莊子
莊子
** 22 知北遊第二十二
知北遊於玄水之上,
登隱弅之丘,
而適遭无為謂焉。
知謂无為謂曰:
「予欲有問乎若:
# src: ZHUANG 22.1.2 Guo Qingfan 729; Wang Shumin 805; Fang Yong 585; Chen Guying 558
# dating: 8110
何思何慮則知道?
何處何服則安道?
何從何道則得道?」
三問而无為謂不荅也,
非不荅,
不知荅也。
# src: ZHUANG 22.1.3 Guo Qingfan 730; Wang Shumin 805; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
知不得問,
反於白水之南,
登狐闋之上,
而睹狂屈焉。
知以之言也問乎狂屈。
# src: ZHUANG 22.1.4 Guo Qingfan 730; Wang Shumin 805; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
狂屈曰:
「唉!
予知之,
將語若。」
中欲言
而忘其所欲言。
# src: ZHUANG 22.1.5 Guo Qingfan 731; Wang Shumin 805; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
知不得問,
反於帝宮,
見黃帝而問焉。
黃帝曰:
「无思无慮
始知道,
无處无服
始安道,
无從无道
始得道。」
# src: ZHUANG 22.1.6 Guo Qingfan 731; Wang Shumin 805; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
知問黃帝曰:
「我與若知之,
彼與彼不知也,
其孰是邪?」
# src: ZHUANG 22.1.7 Guo Qingfan 731; Wang Shumin 805; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
黃帝曰:
「彼无為謂真是也,
狂屈似之;
我與汝終不近也。
夫知者不言,
言者不知,
故聖人行不言之教。
道不可致,
德不可至。
仁可為也,
義可虧也,
禮相偽也。
# src: ZHUANG 22.1.8 Guo Qingfan 731; Wang Shumin 805; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
故曰:
『失道而後德,
失德而後仁,
失仁而後義,
失義而後禮。
禮者,
道之華而亂之首也。』
# src: ZHUANG 22.1.9 Guo Qingfan 731; Wang Shumin 805; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
故曰:
『為道者日損,
損之又損之
以至於无為,
无為
而无不為也。』
今已為物也,
欲復歸根,
不亦難乎!
其易也,其唯大人乎!
# src: ZHUANG 22.1.10 Guo Qingfan 733; Wang Shumin 809; Fang Yong 586; Chen Guying 558
# dating: 8110
生也死之徒,
死也生之始,
孰知其紀!
人之生,氣之聚也;
聚則為生,
散則為死。
若死生為徒,
吾又何患!
# src: ZHUANG 22.1.11 Guo Qingfan 733; Wang Shumin 809; Fang Yong 586; Chen Guying 559
# dating: 8110
故萬物一也,
是其所美者為神奇,
其所惡者為臭腐;
臭腐復化為神奇,
神奇復化為臭腐。
故曰:
『通天下一氣耳。』
聖人故貴一。」
# src: ZHUANG 22.1.12 Guo Qingfan 734; Wang Shumin 809; Fang Yong 586; Chen Guying 559
# dating: 8110
知謂黃帝曰:
「吾問无為謂,
无為謂不應我,
非不我應,
不知應我也。
# src: ZHUANG 22.1.13 Guo Qingfan 734; Wang Shumin 809; Fang Yong 586; Chen Guying 559
# dating: 8110
吾問狂屈,
狂屈中欲告我
而不我告,
非不我告,
中欲告
而忘之也。
今予問乎若,
若知之,奚故不近?」
# src: ZHUANG 22.1.14 Guo Qingfan 734; Wang Shumin 809; Fang Yong 586; Chen Guying 559
# dating: 8110
黃帝曰:
「彼其真是也,
以其不知也;
此其似之也,
以其忘之也;
予與若終不近也,
以其知之也。」
# src: ZHUANG 22.1.15 Guo Qingfan 734; Wang Shumin 809; Fang Yong 586; Chen Guying 559
# dating: 8110
狂屈聞之,
以黃帝為知言。
# src: ZHUANG 22.2.1 Guo Qingfan 735; Wang Shumin i11; Fang Yong 590; Chen Guying 563
# dating: 8110
天地有大美而不言,
四時有明法而不議,
萬物有成理而不說。
聖人者,原天地之美
而達萬物之理,
是故至人无為,
大聖不作,
觀於天地之謂也。
# src: ZHUANG 22.2.2 Guo Qingfan 735; Wang Shumin i11; Fang Yong 590; Chen Guying 563
# dating: 8110
今彼神明至精,
與彼百化,
物已死生
方圓,
莫知其根也,
扁然而萬物自古以固存。
六合為巨,
未離其內;
秋豪為小,
待之成體。
# src: ZHUANG 22.2.3 Guo Qingfan 735; Wang Shumin i11; Fang Yong 590; Chen Guying 563
# dating: 8110
天下莫不沈浮,
終身不故;
陰陽四時運行,
各得其序。
惛然若亡而存,
油然不形而神,
萬物畜而不知。
此之謂本根,
可以觀於天矣。
# src: ZHUANG 22.3.1 Guo Qingfan 737; Wang Shumin i13; Fang Yong 593; Chen Guying 566
# dating: 8110
齧缺問道乎被衣,
被衣曰:
「若正汝形,
一汝視,
天和將至;
攝汝知,
一汝度,
神將來舍。
德將為汝美,
道將為汝居,
汝瞳焉如新生之犢
而无求其故!」
# src: ZHUANG 22.3.2 Guo Qingfan 738; Wang Shumin i13; Fang Yong 593; Chen Guying 566
# dating: 8110
言未卒,
齧缺睡寐。
被衣大悅,
行歌而去之,
曰:
「形若槁骸,
心若死灰,
真其實知,
不以故自持。
媒媒晦晦,
无心而不可與謀。
彼何人哉!」
# src: ZHUANG 22.4.1 Guo Qingfan 739; Wang Shumin i13; Fang Yong 595; Chen Guying 567
# dating: 8110
舜問乎丞曰:
「道可得而有乎?」
# src: ZHUANG 22.4.2 Guo Qingfan 739; Wang Shumin i16; Fang Yong 595; Chen Guying 567
# dating: 8110
曰:
「汝身非汝有也,
汝何得有夫道?」
# src: ZHUANG 22.4.3 Guo Qingfan 739; Wang Shumin i16; Fang Yong 595; Chen Guying 567
# dating: 8110
舜曰:
「吾身非吾有也,
孰有之哉?」
# src: ZHUANG 22.4.4 Guo Qingfan 739; Wang Shumin i16; Fang Yong 595; Chen Guying 567
# dating: 8110
曰:
「是天地之委形也;
生非汝有,
是天地之委和也;
性命非汝有,
是天地之委順也;
孫子非汝有,
是天地之委蛻也。
# src: ZHUANG 22.4.5 Guo Qingfan 739; Wang Shumin i16; Fang Yong 595; Chen Guying 567
# dating: 8110
故行不知所往,
處不知所持,
食不知所味。
天地之彊陽氣也,
又胡可得而有邪!」
# src: ZHUANG 22.5.1 Guo Qingfan 741; Wang Shumin i18; Fang Yong 596; Chen Guying 569
# dating: 8110
孔子問於老聃曰:
「今日晏閒,
敢問至道。」
# src: ZHUANG 22.5.2 Guo Qingfan 741; Wang Shumin i18; Fang Yong 596; Chen Guying 569
# dating: 8110
老聃曰:
「汝齋戒,
䟽𤅢而心,
澡雪而精神,
掊擊而知!
夫道,
窅然難言哉!
將為汝言其崖略。
# src: ZHUANG 22.5.3 Guo Qingfan 741; Wang Shumin i18; Fang Yong 596; Chen Guying 569
# dating: 8110
夫昭昭生於冥冥,
有倫生於无形,
精神生於道,
形本生於精,
而萬物以形相生,
故九竅者胎生,
八竅者卵生。
其來无迹,
其往无崖,
# src: ZHUANG 22.5.4 Guo Qingfan 741; Wang Shumin i18; Fang Yong 596; Chen Guying 569
# dating: 8110
无門无房,
四達之皇皇也。
邀於此者,
四肢彊,
思慮恂達,
耳目聰明,
其用心不勞,
其應物无方。
# src: ZHUANG 22.5.5 Guo Qingfan 741; Wang Shumin i18; Fang Yong 596; Chen Guying 569
# dating: 8110
天不得不高,
地不得不廣,
日月不得不行,
萬物不得不昌,
此其道與!
# src: ZHUANG 22.5.6 Guo Qingfan 743; Wang Shumin i18; Fang Yong 596; Chen Guying 569
# dating: 8110
「且夫『博之不必知,
辯之不必慧』,
聖人以斷之矣。
若夫益之而不加益,
損之而不加損者,
聖人之所保也。
# src: ZHUANG 22.5.7 Guo Qingfan 743; Wang Shumin i18; Fang Yong 596; Chen Guying 569
# dating: 8110
淵淵乎其若海,
魏魏乎其終則復始也,
運量萬物而不匱。
則君子之道,
彼其外與!
萬物皆往資焉而不匱,
此其道與!
# src: ZHUANG 22.5.8 Guo Qingfan 744; Wang Shumin i22; Fang Yong 597; Chen Guying 569
# dating: 8110
「中國有人焉,
非陰非陽,
處於天地之閒,
直且為人,
將反於宗。
# src: ZHUANG 22.5.9 Guo Qingfan 744; Wang Shumin i22; Fang Yong 597; Chen Guying 569
# dating: 8110
自本觀之,
生者,喑醷物也。
雖有壽夭,
相去幾何?
須臾之說也。
奚足以為堯桀之是非!
# src: ZHUANG 22.5.10 Guo Qingfan 744; Wang Shumin i22; Fang Yong 597; Chen Guying 569
# dating: 8110
果蓏有理,
人倫雖難,
所以相齒。
聖人遭之而不違,
過之而不守。
調而應之,
德也;
偶而應之,
道也;
帝之所興,
王之所起也。
# src: ZHUANG 22.5.11 Guo Qingfan 746; Wang Shumin i23; Fang Yong 597; Chen Guying 570
# dating: 8110
「人生天地之閒,
若白駒之過郤,
忽然而已。
注然勃然,
莫不出焉;
油然漻然,
莫不入焉。
已化而生,
又化而死,
# src: ZHUANG 22.5.12 Guo Qingfan 746; Wang Shumin i23; Fang Yong 597; Chen Guying 570
# dating: 8110
生物哀之,
人類悲之。
解其天弢,
墮其天袠,
紛乎宛乎,
魂魄將往,
乃身從之,
乃大歸乎!
# src: ZHUANG 22.5.13 Guo Qingfan 746; Wang Shumin i23; Fang Yong 597; Chen Guying 570
# dating: 8110
不形之形,
形之不形,
是人之所同知也,
非將至之所務也,
此眾人之所同論也。
彼至則不論,
論則不至。
明見无值,
辯不若默。
# src: ZHUANG 22.5.14 Guo Qingfan 746; Wang Shumin i23; Fang Yong 597; Chen Guying 570
# dating: 8110
道不可聞,
聞不若塞。
此之謂大得。」
# src: ZHUANG 22.6.1 Guo Qingfan 749; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 574
# dating: 8110
東郭子問於莊子曰:
「所謂道,
惡乎在?」
# src: ZHUANG 22.6.2 Guo Qingfan 749; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 574
# dating: 8110
莊子曰:
「无所不在。」
# src: ZHUANG 22.6.3 Guo Qingfan 749; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 574
# dating: 8110
東郭子曰:「期而後可。」
# src: ZHUANG 22.6.4 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 574
# dating: 8110
莊子曰:
「在螻蟻。」
# src: ZHUANG 22.6.5 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 574
# dating: 8110
曰:
「何其下邪?」
# src: ZHUANG 22.6.6 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 574
# dating: 8110
曰:
「在稊稗。」
# src: ZHUANG 22.6.7 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 574
# dating: 8110
曰:
「何其愈下邪?」
# src: ZHUANG 22.6.8 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
曰:
「在瓦甓。」
# src: ZHUANG 22.6.9 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
曰:
「何其愈甚邪?」
# src: ZHUANG 22.6.10 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
曰:
「在屎溺。」
# src: ZHUANG 22.6.11 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
東郭子不應。
莊子曰:
「夫子之問也,
固不及質。
正獲之問於監巿履狶也,
每下愈況。
汝唯莫必,
无乎逃物。
# src: ZHUANG 22.6.12 Guo Qingfan 750; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
至道若是,
大言亦然。
周徧咸三者,
異名同實,
其指一也。
# src: ZHUANG 22.6.13 Guo Qingfan 752; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
嘗相與遊乎无何有之宮,
同合而論,
无所終窮乎!
嘗相與无為乎!
澹而靜乎!
漠而清乎!
調而閒乎!
寥已吾志,
无往焉而不知其所至。
去而來不知其所止,
# src: ZHUANG 22.6.14 Guo Qingfan 752; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
吾已往來焉
而不知其所終,
彷徨乎馮閎,
大知入焉
而不知其所窮。
物物者與物无際,
而物有際者,
所謂物際者也;
# src: ZHUANG 22.6.15 Guo Qingfan 752; Wang Shumin i28; Fang Yong 603; Chen Guying 575
# dating: 8110
不際之際,
際之不際者也。
謂盈虛衰殺,
彼為盈虛非盈虛,
彼為衰殺非衰殺,
彼為本末非本末,
彼為積散非積散也。」
# src: ZHUANG 22.7.1 Guo Qingfan 754; Wang Shumin i33; Fang Yong 607; Chen Guying 578
# dating: 8110
妸荷甘與神農
同學於老龍吉。
神農隱几闔戶晝暝,
妸荷甘日中奓戶
而入曰:
「老龍死矣!」
# src: ZHUANG 22.7.2 Guo Qingfan 754; Wang Shumin i33; Fang Yong 607; Chen Guying 578
# dating: 8110
神農隱几擁杖而起,
嚗然放杖而笑,
曰:
「天知予僻陋慢訑,
故棄予而死。
已矣夫子!
无所發予之狂言而死矣夫!」
# src: ZHUANG 22.7.3 Guo Qingfan 755; Wang Shumin i33; Fang Yong 607; Chen Guying 578
# dating: 8110
弇堈弔聞之,
曰:
「夫體道者,
天下之君子所繫焉。
今於道,
秋豪之端萬分
未得處一焉,
而猶知藏其狂言而死,
又況夫體道者乎!
# src: ZHUANG 22.7.4 Guo Qingfan 755; Wang Shumin i33; Fang Yong 607; Chen Guying 578
# dating: 8110
視之无形,
聽之无聲,
於人之論者,
謂之冥冥,
所以論道,而非道也。」
# src: ZHUANG 22.8.1 Guo Qingfan 756; Wang Shumin i36; Fang Yong 608; Chen Guying 580
# dating: 8110
於是泰清問乎无窮曰:
「子知道乎?」
# src: ZHUANG 22.8.2 Guo Qingfan 756; Wang Shumin i36; Fang Yong 608; Chen Guying 580
# dating: 8110
无窮曰:「吾不知。」
# src: ZHUANG 22.8.3 Guo Qingfan 756; Wang Shumin i36; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
又問乎无為。
无為曰:
「吾知道。」
# src: ZHUANG 22.8.4 Guo Qingfan 756; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
曰:
「子之知道,
亦有數乎?」
曰:
「有。」
# src: ZHUANG 22.8.5 Guo Qingfan 756; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
曰:
「其數若何?」
# src: ZHUANG 22.8.6 Guo Qingfan 757; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
无為曰:
「吾知道之可以貴,
可以賤,
可以約,
可以散,
此吾所以知道之數也。」
# src: ZHUANG 22.8.7 Guo Qingfan 757; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
泰清以之言也
問乎无始曰:
「若是,
則无窮之弗知與无為之知,
孰是而孰非乎?」
# src: ZHUANG 22.8.8 Guo Qingfan 757; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
无始曰:
「不知深矣,
知之淺矣;
弗知內矣,
知之外矣。」
# src: ZHUANG 22.8.9 Guo Qingfan 757; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
於是泰清中而歎曰:
「弗知乃知乎!
知乃不知乎!
孰知不知之知,
# src: ZHUANG 22.8.10 Guo Qingfan 757; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 580
# dating: 8110
知之不知乎?」无始曰:
「道不可聞,
聞而非也;
道不可見,
見而非也;
道不可言,
言而非也。
知形形之不形乎!
道不當名。」
# src: ZHUANG 22.8.11 Guo Qingfan 758; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 5i1
# dating: 8110
无始曰:
「有問道而應之者,
不知道也。
雖問道者,
亦未聞道。
道无問,
問无應。
无問問之,
是問窮也;
无應應之,
是无內也。
# src: ZHUANG 22.8.12 Guo Qingfan 758; Wang Shumin i37; Fang Yong 609; Chen Guying 5i1
# dating: 8110
以无內待問窮,
若是者,
外不觀乎宇宙,
內不知乎大初,
是以不過乎崑崙,
不遊乎大虛。」
# src: ZHUANG 22.9.1 Guo Qingfan 759; Wang Shumin i39; Fang Yong 610; Chen Guying 5i2
# dating: 8110
光曜問乎无有曰:
「夫子有乎?
其无有乎?」
# src: ZHUANG 22.9.2 Guo Qingfan 759; Wang Shumin i39; Fang Yong 610; Chen Guying 5i2
# dating: 8110
無有弗應也,光曜不得問,而孰視其狀貌,
窅然空然,
終日視之而不見,
聽之而不聞,
搏之而不得也。
# src: ZHUANG 22.9.3 Guo Qingfan 760; Wang Shumin i39; Fang Yong 611; Chen Guying 5i2
# dating: 8110
光曜曰:
「至矣!
其孰能至此乎!
予能有无矣,
而未能无无也;
及為无有矣,
何從至此哉!」
# src: ZHUANG 22.10.1 Guo Qingfan 760; Wang Shumin i41; Fang Yong 611; Chen Guying 5i4
# dating: 8110
大馬之捶鉤者,
年八十矣,
而不失豪芒。
大馬曰:
「子巧與?
有道與?」
# src: ZHUANG 22.10.2 Guo Qingfan 761; Wang Shumin i41; Fang Yong 612; Chen Guying 5i4
# dating: 8110
曰:
「臣有守也。
臣之年二十而好捶鉤,
於物无視也,
非鉤无察也。
是用之者,
假不用者也以長得其用,
而況乎无不用者乎!
物孰不資焉!」
# src: ZHUANG 22.11.1 Guo Qingfan 762; Wang Shumin i43; Fang Yong 613; Chen Guying 585
# dating: 8110
冉求問於仲尼曰:
「未有天地可知邪?」
# src: ZHUANG 22.11.2 Guo Qingfan 762; Wang Shumin i43; Fang Yong 613; Chen Guying 585
# dating: 8110
仲尼曰:
「可,
古猶今也。」
# src: ZHUANG 22.11.3 Guo Qingfan 762; Wang Shumin i43; Fang Yong 613; Chen Guying 585
# dating: 8110
冉求失問而退,
明日復見,
曰:
「昔者吾問
『未有天地可知乎?』
夫子曰:
『可,
古猶今也。』
昔日吾昭然,
今日吾昧然,
敢問何謂也?」
# src: ZHUANG 22.11.4 Guo Qingfan 762; Wang Shumin i43; Fang Yong 613; Chen Guying 585
# dating: 8110
仲尼曰:
「昔之昭然也,
神者先受之;
今之昧然也,
且又為不神者求邪?
无古无今,
无始无終。
未有子孫而有子孫,
可乎?」
# src: ZHUANG 22.11.5 Guo Qingfan 762; Wang Shumin i44; Fang Yong 613; Chen Guying 585
# dating: 8110
冉求未對。
仲尼曰:
「已矣,
未應矣!
不以生生死,
不以死死生。
死生有待邪?
皆有所一體。
# src: ZHUANG 22.11.6 Guo Qingfan 762; Wang Shumin i44; Fang Yong 613; Chen Guying 585
# dating: 8110
有先天地生者物邪?
物物者非物。
物出不得先物也,
猶其有物也。
猶其有物也,
无已。
聖人之愛人也終无已者,
亦乃取於是者也。」
# src: ZHUANG 22.12.1 Guo Qingfan 765; Wang Shumin i47; Fang Yong 615; Chen Guying 588
# dating: 8110
顏淵問乎仲尼曰:
「回嘗聞諸夫子曰:
『无有所將,
无有所迎。』
回敢問其遊。」
# src: ZHUANG 22.12.2 Guo Qingfan 765; Wang Shumin i47; Fang Yong 615; Chen Guying 588
# dating: 8110
仲尼曰:
「古之人,
外化而內不化;
今之人,
內化而外不化。
與物化者,
一不化者也。
安化安不化,
安與之相靡,
必與之莫多。
# src: ZHUANG 22.12.3 Guo Qingfan 765; Wang Shumin i47; Fang Yong 615; Chen Guying 588
# dating: 8110
狶韋氏之囿,
黃帝之圃,
有虞氏之宮,
湯武之室。
君子之人,
若儒墨者師,
故以是非相𩐋也,
而況今之人乎!
# src: ZHUANG 22.12.4 Guo Qingfan 765; Wang Shumin i47; Fang Yong 615; Chen Guying 588
# dating: 8110
聖人處物不傷物。
不傷物者,
物亦不能傷也。
唯无所傷者,
為能與人相將迎。
山林與!
皋壤與!
使我欣欣然而樂與!
# src: ZHUANG 22.12.5 Guo Qingfan 765; Wang Shumin i47; Fang Yong 615; Chen Guying 588
# dating: 8110
樂未畢也,
哀又繼之。
哀樂之來,吾不能禦,
其去弗能止。
悲夫,
世人直為物逆旅耳!
# src: ZHUANG 22.12.6 Guo Qingfan 765; Wang Shumin i47; Fang Yong 615; Chen Guying 588
# dating: 8110
夫知遇
而不知所不遇,
知能能
而不能所不能。
无知无能者,
固人之所不免也。
夫務免乎人之所不免者,
豈不亦悲哉!
至言去言,
至為去為。
齊知之所知,
則淺矣。」