禮記

禮記

KR1d0052_tls_047-1a

** 47 射義

47.1古者諸侯之射也,

必先行燕禮;

卿、大夫、

士之射也,

必先行鄉飲酒之禮。

故燕禮者,

所以明君臣之義也;

鄉飲酒之禮者,

所以明長幼之序也。

KR1d0052_tls_047-2a

# src: LIJI 46.01.02; Couvreur 2.669; Su1n Xïda4n 14.37; Jia1ng Yi4hua2 909; Yi4 Shu1 46:75.43b; tr. Legge 2.446;

# dating: 8110

47.2故射者,

進退周還必中禮,

內志正,

外體直,

然後持弓矢審固,

持弓矢審固,

然後可以言中,

此可以觀德行矣。

KR1d0052_tls_047-3a

# src: LIJI 46.01.03; Couvreur 2.669f; Su1n Xïda4n 14.37; Jia1ng Yi4hua2 910; Yi4 Shu1 46:75.45a; tr. Legge 2.446;

# dating: 8110

47.3其節:

天子以《騶虞》為節;

諸侯以《貍首》為節;

卿大夫以《采蘋》為節;

士以《采繁》為節。

《騶虞》者,

樂官備也,

《貍首》者,

樂會時也;

# src: LIJI 46.01.04; Couvreur 2.669f; Su1n Xïda4n 14.37; Jia1ng Yi4hua2 910; Yi4 Shu1 46:75.45a; tr. Legge 2.446;

# dating: 8110

《采蘋》者,

樂循法也;

《采繁》者,

樂不失職也。

是故天子以備官為節;

諸侯以時會天子為節;

卿大夫以循法為節;

士以不失職為節。

# src: LIJI 46.01.05; Couvreur 2.669f; Su1n Xïda4n 14.37f; Jia1ng Yi4hua2 910; Yi4 Shu1 46:75.45b; tr. Legge 2.446;

# dating: 8110

故明乎其節之志,

以不失其事,

則功成而德行立,

德行立則無暴亂之禍矣。

功成則國安。

故曰:

「射者,

所以觀盛德也。」

KR1d0052_tls_047-4a

# src: LIJI 46.01.06; Couvreur 2.671; Su1n Xïda4n 14.38; Jia1ng Yi4hua2 911; Yi4 Shu1 46:75.47b; tr. Legge 2.448;

# dating: 8110

47.4是故古者天子以射選諸侯、卿、大夫、士。

射者,

男子之事也,

因而飾之以禮樂也。

故事之盡禮樂,

而可數為,

以立德行者,

莫若射,

故聖王務焉。

KR1d0052_tls_047-5a

# src: LIJI 46.01.07; Couvreur 2.671f; Su1n Xïda4n 14.39; Jia1ng Yi4hua2 911; Yi4 Shu1 46:75.48a; tr. Legge 2.448;

# dating: 8110

47.5是故古者天子之制:

諸侯歲獻貢士於天子,

天子試之於射宮。

其容體比於禮,

其節比於樂,

而中多者,

得與於祭。

# src: LIJI 46.01.08; Couvreur 2.671f; Su1n Xïda4n 14.39; Jia1ng Yi4hua2 911f; Yi4 Shu1 46:75.48b; tr. Legge 2.448;

# dating: 8110

其容體不比於禮,

其節不比於樂,

而中少者,

不得與於祭。

數與於祭而君有慶;

數不與於祭而君有讓。

數有慶而益地;

數有讓而削地。

# src: LIJI 46.01.09; Couvreur 2.671f; Su1n Xïda4n 14.39; Jia1ng Yi4hua2 912; Yi4 Shu1 46:75.48b; tr. Legge 2.448;

# dating: 8110

故曰:

「射者,

射為諸侯也。」

是以諸侯君臣盡志於射

以習禮樂。

夫君臣習禮樂而以流亡者,

未之有也。

KR1d0052_tls_047-6a

# src: LIJI 46.01.10; Couvreur 2.673f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 912; Yi4 Shu1 46:75.49b; tr. Legge 2.449;

# dating: 8110

47.6故《詩》曰:

「曾孫侯氏,

四正具舉;

大夫君子,

凡以庶士,

小大莫處,

御于君所,

以燕以射,

則燕則譽。」

# src: LIJI 46.01.11; Couvreur 2.673f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 912; Yi4 Shu1 46:75.50a; tr. Legge 2.449;

# dating: 8110

言君臣相與盡志於射

以習禮樂,

則安則譽也。

是以天子制之,

而諸侯務焉。

此天子之所以養諸侯,

而兵不用,

諸侯自為正之具也。

KR1d0052_tls_047-7a

# src: LIJI 46.01.12; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51a; tr. Legge 2.449;

# dating: 8110

47.7孔子射於矍相之圃,

蓋觀者如堵牆。

射至於司馬,

使子路執弓矢

出延射,曰:

「賁軍之將,

亡國之大夫,

與為人後者不入,

其餘皆入。」

# src: LIJI 46.01.13; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.40; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51a; tr. Legge 2.449;

# dating: 8110

蓋去者半,

入者半。

# src: LIJI 46.01.14; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.41; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51a; tr. Legge 2.449;

# dating: 8110

又使公罔之裘、序點

揚觶而語:

公罔之裘揚觶而語曰:

「幼壯孝弟,

耆耋好禮,

不從流俗,

脩身以俟死,者

不?

在此位也。」

# src: LIJI 46.01.15; Couvreur 2.674f; Su1n Xïda4n 14.41; Jia1ng Yi4hua2 913; Yi4 Shu1 46:75.51b; tr. Legge 2.449;

# dating: 8110

蓋去者半,

處者半。

序點又揚觶而語曰:

「好學不倦,

好禮不變,

旄、期稱道不亂,者

不?

在此位也。」

蓋㢙有存者。

KR1d0052_tls_047-8a

# src: LIJI 46.01.16; Couvreur 2.676f; Su1n Xïda4n 14.42; Jia1ng Yi4hua2 914; Yi4 Shu1 46:75.55a; tr. Legge 2.450;

# dating: 8110

47.8射之為言者繹也,

或曰舍也。

繹者,

各繹己之志也。

故心平體正,

持弓矢審固,

持弓矢審固,

則射中矣。

# src: LIJI 46.01.17; Couvreur 2.676f; Su1n Xïda4n 14.42; Jia1ng Yi4hua2 914; Yi4 Shu1 46:75.55a; tr. Legge 2.450;

# dating: 8110

故曰:

「為人父者,

以為父鵠;

為人子者,

以為子鵠;

為人君者,

以為君鵠;

為人臣者,

以為臣鵠。」

# src: LIJI 46.01.18; Couvreur 2.676f; Su1n Xïda4n 14.42; Jia1ng Yi4hua2 914; Yi4 Shu1 46:75.55a; tr. Legge 2.450;

# dating: 8110

故射者各射己之鵠。

故天子之大射

謂之射侯;

射侯者,

射為諸侯也。

射中則得為諸侯;

射不中則不得為諸侯。

KR1d0052_tls_047-9a

# src: LIJI 46.01.19; Couvreur 2.677f; Su1n Xïda4n 14.44; Jia1ng Yi4hua2 915; Yi4 Shu1 46:75.56b; tr. Legge 2.451;

# dating: 8110

47.9天子將祭,

必先習射於澤。

澤者,

所以擇士也。

已射於澤,

而后射於射宮。

# src: LIJI 46.01.20; Couvreur 2.677f; Su1n Xïda4n 14.44; Jia1ng Yi4hua2 915; Yi4 Shu1 46:75.56b; tr. Legge 2.451;

# dating: 8110

射中者得與於祭;

不中者不得與於祭。

不得與於祭者有讓,

削以地;

得與於祭者有慶,

益以地。

進爵、絀地是也。

KR1d0052_tls_047-10a

# src: LIJI 46.01.21; Couvreur 2.678; Su1n Xïda4n 14.45; Jia1ng Yi4hua2 916; Yi4 Shu1 46:75.57b; tr. Legge 2.452;

# dating: 8110

47.10故男子生,

桑弧,蓬矢六,

以射天地四方。

天地四方者,

男子之所有事也。

故必先有志於其所有事,

然後敢用穀也。

飯食之謂也。

KR1d0052_tls_047-11a

# src: LIJI 46.01.22; Couvreur 2.678f; Su1n Xïda4n 14.45; Jia1ng Yi4hua2 916; Yi4 Shu1 46:75.58b; tr. Legge 2.452;

# dating: 8110

47.11射者,

仁之道也。

射求正諸己,

己正而後發,

發而不中,

則不怨勝己者,

反求諸己而已矣。

# src: LIJI 46.01.23; Couvreur 2.678f; Su1n Xïda4n 14.45; Jia1ng Yi4hua2 916; Yi4 Shu1 46:75.58b; tr. Legge 2.452;

# dating: 8110

孔子曰:

「君子無所爭,

必也射乎!

揖讓而升,

下而飲,

其爭也君子。」

KR1d0052_tls_047-12a

# src: LIJI 46.01.24; Couvreur 2.679f; Su1n Xïda4n 14.46; Jia1ng Yi4hua2 916f; Yi4 Shu1 46:75.59a; tr. Legge 2.453;

# dating: 8110

47.12孔子曰:

「射者何以射?何以聽?

循聲而發,

發而不失正鵠者,

其唯賢者乎!

若夫不肖之人,

則彼將安能以中。」

《詩》云:

「發彼有的,

以祈爾爵。」

# src: LIJI 46.01.25; Couvreur 2.679f; Su1n Xïda4n 14.46; Jia1ng Yi4hua2 917; Yi4 Shu1 46:75.59b; tr. Legge 2.453;

# dating: 8110

祈,

求也;

求中以辭爵也。

酒者,

所以養老也,

所以養病也;

求中以辭爵者,

辭養也。