莊子
莊子
** 14 天運第十四
「天其運乎?
地其處乎?
日月其爭於所乎?
孰主張是?
孰維綱是?
孰居无事
推而行是?
# src: ZHUANG 14.1.2 Guo Qingfan 493; Wang Shumin 505; Fang Yong 373; Chen Guying 360
# dating: 8110
意者其有機緘而不得已邪?
意者其運轉而不能自止邪?
雲者為雨乎?
雨者為雲乎?
孰隆施是?
# src: ZHUANG 14.1.3 Guo Qingfan 493; Wang Shumin 505; Fang Yong 373; Chen Guying 360
# dating: 8110
孰居无事淫樂而勸是?
風起北方,
一西一東,
有上彷徨,
孰噓吸是?
孰居无事而披拂是?
敢問何故?」
# src: ZHUANG 14.1.4 Guo Qingfan 496; Wang Shumin 505; Fang Yong 373; Chen Guying 361
# dating: 8110
巫咸祒曰:
「來!
吾語女。
天有六極五常,
帝王順之則治,
逆之則凶。
# src: ZHUANG 14.1.5 Guo Qingfan 496; Wang Shumin 505; Fang Yong 373; Chen Guying 361
# dating: 8110
九洛之事,
治成德備,
監照下土,
天下載之,
此謂上皇。」
# src: ZHUANG 14.2.1 Guo Qingfan 497; Wang Shumin 505; Fang Yong 375; Chen Guying 363
# dating: 8110
商大宰蕩問仁於莊子。
莊子曰:「虎狼,仁也。」
# src: ZHUANG 14.2.2 Guo Qingfan 497; Wang Shumin 509; Fang Yong 375; Chen Guying 363
# dating: 8110
曰:
「何謂也?」
# src: ZHUANG 14.2.3 Guo Qingfan 497; Wang Shumin 509; Fang Yong 375; Chen Guying 363
# dating: 8110
莊子曰:
「父子相親,
何為不仁?」
# src: ZHUANG 14.2.4 Guo Qingfan 498; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
曰:
「請問至仁。」
# src: ZHUANG 14.2.5 Guo Qingfan 498; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
莊子曰:「至仁无親。」
# src: ZHUANG 14.2.6 Guo Qingfan 498; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
大宰曰:
「蕩聞之,
无親則不愛,
不愛則不孝。
謂至仁不孝,可乎?」
# src: ZHUANG 14.2.7 Guo Qingfan 498; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
莊子曰:「不然。
夫至仁尚矣,
孝固不足以言之。
此非過孝之言也,
不及孝之言也。
夫南行者至於郢,
北面而不見冥山,
是何也?
則去之遠也。
# src: ZHUANG 14.2.8 Guo Qingfan 498; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
故曰:
以敬孝易,
以愛孝難;
以愛孝易,
而忘親難;
忘親易,
使親忘我難;
使親忘我易,
兼忘天下難;
兼忘天下易,
使天下兼忘我難。
# src: ZHUANG 14.2.9 Guo Qingfan 499; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
夫德遺堯舜而不為也,
利澤施於萬世,
天下莫知也,
# src: ZHUANG 14.2.10 Guo Qingfan 499; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
豈直太息而言仁孝乎哉!
夫孝悌仁義,忠信貞廉,
此皆自勉以役其德者也,
不足多也。
# src: ZHUANG 14.2.11 Guo Qingfan 499; Wang Shumin 509; Fang Yong 376; Chen Guying 363
# dating: 8110
故曰:
『至貴,
國爵并焉;
至富,
國財并焉;
至願,
名譽并焉。』
是以道不渝。」
# src: ZHUANG 14.3.1 Guo Qingfan 501; Wang Shumin 512; Fang Yong 379; Chen Guying 366
# dating: 8110
北門成問於黃帝曰:
「帝張咸池之樂於洞庭之野,
吾始聞之而懼,
復聞之而怠,
卒聞之而惑;
蕩蕩默默,
乃不自得。」
# src: ZHUANG 14.3.2 Guo Qingfan 502; Wang Shumin 512; Fang Yong 379; Chen Guying 366
# dating: 8110
帝曰:
「女殆其然哉!
吾奏之以人,
徵之以天,
行之以禮義,
建之以太清。
夫至樂者,
先應之以人事,
順之以天理,
(行之以五德,
應之以自然,
然後調理四時,
太和萬物。
# src: ZHUANG 14.3.3 Guo Qingfan 502; Wang Shumin 512; Fang Yong 379; Chen Guying 366
# dating: 8110
四時迭起,
萬物循生;
一盛一衰,
文武倫經;
一清一濁,
陰陽調和,
流光其聲;
蟄蟲始作,
吾驚之以雷霆;
# src: ZHUANG 14.3.4 Guo Qingfan 502; Wang Shumin 512; Fang Yong 379; Chen Guying 366
# dating: 8110
其卒无尾,
其始无首;
一死一生,
一僨一起;
所常无窮,
而一不可待。
女故懼也。
# src: ZHUANG 14.3.5 Guo Qingfan 504; Wang Shumin 515; Fang Yong 379; Chen Guying 367
# dating: 8110
「吾又奏之以陰陽之和,
燭之以日月之明;
其聲能短能長,
能柔能剛;
變化齊一,
不主故常;
在谷滿谷,
在阬滿阬;
塗郤守神,
以物為量。
# src: ZHUANG 14.3.6 Guo Qingfan 504; Wang Shumin 515; Fang Yong 379; Chen Guying 367
# dating: 8110
其聲揮綽,
其名高明。
是故鬼神守其幽,
日月星辰行其紀。
# src: ZHUANG 14.3.7 Guo Qingfan 504; Wang Shumin 515; Fang Yong 380; Chen Guying 367
# dating: 8110
吾止之於有窮,
流之於无止。
予欲慮之
而不能知也,
望之而不能見也,
逐之而不能及也;
# src: ZHUANG 14.3.8 Guo Qingfan 504; Wang Shumin 515; Fang Yong 380; Chen Guying 367
# dating: 8110
儻然立於四虛之道,
倚於槁梧而吟。
目知窮乎所欲見,
力屈乎所欲逐,
吾既不及已夫!
形充空虛,
乃至委蛇。
女委蛇,故怠。
# src: ZHUANG 14.3.9 Guo Qingfan 507; Wang Shumin 518; Fang Yong 380; Chen Guying 367
# dating: 8110
「吾又奏之以无怠之聲,
調之以自然之命,
故若混逐叢生,
林樂而无形;
布揮而不曳,
幽昏而无聲。
# src: ZHUANG 14.3.10 Guo Qingfan 507; Wang Shumin 518; Fang Yong 380; Chen Guying 367
# dating: 8110
動於无方,
居於窈冥;
或謂之死,
或謂之生;
或謂之實,
或謂之榮;
行流散徙,
不主常聲。
# src: ZHUANG 14.3.11 Guo Qingfan 507; Wang Shumin 518; Fang Yong 380; Chen Guying 367
# dating: 8110
世疑之,
稽於聖人。
聖也者,
達於情而遂於命也。
天機不張而五官皆備,
此之謂天樂,
# src: ZHUANG 14.3.12 Guo Qingfan 507; Wang Shumin 518; Fang Yong 380; Chen Guying 367
# dating: 8110
无言而心說。
故有焱氏為之頌曰:
『聽之不聞其聲,
視之不見其形,
充滿天地,
苞裹六極。』
女欲聽之而无接焉,
而故惑也。
# src: ZHUANG 14.3.13 Guo Qingfan 510; Wang Shumin 518; Fang Yong 380; Chen Guying 367
# dating: 8110
樂也者,始於懼,
懼故祟;
吾又次之以怠,
怠故遁;
卒之於惑,
惑故愚;
愚故道,
道可載而與之俱也。」
# src: ZHUANG 14.4.1 Guo Qingfan 511; Wang Shumin 521; Fang Yong 388; Chen Guying 372
# dating: 8110
孔子西遊於衛。
顏淵問師金曰:
「以夫子之行為奚如?」
# src: ZHUANG 14.4.2 Guo Qingfan 511; Wang Shumin 521; Fang Yong 388; Chen Guying 372
# dating: 8110
師金曰:
「惜乎,
而夫子其窮哉!」
# src: ZHUANG 14.4.3 Guo Qingfan 511; Wang Shumin 521; Fang Yong 388; Chen Guying 372
# dating: 8110
顏淵曰:「何也?」
# src: ZHUANG 14.4.4 Guo Qingfan 511; Wang Shumin 521; Fang Yong 388; Chen Guying 372
# dating: 8110
師金曰:
「夫芻狗之未陳也,
盛以篋衍,
巾以文繡,
尸祝齊戒以將迎之。
及其已陳也,
行者踐其首脊,
蘇者取而爨之而已;
# src: ZHUANG 14.4.5 Guo Qingfan 512; Wang Shumin 521; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
將復取
而盛以篋衍,
巾以文繡,
遊居寢臥其下,
彼不得夢,
必且數眯焉。
# src: ZHUANG 14.4.6 Guo Qingfan 512; Wang Shumin 521; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
今而夫子,
亦取先王已陳芻狗,
取弟子遊居寢臥其下。
故伐樹於宋,
削迹於衛,
窮於商周,
是非其夢邪?
# src: ZHUANG 14.4.7 Guo Qingfan 512; Wang Shumin 521; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
圍於陳蔡之間,
七日不火食,
死生相與鄰,
是非其眯邪?
# src: ZHUANG 14.4.8 Guo Qingfan 513; Wang Shumin 521; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
夫水行莫如用舟,
而陸行莫如用車。
以舟之可行於水也
而求推之於陸,
則沒世不行尋常。
古今非水陸與?
周魯非舟車與?
# src: ZHUANG 14.4.9 Guo Qingfan 513; Wang Shumin 521; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
今蘄行周於魯,
是猶推舟於陸也,
勞而无功,
身必有殃。
彼未知夫无方之傳,
應物而不窮者也。
# src: ZHUANG 14.4.10 Guo Qingfan 514; Wang Shumin 524; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
「且子獨不見夫桔槔者乎?
引之則俯,
舍之則仰。
彼,人之所引,
非引人也,
故俯仰而不得罪於人。
# src: ZHUANG 14.4.11 Guo Qingfan 514; Wang Shumin 524; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
故夫三皇五帝之禮義法度,
不矜於同而矜於治。
故譬三皇五帝之禮義法度,
其猶柤棃橘柚邪!
其味相反,而皆可於口。
# src: ZHUANG 14.4.12 Guo Qingfan 515; Wang Shumin 524; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
故禮義法度者,
應時而變者也。
今取猨狙
而衣以周公之服,
彼必齕齧挽裂,
盡去而後慊。
觀古今之異,
猶猨狙之異乎周公也。
# src: ZHUANG 14.4.13 Guo Qingfan 515; Wang Shumin 524; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
故西施病心
而矉其里,
其里之醜人見而美之,
歸亦捧心
而矉其里。
其里之富人見之,
堅閉門而不出,
貧人見之,
挈妻子而去之走。
# src: ZHUANG 14.4.14 Guo Qingfan 515; Wang Shumin 524; Fang Yong 389; Chen Guying 373
# dating: 8110
彼知美
矉而不知矉之所以美。
惜乎,
而夫子其窮哉!」
# src: ZHUANG 14.5.1 Guo Qingfan 516; Wang Shumin 528; Fang Yong 392; Chen Guying 377
# dating: 8110
孔子行年五十有一
而不聞道,
乃南之沛見老聃。
# src: ZHUANG 14.5.2 Guo Qingfan 516; Wang Shumin 528; Fang Yong 392; Chen Guying 377
# dating: 8110
老聃曰:「子來乎?
吾聞子,北方之賢者也,
子亦得道乎?」
孔子曰:「未得也。」
# src: ZHUANG 14.5.3 Guo Qingfan 516; Wang Shumin 528; Fang Yong 393; Chen Guying 377
# dating: 8110
老子曰:「子惡乎求之哉?」
# src: ZHUANG 14.5.4 Guo Qingfan 517; Wang Shumin 528; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
曰:「吾求之於度數,
五年而未得也。」
# src: ZHUANG 14.5.5 Guo Qingfan 517; Wang Shumin 528; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
老子曰:「子又惡乎求之哉?」
# src: ZHUANG 14.5.6 Guo Qingfan 517; Wang Shumin 528; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
曰:
「吾求之於陰陽,
十有二年而未得。」
# src: ZHUANG 14.5.7 Guo Qingfan 517; Wang Shumin 528; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
老子曰:「然。
使道而可獻,
則人莫不獻之於其君;
使道而可進,
則人莫不進之於其親;
使道而可以告人,
則人莫不告其兄弟;
使道而可以與人,
則人莫不與其子孫。
# src: ZHUANG 14.5.8 Guo Qingfan 517; Wang Shumin 528; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
然而不可者,无他也,
中无主而不止,
外无匹而不行。
由中出者,
不受於外,
聖人不出;
由外入者,
无主於中,
聖人不隱。
# src: ZHUANG 14.5.9 Guo Qingfan 517; Wang Shumin 528; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
名,公器也,
不可多取。
仁義,先王之蘧廬也,
止可以一宿,
而不可久處,
覯而多責。
# src: ZHUANG 14.5.10 Guo Qingfan 519; Wang Shumin 530; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
「古之至人,
假道於仁,
託宿於義,
以遊逍遙之虛,
食於苟簡之田,
立於不貸之圃。
逍遙,无為也;
苟簡,易養也;
不貸,无出也。
古者謂是采真之遊。
# src: ZHUANG 14.5.11 Guo Qingfan 521; Wang Shumin 530; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
以富為是者,
不能讓祿;
以顯為是者,
不能讓名;
親權者,
不能與人柄。
操之則慄,
舍之則悲,
而一无所鑒,
以闚其所不休者,
是天之戮民也。
# src: ZHUANG 14.5.12 Guo Qingfan 521; Wang Shumin 530; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
怨恩取與諫教生殺,
八者,
正之器也,
唯循大變无所湮者為能用之。
# src: ZHUANG 14.5.13 Guo Qingfan 521; Wang Shumin 530; Fang Yong 393; Chen Guying 378
# dating: 8110
故曰:
正者,正也。
其心以為不然者,
天門弗開矣。」
# src: ZHUANG 14.6.1 Guo Qingfan 522; Wang Shumin 533; Fang Yong 397; Chen Guying 3i1
# dating: 8110
孔子見老聃
而語仁義。
老聃曰:
「夫播穅眯目,
則天地四方易位矣;
蚊虻噆膚,
則通昔不寐矣。
夫仁義
憯然乃憤吾心,
亂莫大焉。
# src: ZHUANG 14.6.2 Guo Qingfan 522; Wang Shumin 533; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
吾子使天下无失其朴,
吾子亦放風而動,
揔德而立矣,
又奚傑傑然
揭仁義若負建鼓而求亡子者邪?
夫鵠不日浴而白,
烏不日黔而黑。
# src: ZHUANG 14.6.3 Guo Qingfan 522; Wang Shumin 533; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
黑白之朴,
不足以為辯;
名譽之觀,
不足以為廣。
泉涸,
魚相與處於陸,
相吻以濕,
相濡以沫,
不若相忘於江湖!」
# src: ZHUANG 14.6.4 Guo Qingfan 524; Wang Shumin 536; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
孔子見老聃歸,
三日不談。
弟子問曰:
「夫子見老聃,
亦將何規哉?」
# src: ZHUANG 14.6.5 Guo Qingfan 525; Wang Shumin 536; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
孔子曰:
「吾乃今於是乎見龍!
龍,合而成體,
散而成章,
乘乎雲氣
而養乎陰陽。
予口張
而不能嗋,
舌舉而不能訒,予又何規老聃哉!」
# src: ZHUANG 14.6.6 Guo Qingfan 525; Wang Shumin 536; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
子貢曰:
「然則人固有尸居而龍見,
雷聲而淵默,
發動如天地者乎?
賜亦可得而觀乎?」
# src: ZHUANG 14.6.7 Guo Qingfan 526; Wang Shumin 536; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
遂以孔子聲見老聃,
老聃方將倨堂而應,
微曰:
「予年運而往矣,
子將何以戒我乎?」
# src: ZHUANG 14.6.8 Guo Qingfan 526; Wang Shumin 536; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
子貢曰:
「夫三王五帝之治天下不同,
其係聲名一也。
而先生獨以為非聖人,
如何哉?」
# src: ZHUANG 14.6.9 Guo Qingfan 526; Wang Shumin 536; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
老聃曰:
「小子少進!
子何以謂不同?」
# src: ZHUANG 14.6.10 Guo Qingfan 527; Wang Shumin 537; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
對曰:
「堯授舜,
舜授禹,
禹用力
而湯用兵,
文王順紂
而不敢逆,
武王逆紂
而不肯順,
故曰不同。」
# src: ZHUANG 14.6.11 Guo Qingfan 527; Wang Shumin 541; Fang Yong 397; Chen Guying 3i2
# dating: 8110
老聃曰:
「小子少進!
余語女三王五帝之治天下。
黃帝之治天下,
使民心一,
民有其親死不哭
而民不非也。
# src: ZHUANG 14.6.12 Guo Qingfan 527; Wang Shumin 541; Fang Yong 397; Chen Guying 3i3
# dating: 8110
堯之治天下,
使民心親,
民有為其親殺其殺,
而民不非也。
舜之治天下,
使民心競,
民孕婦十月生子,
子生五月而能言,
不至乎孩而始誰,
# src: ZHUANG 14.6.13 Guo Qingfan 527; Wang Shumin 541; Fang Yong 397; Chen Guying 3i3
# dating: 8110
則人始有夭矣。
禹之治天下,
使民心變,
人有心而兵有順,
殺盜非殺,
人自為種而天下耳,
是以天下大駭,
儒墨皆起。
其作始有倫,
而今乎婦女,何言哉!
# src: ZHUANG 14.6.14 Guo Qingfan 527; Wang Shumin 541; Fang Yong 397; Chen Guying 3i3
# dating: 8110
余語女,
三皇五帝之治天下,
名曰治之,
而亂莫甚焉。
# src: ZHUANG 14.6.15 Guo Qingfan 527; Wang Shumin 541; Fang Yong 397; Chen Guying 3i3
# dating: 8110
三皇之知,
上悖日月之明,
下睽山川之精,
中墮四時之施。
其知憯於𧓽蠆之尾,
鮮規之獸,
莫得安其性命之情者,
而猶自以為聖人,
不可恥乎,
其无恥也?」
# src: ZHUANG 14.6.16 Guo Qingfan 531; Wang Shumin 541; Fang Yong 397; Chen Guying 3i3
# dating: 8110
子貢蹴蹴然立不安。
# src: ZHUANG 14.7.1 Guo Qingfan 531; Wang Shumin 546; Fang Yong 403; Chen Guying 389
# dating: 8110
孔子謂老聃曰:
「丘治《詩》、《書》、《禮》、《樂》、
《易》、《春秋》六經,
自以為久矣,
孰知其故矣;
# src: ZHUANG 14.7.2 Guo Qingfan 531; Wang Shumin 546; Fang Yong 403; Chen Guying 389
# dating: 8110
以奸者七十二君,
論先王之道
而明周召之迹,
一君无所鉤用。
甚矣夫!人之難說也,
道之難明邪!」
# src: ZHUANG 14.7.3 Guo Qingfan 532; Wang Shumin 546; Fang Yong 403; Chen Guying 389
# dating: 8110
老子曰:
「幸矣,子之不遇治世之君也!
夫《六經》,
先王之陳迹也,
豈其所以迹哉!
今子之所言,
猶迹也。
夫迹,
履之所出,
而迹豈履哉!
# src: ZHUANG 14.7.4 Guo Qingfan 532; Wang Shumin 546; Fang Yong 403; Chen Guying 389
# dating: 8110
夫白鶂之相視,眸子不運
而風化;
蟲,
雄鳴於上風,
雌應於下風
而化;
# src: ZHUANG 14.7.5 Guo Qingfan 532; Wang Shumin 546; Fang Yong 403; Chen Guying 389
# dating: 8110
類自為雌雄,
故風化。
性不可易,
命不可變,
時不可止,
道不可壅。
苟得於道,
无自而不可;
失焉者,
无自而可。」
# src: ZHUANG 14.7.6 Guo Qingfan 533; Wang Shumin 547; Fang Yong 403; Chen Guying 389
# dating: 8110
孔子不出三月,
復見曰:
「丘得之矣。
烏鵲孺,
魚傅沫,
細要者化,
有弟
而兄啼。
久矣夫丘不與化為人!
不與化為人,
安能化人!」
# src: ZHUANG 14.7.7 Guo Qingfan 534; Wang Shumin 547; Fang Yong 404; Chen Guying 389
# dating: 8110
老子曰:
「可。
丘得之矣!」