莊子
莊子
** 11 在宥第十一
聞在宥天下,
不聞治天下也。
在之也者,
恐天下之淫其性也;
宥之也者,
恐天下之遷其德也。
天下不淫其性,
不遷其德,
有治天下者哉!
# src: ZHUANG 11.1.2 Guo Qingfan 364; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
昔堯之治天下也,
使天下欣欣焉
人樂其性,
是不恬也;
桀之治天下也,
使天下瘁瘁焉
人苦其性,
是不愉也。
夫不恬不愉,
非德也。
非德也而可長久者,天下无之。
# src: ZHUANG 11.1.3 Guo Qingfan 365; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
人大喜邪?
毗於陽;
大怒邪?
毗於陰。
陰陽并毗,
四時不至,
寒暑之和不成,
其反傷人之形乎!
# src: ZHUANG 11.1.4 Guo Qingfan 365; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
使人喜怒失位,
居處无常,
思慮不自得,
中道不成章,
於是乎天下始喬詰卓鷙,
而後有盜跖曾史之行。
# src: ZHUANG 11.1.5 Guo Qingfan 365; Wang Shumin 371; Fang Yong 274; Chen Guying 268
# dating: 8110
故舉天下以賞其善者不足,
舉天下以罰其惡者不給,
故天下之大
不足以賞罰。
自三代以下者,
匈匈焉終
以賞罰為事,
彼何暇安其性命之情哉!
# src: ZHUANG 11.1.6 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
而且說明邪?
是淫於色也;
說聰邪?
是淫於聲也;
說仁邪?
是亂於德也;
說義邪?
是悖於理也;
# src: ZHUANG 11.1.7 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
說禮邪?
是相於技也;
說樂邪?
是相於淫也;
說聖邪?
是相於藝也;
說知邪?
是相於疵也。
# src: ZHUANG 11.1.8 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
天下將安其性命之情,
之八者,存可也,亡可也;
# src: ZHUANG 11.1.9 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
天下將不安其性命之情,
之八者,
乃始臠卷傖囊
而亂天下也。
而天下乃始尊之惜之,
甚矣天下之惑也!
# src: ZHUANG 11.1.10 Guo Qingfan 367; Wang Shumin 375; Fang Yong 274; Chen Guying 271
# dating: 8110
豈直過也而去之邪!
乃齊戒以言之,
跪坐以進之,
鼓歌以儛之,
吾若是何哉!
# src: ZHUANG 11.1.11 Guo Qingfan 369; Wang Shumin 375; Fang Yong 275; Chen Guying 271
# dating: 8110
故君子不得已而臨莅天下,
莫若无為。
无為也
而後安其性命之情。
故貴以身於為天下,
則可以託天下;
# src: ZHUANG 11.1.12 Guo Qingfan 369; Wang Shumin 375; Fang Yong 275; Chen Guying 271
# dating: 8110
愛以身於為天下,
則可以寄天下。
故君子苟能无解其五藏,
无擢其聰明;
尸居而龍見,
淵默而雷聲,
# src: ZHUANG 11.1.13 Guo Qingfan 369; Wang Shumin 375; Fang Yong 275; Chen Guying 271
# dating: 8110
神動而天隨,
從容无為
而萬物炊累焉。
吾又何暇治天下哉!
# src: ZHUANG 11.2.1 Guo Qingfan 371; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
崔瞿問於老聃曰:
「不治天下,
安臧人心?」
老聃曰:
「汝慎无攖人心。
人心排下
而進上,上下囚殺,
# src: ZHUANG 11.2.2 Guo Qingfan 371; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
淖約柔乎剛彊。
廉劌彫琢,
其熱焦火,
其寒凝冰。
其疾俛仰之間,
而再撫四海之外,
# src: ZHUANG 11.2.3 Guo Qingfan 371; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
其居也淵而靜,
其動也縣而天。
僨驕而不可係者,
其唯人心乎!」
# src: ZHUANG 11.2.4 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
昔者黃帝始以仁義
攖人之心,
堯舜於是乎股无胈,
脛无毛,
以養天下之形,
愁其五藏以為仁義,
矜其血氣以規法度。
# src: ZHUANG 11.2.5 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
然猶有不勝也,
堯於是放讙兜於崇山,
投三苗於三峗,
流共工於幽都,
此不勝天下也。
# src: ZHUANG 11.2.6 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 273
# dating: 8110
夫施及三王
而天下大駭矣。
下有桀跖,
上有曾史,
而儒墨畢起。
於是乎喜怒相疑,
愚知相欺,
善否相非,
誕信相譏,
而天下衰矣;
# src: ZHUANG 11.2.7 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
大德不同,
而性命爛漫矣;
天下好知,
而百姓求竭矣。
於是乎釿鋸制焉,
繩墨殺焉,
椎鑿決焉。
天下脊脊大亂,
罪在攖人心。
# src: ZHUANG 11.2.8 Guo Qingfan 373; Wang Shumin 379; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
故賢者伏處大山嵁巖之下,
而萬乘之君
憂慄乎廟堂之上。
# src: ZHUANG 11.2.9 Guo Qingfan 377; Wang Shumin 385; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
今世殊死者相枕也,
桁楊者相推也,
刑戮者相望也,
而儒墨乃始離跂攘臂乎桎梏之間。
意,甚矣哉!
其无愧而不知恥也甚矣!
# src: ZHUANG 11.2.10 Guo Qingfan 377; Wang Shumin 385; Fang Yong 279; Chen Guying 274
# dating: 8110
吾未知聖知之不為桁楊椄槢也,
仁義之不為桎梏鑿枘也,
焉知曾史之不為桀跖
嚆矢也!
故曰:
「絕聖棄知,而天下大治。」
# src: ZHUANG 11.3.1 Guo Qingfan 379; Wang Shumin 387; Fang Yong 2i4; Chen Guying 278
# dating: 8110
黃帝立為天子十九年,
令行天下,
聞廣成子在於空同之上,
故往見之,
曰:
「我聞吾子達於至道,
# src: ZHUANG 11.3.2 Guo Qingfan 379; Wang Shumin 387; Fang Yong 2i4; Chen Guying 278
# dating: 8110
敢問至道之精。
吾欲取天地之精,
以佐五穀,以養民人,
吾又欲官陰陽,
以遂群生,
為之柰何?」
# src: ZHUANG 11.3.3 Guo Qingfan 380; Wang Shumin 387; Fang Yong 2i4; Chen Guying 278
# dating: 8110
廣成子曰:
「而所欲問者,
物之質也;
而所欲官者,
物之殘也。
自而治天下,
雲氣不待族而雨,
草木不待黃而落,
日月之光益以荒矣。
而佞人之心翦翦者,
又奚足以語至道!」
# src: ZHUANG 11.3.4 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
黃帝退,
捐天下,
築特室,
席白茅,
間居三月,
復往邀之。
廣成子南首而臥,
黃帝順下風
膝行而進,
# src: ZHUANG 11.3.5 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
再拜稽首而問曰:
「聞吾子達於至道,
敢問,治身柰何而可以長久?」
廣成子蹶然而起,
曰:
「善哉問乎!
來!
吾語女至道。
至道之精,窈窈冥冥;
至道之極,昏昏默默。
# src: ZHUANG 11.3.6 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
无視无聽,
抱神以靜,
形將自正。
必靜必清,
无勞女形,
无搖女精,
乃可以長生。
# src: ZHUANG 11.3.7 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
目无所見,
耳无所聞,
心无所知,
女神將守形,
形乃長生。
慎女內,
閉女外,
多知為敗。
# src: ZHUANG 11.3.8 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
我為女遂於大明之上矣,
至彼至陽之原也;
為女入於窈冥之門矣,
至彼至陰之原也。
天地有官,
陰陽有藏,
慎守女身,
物將自壯。
# src: ZHUANG 11.3.9 Guo Qingfan 3i1; Wang Shumin 389; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
我守其一以處其和,
故我脩身千二百歲矣,
吾形未常衰。」
黃帝再拜稽首曰:
「廣成子之謂天矣!」
# src: ZHUANG 11.3.10 Guo Qingfan 3i3; Wang Shumin 392; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
廣成子曰:
「來!
余語女。
彼其物无窮,
而人皆以為有終;
彼其物无測,
而人皆以為有極。
得吾道者,上為皇而下為王;
# src: ZHUANG 11.3.11 Guo Qingfan 3i3; Wang Shumin 392; Fang Yong 2i4; Chen Guying 279
# dating: 8110
失吾道者,
上見光
而下為土。
今夫百昌皆生於土而反於土,
故余將去女,
入无窮之門,
以遊无極之野。
# src: ZHUANG 11.3.12 Guo Qingfan 3i4; Wang Shumin 392; Fang Yong 285; Chen Guying 279
# dating: 8110
吾與日月參光,
吾與天地為常。
當我,緡乎!
遠我,昏乎!
人其盡死,
而我獨存乎!」
# src: ZHUANG 11.4.1 Guo Qingfan 385; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將東遊,
過扶搖之枝,
而適遭鴻蒙。
鴻蒙方將拊脾雀躍而遊。
# src: ZHUANG 11.4.2 Guo Qingfan 385; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將見之,
倘然止,
贄然立,
曰:
「叟何人邪?
叟何為此?」
鴻蒙拊脾雀躍不輟,
對雲將曰:
「遊!」
# src: ZHUANG 11.4.3 Guo Qingfan 386; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將曰:「朕願有問也。」
鴻蒙仰而視雲將曰:「吁!」
雲將曰:「天氣不和,地氣鬱結,
六氣不調,四時不節。
今我願合六氣之精
以育群生,
為之柰何?」
# src: ZHUANG 11.4.4 Guo Qingfan 386; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
鴻蒙拊脾雀躍掉頭曰:
「吾弗知!
吾弗知!」
雲將不得問。
# src: ZHUANG 11.4.5 Guo Qingfan 387; Wang Shumin 394; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
又三年,
東遊,
過有宋之野
而適遭鴻蒙。
雲將大喜,
行趨而進曰:
「天忘朕邪?
天忘朕邪?」
再拜稽首,
願聞於鴻蒙。
# src: ZHUANG 11.4.6 Guo Qingfan 388; Wang Shumin 396; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
鴻蒙曰:
「浮遊,不知所求;
猖狂,不知所往;
遊者鞅掌,以觀无妄。
朕又何知!」
# src: ZHUANG 11.4.7 Guo Qingfan 388; Wang Shumin 396; Fang Yong 288; Chen Guying 2i3
# dating: 8110
雲將曰:
「朕也自以為猖狂,
而民隨予所往;
朕也不得已於民,
今則民之放也。願聞一言。」
# src: ZHUANG 11.4.8 Guo Qingfan 389; Wang Shumin 396; Fang Yong 288; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
鴻蒙曰:
「亂天之經,
逆物之情,
玄天弗成;
解獸之群,
而鳥皆夜鳴;
災及草木,
禍及止蟲。
意,
治人之過也!」
# src: ZHUANG 11.4.9 Guo Qingfan 389; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
雲將曰:「然則吾柰何?」
鴻蒙曰:「意,
毒哉!
僊僊乎歸矣。」
# src: ZHUANG 11.4.10 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
雲將曰:
「吾遇天難,
願聞一言。」
鴻蒙曰:
「意!
心養。
汝徒處无為,
而物自化。
# src: ZHUANG 11.4.11 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
墮爾形體,
吐爾聰明,
倫與物忘;
大同乎涬溟,
解心釋神,
莫然无魂。
萬物云云,
各復其根,
各復其根
而不知;
# src: ZHUANG 11.4.12 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
渾渾沌沌,
終身不離;
若彼知之,
乃是離之。
无問其名,
无闚其情,
物故自生。」
# src: ZHUANG 11.4.13 Guo Qingfan 390; Wang Shumin 396; Fang Yong 289; Chen Guying 2i4
# dating: 8110
雲將曰:
「天降朕以德,
示朕以默;
躬身求之,
乃今也得。」
再拜稽首,
起辭而行。
# src: ZHUANG 11.5.1 Guo Qingfan 392; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
世俗之人,
皆喜人之同乎己,
而惡人之異於己也。
同於己而欲之,
異於己而不欲者,
以出乎眾為心也。
夫以出乎眾為心者,
曷常出乎眾哉!
# src: ZHUANG 11.5.2 Guo Qingfan 392; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
因眾以寧
所聞,不如眾技眾矣。
而欲為人之國者,
此攬乎三王之利
而不見其患者也。
此以人之國僥倖也,
幾何僥倖而不喪人之國乎!
# src: ZHUANG 11.5.3 Guo Qingfan 392; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
其存人之國也,无萬分之一;
而喪人之國也,一不成而萬有餘喪矣。
悲夫,
有土者之不知也!
# src: ZHUANG 11.5.4 Guo Qingfan 394; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
夫有土者,
有大物也。
有大物者,
不可以物;
物而不物,
故能物物。
明乎物物者之非物也,
豈獨治天下百姓而已哉!
# src: ZHUANG 11.5.5 Guo Qingfan 394; Wang Shumin 402; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
出入六合,
遊乎九州,
獨往獨來,
是謂獨有。
獨有之人,
是之謂至貴。
# src: ZHUANG 11.5.6 Guo Qingfan 395; Wang Shumin 405; Fang Yong 293; Chen Guying 290
# dating: 8110
大人之教,
若形之於影,
聲之於嚮。
有問而應之,
盡其所懷,
為天下配。
處乎无嚮,
行乎无方。
挈汝適復之撓撓,
以遊无端;
# src: ZHUANG 11.5.7 Guo Qingfan 395; Wang Shumin 405; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
出入无旁,
與日无始;
頌論形軀,
合乎大同,
大同而无己。
无已,
惡乎得有有!
# src: ZHUANG 11.5.8 Guo Qingfan 395; Wang Shumin 405; Fang Yong 293; Chen Guying 288
# dating: 8110
覩有者,
昔之君子;
覩无者,
天地之友。
# src: ZHUANG 11.5.9 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 296; Chen Guying 288
# dating: 8110
賤而不可不任者,
物也;
卑而不可不因者,
民也;
匿而不可不為者,
事也;
麤而不可不陳者,
法也;
# src: ZHUANG 11.5.10 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 296; Chen Guying 288
# dating: 8110
遠而不可不居者,
義也;
親而不可不廣者,
仁也;
節而不可不積者,
禮也;
中而不可不高者,
德也;
一而不可不易者,
道也;
神而不可不為者,
天也。
# src: ZHUANG 11.5.11 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 296; Chen Guying 288
# dating: 8110
故聖人觀於天
而不助,
成於德
而不累,
出於道
而不謀,
會於仁
而不恃,
# src: ZHUANG 11.5.12 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
薄於義
而不積,
應於禮
而不諱,
接於事
而不辭,
齊於法
而不亂,
恃於民
而不輕,
因於物
而不去。
# src: ZHUANG 11.5.13 Guo Qingfan 398; Wang Shumin 407; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
物者莫足為也,
而不可不為。
不明於天者,
不純於德;
不通於道者,
无自而可;
不明於道者,
悲夫!
# src: ZHUANG 11.5.14 Guo Qingfan 401; Wang Shumin 408; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
何謂道?
有天道,
有人道。
无為而尊者,
天道也;
有為而累者,
人道也。
# src: ZHUANG 11.5.15 Guo Qingfan 401; Wang Shumin 408; Fang Yong 297; Chen Guying 288
# dating: 8110
主者,天道也;
臣者,人道也。
天道之與人道也,相去遠矣,
不可不察也。