末,

爭民施奪。

# src: LIJI 42.01.39; Couvreur 2.630; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.40b; tr. Legge 2.420;

# dating: 8110

是故財聚則民散,

財散則民聚。

是故言悖而出者

亦悖而入;

貨悖而入者

亦悖而出。

# src: LIJI 42.01.40; Couvreur 2.630f; Jia1ng Yi4hua2 879; Yi4 Shu1 45:73.43b-45a; tr. Legge 2.421;

# dating: 8110

《康誥》曰:

「惟命不于常!」

道善則得之,

不善則失之矣。

《楚書》曰:

「楚國無以為寶,

惟善以為寶。」

舅犯曰:

「亡人無以為寶,

仁親以為寶。」

# src: LIJI 42.01.41; Couvreur 2.631; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.46a; tr. Legge 2.421;

# dating: 8110

《秦誓》曰:

「若有一介臣,

斷斷兮無他技,

其心休休焉,

其如有容焉。

人之有技,

若己有之,

# src: LIJI 42.01.42; Couvreur 2.631; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.46a; tr. Legge 2.421;

# dating: 8110

人之彥聖,

其心好之,

不啻若自其口出,

寔能容之,

以能保我子孫黎民,

尚亦有利哉!

# src: LIJI 42.01.43; Couvreur 2.631f; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.46a; tr. Legge 2.421;

# dating: 8110

人之有技,

媢嫉以惡之,

人之彥聖,

而違之俾不通,

寔不能容,

以不能保我子孫黎民,

亦曰殆哉!」

# src: LIJI 42.01.44; Couvreur 2.632; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.48b; tr. Legge 2.422;

# dating: 8110

唯仁人放流之,

迸諸四夷,

不與同中國。

此謂唯仁人為能愛人,

能惡人。

# src: LIJI 42.01.45; Couvreur 2.632; Jia1ng Yi4hua2 880; Yi4 Shu1 45:73.49b; tr. Legge 2.422;

# dating: 8110

見賢而不能舉,

舉而不能先,

命也;

見不善而不能退,

退而不能遠,

過也。

# src: LIJI 42.01.46; Couvreur 2.632f; Jia1ng Yi4hua2 880f; Yi4 Shu1 45:73.50a-51a; tr. Legge 2.422;

# dating: 8110

好人之所惡,

惡人之所好,

是謂拂人之性,

菑必逮夫身。

是故君子有大道,

必忠信以得之,

驕泰以失之。

# src: LIJI 42.01.47; Couvreur 2.633; Jia1ng Yi4hua2 8i1f; Yi4 Shu1 45:73.51b-52b; tr. Legge 2.422;

# dating: 8110

生財有大道,

生之者眾,

食之者寡,

為之者疾,

用之者舒,

則財恆足矣。

仁者以財發身,

不仁者以身發財。

# src: LIJI 42.01.48; Couvreur 2.633f; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.53a; tr. Legge 2.423;

# dating: 8110

未有上好仁

而下不好義者也;

未有好義

其事不終者也;

未有府庫財

非其財者也。

# src: LIJI 42.01.49; Couvreur 2.634f; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.54a; tr. Legge 2.423;

# dating: 8110

孟獻子曰:

「畜馬乘,

不察於雞豚,

伐冰之家

不畜牛羊,

百乘之家

不畜聚斂之臣,

與其有聚斂之臣,

寧有盜臣。」

# src: LIJI 42.01.50; Couvreur 2.634f; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.54a; tr. Legge 2.423;

# dating: 8110

此謂國不以利為利,

以義為利也。

# src: LIJI 42.01.51; Couvreur 2.635; Jia1ng Yi4hua2 8i2; Yi4 Shu1 45:73.56a-57a; tr. Legge 2.423;

# dating: 8110

長國家而務財用者,

必自小人矣。

彼為善之,

小人之使為國家,

菑害並至。

雖有善者

亦無如之何

矣!

此謂國不以利為利,

以義為利也。