莊子

莊子

KR5c0126_CHANT_017-1a

** 17 秋水第十七

秋水時至,

百川灌河,

涇流之大,

兩涘渚崖之間,

不辯牛馬。

於是焉河伯欣然自喜,

以天下之美為盡在己。

順流而東行,

至於北海,

東面而視,

不見水端,

# src: ZHUANG 17.1.2 Guo Qingfan 561; Wang Shumin 5i1; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

於是焉河伯始旋其面目,

望洋向若而歎曰:

「野語有之曰:

『聞道百,

以為莫己若』者,

我之謂也。

# src: ZHUANG 17.1.3 Guo Qingfan 561; Wang Shumin 5i1; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

且夫我嘗聞少仲尼之聞

而輕伯夷之義者,

始吾弗信;

今我睹子之難窮也,

吾非至於子之門

則殆矣,

吾長見笑於大方之家。」

KR5c0126_CHANT_017-2a

# src: ZHUANG 17.1.4 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

北海若曰:

「井鼃不可以語於海者,

拘於虛也;

夏蟲不可以語於冰者,

篤於時也;

曲士不可以語於道者,

束於教也。

# src: ZHUANG 17.1.5 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

今爾出於崖涘,

觀於大海,

乃知爾醜,

爾將可與語大理矣。

天下之水,

莫大於海,

萬川歸之,

不知何時止而不盈;

尾閭泄之,

不知何時已而不虛;

# src: ZHUANG 17.1.6 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 433; Chen Guying 411

# dating: 8110

春秋不變,

水旱不知。

此其過江河之流,

不可為量數。

而吾未嘗以此自多者,

自以比形於天地

而受氣於陰陽,

吾在於天地之間,

猶小石小木之在大山也,

方存乎見少,

又奚以自多!

# src: ZHUANG 17.1.7 Guo Qingfan 563; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 434; Chen Guying 411

# dating: 8110

計四海之在天地之間也,

不似礨空之在大澤乎?

計中國之在海內,

不似稊米之在太倉乎?

號物之數

謂之萬,

人處一焉;

# src: ZHUANG 17.1.8 Guo Qingfan 564; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 434; Chen Guying 411

# dating: 8110

人卒九州,

穀食之所生,

舟車之所通,

人處一焉;

此其比萬物也,

不似豪末之在於馬體乎?

# src: ZHUANG 17.1.9 Guo Qingfan 564; Wang Shumin 5i4; Fang Yong 434; Chen Guying 412

# dating: 8110

五帝之所連,

三王之所爭,

仁人之所憂,

任士之所勞,

盡此矣。

伯夷辭之以為名,

仲尼語之以為博,

此其自多也,

不似爾向之自多於水乎?」

KR5c0126_CHANT_017-3a

# src: ZHUANG 17.1.10 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

河伯曰:

「然則吾大天地

而小豪末,

可乎?」

# src: ZHUANG 17.1.11 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

北海若曰:「否。

量夫物,无窮,

時无止,

分无常,

終始无故。

是故大知觀於遠近,

故小而不寡,

大而不多,

知量无窮;

# src: ZHUANG 17.1.12 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

證曏今故,

故遙而不悶,

掇而不跂,

知時无止;

察乎盈虛,

故得而不喜,

失而不憂,

知分之无常也;

明乎坦塗,

故生而不說,

死而不禍,

知終始之不可故也。

# src: ZHUANG 17.1.13 Guo Qingfan 568; Wang Shumin 591; Fang Yong 434; Chen Guying 416

# dating: 8110

計人之所知,

不若其所不知;

其生之時,

不若未生之時;

以其至小求窮其至大之域,

是故迷亂而不能自得也。

由此觀之,

又何以知豪末之足以定至細之倪!

又何以知天地之足以窮至大之域!」

KR5c0126_CHANT_017-4a

# src: ZHUANG 17.1.14 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

河伯曰:

「世之議者皆曰:

『至精无形,

至大不可圍。』

是信情乎?」

# src: ZHUANG 17.1.15 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

北海若曰:

「夫自細視大者不盡,

自大視細者不明。

夫精,小之微也;

垺,大之殷也;

故異便。

# src: ZHUANG 17.1.16 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

此勢之有也。

夫精粗者,

期於有形者也;

无形者,

數之所不能分也;

不可圍者,

數之所不能窮也。

可以言論者,物之粗也;

可以意致者,物之精也;

# src: ZHUANG 17.1.17 Guo Qingfan 572; Wang Shumin 593; Fang Yong 434; Chen Guying 418

# dating: 8110

言之所不能論,

意之所不能察致者,

不期精粗焉。

# src: ZHUANG 17.1.18 Guo Qingfan 574; Wang Shumin 593; Fang Yong 435; Chen Guying 418

# dating: 8110

是故大人之行,

不出乎害人,

不多仁恩;

動不為利,

不賤門隸;

貨財弗爭,

不多辭讓;

事焉不借人,

不多食乎力,

不賤貪汙;

# src: ZHUANG 17.1.19 Guo Qingfan 574; Wang Shumin 593; Fang Yong 435; Chen Guying 418

# dating: 8110

行殊乎俗,

不多辟異;

為在從眾,

不賤佞諂;

世之爵祿不足以為勸,

戮恥不足以為辱;

知是非之不可為分,

細大之不可為倪。

聞曰:

『道人不聞,

至德不得,

大人无己。』

約分之至也。」

KR5c0126_CHANT_017-5a

# src: ZHUANG 17.1.20 Guo Qingfan 577; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 420

# dating: 8110

河伯曰:

「若物之外,若物之內,

惡至而倪貴賤?惡至而倪小大?」

# src: ZHUANG 17.1.21 Guo Qingfan 577; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 420

# dating: 8110

北海若曰:

「以道觀之,

物无貴賤;

以物觀之,

自貴而相賤;

以俗觀之,

貴賤不在己。

以差觀之,

因其所大而大之,

則萬物莫不大;

因其所小而小之,

則萬物莫不小;

# src: ZHUANG 17.1.22 Guo Qingfan 577; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 420

# dating: 8110

知天地之為稊米也,

知豪末之為丘山也,

則差數覩矣。

以功觀之,

因其所有而有之,

則萬物莫不有;

因其所无而无之,

則萬物莫不无;

知東西之相反而不可以相无,

則功分定矣。

# src: ZHUANG 17.1.23 Guo Qingfan 578; Wang Shumin 597; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

以趣觀之,

因其所然而然之,

則萬物莫不然;

因其所非而非之,

則萬物莫不非;

知堯桀之自然而相非,

則趣操覩矣。

# src: ZHUANG 17.1.24 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

KR5c0126_CHANT_017-6a

「昔者堯舜讓而帝,

之噲讓而絕;

湯武爭而王,

白公爭而滅。

由此觀之,

爭讓之禮,

堯桀之行,

貴賤有時,

未可以為常也。

# src: ZHUANG 17.1.25 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

梁麗可以衝城,

而不可以窒穴,

言殊器也;

騏驥驊騮,

一日而馳千里,

捕鼠不如狸狌,

言殊技也;

鴟鵂夜撮蚤,

察豪末,

晝出瞋目

而不見丘山,

言殊性也。

# src: ZHUANG 17.1.26 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 435; Chen Guying 421

# dating: 8110

故曰:

蓋師是而无非,

師治而无亂乎?

是未明天地之理,

萬物之情者也。

是猶師天而无地,

師陰而无陽,

其不可行明矣。

然且語而不舍,

非愚則誣也。

# src: ZHUANG 17.1.27 Guo Qingfan 580; Wang Shumin 600; Fang Yong 436; Chen Guying 421

# dating: 8110

帝王殊禪,

三代殊繼。

差其時,

逆其俗者,

謂之篡之夫;

當其時,

順其俗者,

謂之義之徒。

默默乎河伯!

女惡知貴賤之門,

小大之家!」

KR5c0126_CHANT_017-7a

# src: ZHUANG 17.1.28 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

河伯曰:「然則我何為乎,

何不為乎?

吾辭受趣舍,

吾終柰何?」

# src: ZHUANG 17.1.29 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

北海若曰:

「以道觀之,

何貴何賤,

是謂反衍;

无拘而志,

與道大蹇。

何少何多,

是謂謝施;

# src: ZHUANG 17.1.30 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

无一而行,

與道參差。

嚴嚴乎若國之有君,

其无私德;

繇繇乎若祭之有社,

其无私福;

泛泛乎(其)若四方之无窮,

其无所畛域。

兼懷萬物,

其孰承翼?

是謂无方。

# src: ZHUANG 17.1.31 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

萬物一齊,

孰短孰長?

道无終始,

物有死生,

不恃其成;

一虛一滿,

不位乎其形。

年不可舉,

時不可止;

消息盈虛,

終則有始。

是所以語大義之方,

論萬物之理也。

# src: ZHUANG 17.1.32 Guo Qingfan 5i4; Wang Shumin 605; Fang Yong 436; Chen Guying 424

# dating: 8110

物之生也,

若驟若馳,

无動而不變,

无時而不移。

何為乎,

何不為乎?

夫固將自化!」

KR5c0126_CHANT_017-8a

# src: ZHUANG 17.1.33 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

河伯曰:「然則何貴於道邪?」

# src: ZHUANG 17.1.34 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

北海若曰:

「知道者必達於理,

達於理者必明於權,

明於權者

不以物害己。

至德者,

火弗能熱,

水弗能溺,

寒暑弗能害,

禽獸弗能賊。

# src: ZHUANG 17.1.35 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

非謂其薄之也,

言察乎安危,

寧於禍福,

謹於去就,

莫之能害也。

故曰:

天在內,

人在外,

德在乎天。

# src: ZHUANG 17.1.36 Guo Qingfan 588; Wang Shumin 610; Fang Yong 436; Chen Guying 427

# dating: 8110

知夫人之行,

本乎天,

位乎得;

蹢䠱而屈伸,

反要而語極。」

# src: ZHUANG 17.1.37 Guo Qingfan 590; Wang Shumin 610; Fang Yong 437; Chen Guying 428

# dating: 8110

曰:「何謂天,

何謂人?」

# src: ZHUANG 17.1.38 Guo Qingfan 590; Wang Shumin 610; Fang Yong 437; Chen Guying 428

# dating: 8110

北海若曰:

「牛馬四足,

是謂天;

落馬首,

穿牛鼻,

是謂人。

故曰:

无以人滅天,

无以故滅命,

无以得殉名。

謹守而勿失,

是謂反其真。」

KR5c0126_CHANT_017-9a

# src: ZHUANG 17.2.1 Guo Qingfan 591; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

夔憐蚿,

蚿憐蛇,

蛇憐風,

風憐目,

目憐心。

# src: ZHUANG 17.2.2 Guo Qingfan 592; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

夔謂蚿曰:

「吾以一足趻踔而行,

予无如矣。

今子之使萬足,獨柰何?」

# src: ZHUANG 17.2.3 Guo Qingfan 593; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蚿曰:

「不然。

子不見夫唾者乎?

噴則大者如珠,

小者如霧,

雜而下者不可勝數也。

今予動吾天機,

而不知其所以然。」

# src: ZHUANG 17.2.4 Guo Qingfan 593; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蚿謂蛇曰:

「吾以眾足行,

而不及子之无足,

何也?」

# src: ZHUANG 17.2.5 Guo Qingfan 593; Wang Shumin 613; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蛇曰:

「夫天機之所動,

何可易邪?

吾安用足哉!」

KR5c0126_CHANT_017-10a

# src: ZHUANG 17.2.6 Guo Qingfan 594; Wang Shumin 614; Fang Yong 449; Chen Guying 430

# dating: 8110

蛇謂風曰:

「予動吾脊脅而行,

則有似也。

今子蓬蓬然起於北海,

蓬蓬然入於南海,

而似无有,

何也?」

# src: ZHUANG 17.2.7 Guo Qingfan 594; Wang Shumin 614; Fang Yong 450; Chen Guying 430

# dating: 8110

風曰:

「然。

予蓬蓬然起於北海

而入於南海也,

然而指我則勝我,

鰌我亦勝我。

雖然,

夫折大木,

蜚大屋者,

唯我能也,

故以眾小不勝

為大勝也。

為大勝者,

唯聖人能之。」

KR5c0126_CHANT_017-11a

# src: ZHUANG 17.3.1 Guo Qingfan 595; Wang Shumin 617; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

孔子遊於匡,

宋人圍之數匝,

而弦歌不惙,

子路入見,

曰:

「何夫子之娛也?」

# src: ZHUANG 17.3.2 Guo Qingfan 596; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

孔子曰:

「來!

吾語女。

我諱窮久矣,

而不免,命也;

求通久矣,

而不得,時也。

當堯、舜而天下无窮人,

非知得也;

# src: ZHUANG 17.3.3 Guo Qingfan 596; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

當桀、紂

而天下无通人,

非知失也;

時勢適然。

夫水行不避蛟龍者,

漁父之勇也;

陸行不避兕虎者,

獵夫之勇也;

# src: ZHUANG 17.3.4 Guo Qingfan 596; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 432

# dating: 8110

白刃交於前,

視死若生者,

烈士之勇也;

知窮之有命,

知通之有時,

臨大難而不懼者,

聖人之勇也。

由處矣,

吾命有所制矣。」

# src: ZHUANG 17.3.5 Guo Qingfan 597; Wang Shumin 618; Fang Yong 451; Chen Guying 433

# dating: 8110

无幾何,

將甲者進,

辭曰:

「以為陽虎也,

故圍之。

今非也,

請辭而退。」

KR5c0126_CHANT_017-12a

# src: ZHUANG 17.4.1 Guo Qingfan 597; Wang Shumin 620; Fang Yong 452; Chen Guying 435

# dating: 8110

公孫龍問於魏牟曰:

「龍少學先王之道,

長而明仁義之行;

合同異,

離堅白;

然不然,

可不可;

困百家之知,

窮眾口之辯;

# src: ZHUANG 17.4.2 Guo Qingfan 597; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

吾自以為至達已。

今吾聞莊子之言,

汒焉異之。

不知論之不及與,

知之弗若與?

今吾无所開吾喙,

敢問其方。」

KR5c0126_CHANT_017-13a

# src: ZHUANG 17.4.3 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

公子牟隱机大息,

仰天而笑曰:

「子獨不聞夫埳井之鼃乎?

謂東海之鱉曰:

『吾樂與!

吾跳梁乎井幹之上,

入休乎缺甃之崖;

赴水則接掖持頤,

蹶泥則沒足滅跗;

# src: ZHUANG 17.4.4 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

還虷蟹與科斗,

莫吾能若也。

且夫擅一壑之水,而跨跱埳井之樂,

此亦至矣,

夫子奚不時來入觀乎!』

東海之鱉左足未入,

而右膝已縶矣。

# src: ZHUANG 17.4.5 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

於是逡巡而卻,

告之曰:

『夫海千里之遠,

不足以舉其大;

千仞之高,

不足以極其深。

禹之時十年九潦,

而水弗為加益;

湯之時八年七旱,

而崖不為加損。

# src: ZHUANG 17.4.6 Guo Qingfan 598; Wang Shumin 620; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

夫不為頃久推移,

不以多少進退者,

此亦東海之大樂也。』

於是埳井之鼃聞之,

適適然驚,

規規然自失也。

# src: ZHUANG 17.4.7 Guo Qingfan 601; Wang Shumin 627; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

KR5c0126_CHANT_017-14a

「且夫知不知是非之竟,

而猶欲觀於莊子之言,

是猶使蚊負山,

商蚷馳河也,

必不勝任矣。

且夫知不知論極妙之言

而自適一時之利者,

是非埳井之鼃與?

# src: ZHUANG 17.4.8 Guo Qingfan 601; Wang Shumin 627; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

且彼方跐黃泉

而登大皇,

无南无北,

奭然四解,

淪於不測;

无東无西,

始於玄冥,

反於大通。

子乃規規然而求之以察,

索之以辯,

是直用管闚天,

用錐指地也,

不亦小乎!

子往矣!

# src: ZHUANG 17.4.9 Guo Qingfan 601; Wang Shumin 627; Fang Yong 453; Chen Guying 435

# dating: 8110

且子獨不聞夫壽陵餘子之學行於邯鄲與?

未得國能,

又失其故行矣,

直匍匐而歸耳。

今子不去,

將忘子之故,

失子之業。」

# src: ZHUANG 17.4.10 Guo Qingfan 603; Wang Shumin 628; Fang Yong 453; Chen Guying 436

# dating: 8110

公孫龍口呿而不合,

舌舉而不下,

乃逸而走。

# src: ZHUANG 17.5.1 Guo Qingfan 603; Wang Shumin 631; Fang Yong 456; Chen Guying 441

# dating: 8110

KR5c0126_CHANT_017-15a

莊子釣於濮水,

楚王使大夫二人往先焉,

曰:

「願以竟內累矣!」

# src: ZHUANG 17.5.2 Guo Qingfan 604; Wang Shumin 631; Fang Yong 457; Chen Guying 441

# dating: 8110

莊子持竿不顧,

曰:

「吾聞楚有神龜,

死已三千歲矣,

王巾笥而藏之廟堂之上。

此龜者,

寧其死為留骨而貴乎?

寧其生而曳尾於塗中乎?」

# src: ZHUANG 17.5.3 Guo Qingfan 604; Wang Shumin 631; Fang Yong 457; Chen Guying 441

# dating: 8110

二大夫曰:

「寧生而曳尾塗中。」

# src: ZHUANG 17.5.4 Guo Qingfan 604; Wang Shumin 631; Fang Yong 457; Chen Guying 441

# dating: 8110

莊子曰:

「往矣!

吾將曳尾於塗中。」

KR5c0126_CHANT_017-16a

# src: ZHUANG 17.6.1 Guo Qingfan 605; Wang Shumin 633; Fang Yong 457; Chen Guying 442

# dating: 8110

惠子相梁,

莊子往見之。

或謂惠子曰:

「莊子來,

欲代子相。」

於是惠子恐,

搜於國中三日三夜。

# src: ZHUANG 17.6.2 Guo Qingfan 605; Wang Shumin 633; Fang Yong 457; Chen Guying 442

# dating: 8110

莊子往見之,

曰:

「南方有鳥,

其名鵷鶵,

子知之乎?

夫鵷鶵,發於南海

而飛於北海,

非梧桐不止,

非練實不食,

非醴泉不飲。

# src: ZHUANG 17.6.3 Guo Qingfan 605; Wang Shumin 633; Fang Yong 457; Chen Guying 442

# dating: 8110

於是鴟得腐鼠,

鵷鶵過之,

仰而視曰:

『嚇!』

今子欲以子之梁國

而嚇我邪?」

KR5c0126_CHANT_017-17a

# src: ZHUANG 17.7.1 Guo Qingfan 606; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

莊子與惠子遊於濠梁之上。

莊子曰:

「儵魚出游從容,

是魚樂也。」

# src: ZHUANG 17.7.2 Guo Qingfan 606; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

惠子曰:

“「子非魚,

安知魚之樂?」

# src: ZHUANG 17.7.3 Guo Qingfan 607; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

莊子曰:

「子非我,

安知我不知魚之樂?」

# src: ZHUANG 17.7.4 Guo Qingfan 607; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

惠子曰:

「我非子,

固不知子矣;

子固非魚也,

子之不知魚之樂,全矣。」

# src: ZHUANG 17.7.5 Guo Qingfan 607; Wang Shumin 636; Fang Yong 458; Chen Guying 443

# dating: 8110

莊子曰:

「請循其本,

子曰

『女安知魚樂』云者,

既已知吾知之而問我,

我知之濠上也。」