禮記
禮記
** 47 射義
47.1古者諸侯之射也,
必先行燕禮;
卿、大夫、
士之射也,
必先行鄉飲酒之禮。
故燕禮者,
所以明君臣之義也;
鄉飲酒之禮者,
所以明長幼之序也。
# src: LIJI 46.01.02; Couvreur 2.669; Su1n Xïda4n 14.37; Jia1ng Yi4hua2 909; Yi4 Shu1 46:75.43b; tr. Legge 2.446;
# dating: 8110
47.2故射者,
進退周還必中禮,
內志正,
外體直,
然後持弓矢審固,
持弓矢審固,
然後可以言中,
此可以觀德行矣。
# src: LIJI 46.01.03; Couvreur 2.669f; Su1n Xïda4n 14.37; Jia1ng Yi4hua2 910; Yi4 Shu1 46:75.45a; tr. Legge 2.446;
# dating: 8110
47.3其節:
天子以《騶虞》為節;
諸侯以《貍首》為節;
卿大夫以《采蘋》為節;
士以《采繁》為節。
《騶虞》者,
樂官備也,
《貍首》者,
樂會時也;
# src: LIJI 46.01.04; Couvreur 2.669f; Su1n Xïda4n 14.37; Jia1ng Yi4hua2 910; Yi4 Shu1 46:75.45a; tr. Legge 2.446;
# dating: 8110
《采蘋》者,
樂循法也;
《采繁》者,
樂不失職也。
是故天子以備官為節;
諸侯以時會天子為節;
卿大夫以循法為節;
士以不失職為節。
# src: LIJI 46.01.05; Couvreur 2.669f; Su1n Xïda4n 14.37f; Jia1ng Yi4hua2 910; Yi4 Shu1 46:75.45b; tr. Legge 2.446;
# dating: 8110
故明乎其節之志,
以不失其事,
則功成而德行立,
德行立則無暴亂之禍矣。
功成則國安。
故曰:
「射者,
所以觀盛德也。」
# src: LIJI 46.01.06; Couvreur 2.671; Su1n Xïda4n 14.38; Jia1ng Yi4hua2 911; Yi4 Shu1 46:75.47b; tr. Legge 2.448;
# dating: 8110
47.4是故古者天子以射選諸侯、卿、大夫、士。
射者,
男子之事也,
因而飾之以禮樂也。
故事之盡禮樂,
而可數為,
以立德行者,
莫若射,
故聖王務焉。
# src: LIJI 46.01.07; Couvreur 2.671f; Su1n Xïda4n 14.39; Jia1ng Yi4hua2 911; Yi4 Shu1 46:75.48a; tr. Legge 2.448;
# dating: 8110
47.5是故古者天子之制:
諸侯歲獻貢士於天子,
天子試之於射宮。
其容體比於禮,
其節比於樂,
而中多者,
得與於祭。
# src: LIJI 46.01.08; Couvreur 2.671f; Su1n Xïda4n 14.39; Jia1ng Yi4hua2 911f; Yi4 Shu1 46:75.48b; tr. Legge 2.448;
# dating: 8110
其容體不比於禮,
其節不比於樂,
而中少者,
不得與於祭。
數與於祭而君有慶;
數不與於祭而君有讓。
數有慶而益地;
數有讓而削地。
# src: LIJI 46.01.09; Couvreur 2.671f; Su1n Xïda4n 14.39; Jia1ng Yi4hua2 912; Yi4 Shu1 46:75.48b; tr. Legge 2.448;
# dating: 8110
故曰:
「射者,
射為諸侯也。」
是以諸侯君臣盡志於射
以習禮樂。
夫君臣習禮樂而以流亡者,
未之有也。
# src: LIJI 46.01.10; Couvreur 2.673f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 912; Yi4 Shu1 46:75.49b; tr. Legge 2.449;
# dating: 8110
47.6故《詩》曰:
「曾孫侯氏,
四正具舉;
大夫君子,
凡以庶士,
小大莫處,
御于君所,
以燕以射,
則燕則譽。」
# src: LIJI 46.01.11; Couvreur 2.673f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 912; Yi4 Shu1 46:75.50a; tr. Legge 2.449;
# dating: 8110
言君臣相與盡志於射
以習禮樂,
則安則譽也。
是以天子制之,
而諸侯務焉。
此天子之所以養諸侯,
而兵不用,
諸侯自為正之具也。
# src: LIJI 46.01.12; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51a; tr. Legge 2.449;
# dating: 8110
47.7孔子射於矍相之圃,
蓋觀者如堵牆。
射至於司馬,
使子路執弓矢
出延射,曰:
「賁軍之將,
亡國之大夫,
與為人後者不入,
其餘皆入。」
# src: LIJI 46.01.13; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51a; tr. Legge 2.449;
# dating: 8110
蓋去者半,
入者半。
# src: LIJI 46.01.14; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.41; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51a; tr. Legge 2.449;
# dating: 8110
又使公罔之裘、序點
揚觶而語:
公罔之裘揚觶而語曰:
「幼壯孝弟,
耆耋好禮,
不從流俗,
脩身以俟死,者
不?
在此位也。」
# src: LIJI 46.01.15; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.41; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51b; tr. Legge 2.449;
# dating: 8110
蓋去者半,
處者半。
序點又揚觶而語曰:
「好學不倦,
好禮不變,
旄、期稱道不亂,者
不?
在此位也。」
蓋㢙有存者。
# src: LIJI 46.01.16; Couvreur 2.676f; Su1n Xïda4n 14.42; Jia1ng Yi4hua2 914; Yi4 Shu1 46:75.55a; tr. Legge 2.450;
# dating: 8110
47.8射之為言者繹也,
或曰舍也。
繹者,
各繹己之志也。
故心平體正,
持弓矢審固,
持弓矢審固,
則射中矣。
# src: LIJI 46.01.17; Couvreur 2.676f; Su1n Xïda4n 14.42; Jia1ng Yi4hua2 914; Yi4 Shu1 46:75.55a; tr. Legge 2.450;
# dating: 8110
故曰:
「為人父者,
以為父鵠;
為人子者,
以為子鵠;
為人君者,
以為君鵠;
為人臣者,
以為臣鵠。」
# src: LIJI 46.01.18; Couvreur 2.676f; Su1n Xïda4n 14.42; Jia1ng Yi4hua2 914; Yi4 Shu1 46:75.55a; tr. Legge 2.450;
# dating: 8110
故射者各射己之鵠。
故天子之大射
謂之射侯;
射侯者,
射為諸侯也。
射中則得為諸侯;
射不中則不得為諸侯。
# src: LIJI 46.01.19; Couvreur 2.677f; Su1n Xïda4n 14.44; Jia1ng Yi4hua2 915; Yi4 Shu1 46:75.56b; tr. Legge 2.451;
# dating: 8110
47.9天子將祭,
必先習射於澤。
澤者,
所以擇士也。
已射於澤,
而后射於射宮。
# src: LIJI 46.01.20; Couvreur 2.677f; Su1n Xïda4n 14.44; Jia1ng Yi4hua2 915; Yi4 Shu1 46:75.56b; tr. Legge 2.451;
# dating: 8110
射中者得與於祭;
不中者不得與於祭。
不得與於祭者有讓,
削以地;
得與於祭者有慶,
益以地。
進爵、絀地是也。
# src: LIJI 46.01.21; Couvreur 2.678; Su1n Xïda4n 14.45; Jia1ng Yi4hua2 916; Yi4 Shu1 46:75.57b; tr. Legge 2.452;
# dating: 8110
47.10故男子生,
桑弧,蓬矢六,
以射天地四方。
天地四方者,
男子之所有事也。
故必先有志於其所有事,
然後敢用穀也。
飯食之謂也。
# src: LIJI 46.01.22; Couvreur 2.678f; Su1n Xïda4n 14.45; Jia1ng Yi4hua2 916; Yi4 Shu1 46:75.58b; tr. Legge 2.452;
# dating: 8110
47.11射者,
仁之道也。
射求正諸己,
己正而後發,
發而不中,
則不怨勝己者,
反求諸己而已矣。
# src: LIJI 46.01.23; Couvreur 2.678f; Su1n Xïda4n 14.45; Jia1ng Yi4hua2 916; Yi4 Shu1 46:75.58b; tr. Legge 2.452;
# dating: 8110
孔子曰:
「君子無所爭,
必也射乎!
揖讓而升,
下而飲,
其爭也君子。」
# src: LIJI 46.01.24; Couvreur 2.679f; Su1n Xïda4n 14.46; Jia1ng Yi4hua2 916f; Yi4 Shu1 46:75.59a; tr. Legge 2.453;
# dating: 8110
47.12孔子曰:
「射者何以射?何以聽?
循聲而發,
發而不失正鵠者,
其唯賢者乎!
若夫不肖之人,
則彼將安能以中。」
《詩》云:
「發彼有的,
以祈爾爵。」
# src: LIJI 46.01.25; Couvreur 2.679f; Su1n Xïda4n 14.46; Jia1ng Yi4hua2 917; Yi4 Shu1 46:75.59b; tr. Legge 2.453;
# dating: 8110
祈,
求也;
求中以辭爵也。
酒者,
所以養老也,
所以養病也;
求中以辭爵者,
辭養也。